Μπορεί να έχετε ακούσει τους όρους «momnesia», «mommy brain» ή «pregnancy/baby brain». Όλοι αναφέρονται στις γνωστικές αλλαγές που μπορεί να βιώσει μία γυναίκα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και την προσωρινή απώλεια μνήμης.

Για παράδειγμα, όπως γράφει το Reuters «μια γυναίκα μπορεί να μπει στην κουζίνα και να ξεχάσει τον λόγο για τον οποίο πήγε εκεί, ή να αφήσει κάπου τα κλειδιά του αυτοκινήτου της και να μην θυμάται πού». Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό βιολογικό φαινόμενο και πλέον έχουν εντοπίσει μια πιθανή εξήγηση: ανακάλυψαν ένα συγκεκριμένο εγκεφαλικό κύκλωμα που διαταράσσεται λόγω των παρατεταμένα υψηλών επιπέδων οιστρογόνων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Διεξήγαγαν πειράματα χρησιμοποιώντας εργαστηριακά ποντίκια σχεδιασμένα να μιμούνται τα παρατεταμένα αυξημένα οιστρογόνα που βιώνουν οι γυναίκες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, διαπιστώνοντας ότι αυτό οδήγησε σε προσωρινή εξασθένηση της μνήμης στα ζώα χωρίς αλλαγές στη διάθεση.

Πώς τα υψηλά οιστρογόνα επηρεάζουν τον εγκέφαλο

«Βασικό στοιχείο αυτού στα ποντίκια, όπως διαπίστωσαν, ήταν ο τρόπος με τον οποίο τα υψηλά οιστρογόνα επηρέασαν μια νευρωνική οδό μεταξύ δύο εγκεφαλικών δομών - του υποθαλάμου, ο οποίος λειτουργεί ως κέντρο ελέγχου και κόμβος ολοκλήρωσης, και του ιππόκαμπου, ο οποίος είναι κεντρικός για τον σχηματισμό μνήμης», σημειώνει το Reuters.

Τα υψηλά οιστρογόνα αύξησαν τη δραστηριότητα των νευρώνων του υποθαλάμου, οι οποίοι με τη σειρά τους κατέστειλαν τη δραστηριότητα στον ιππόκαμπο και εξασθένισαν τη μνήμη, όπως διαπίστωσαν οι ειδικοί.
Η «momnesia» (η απώλεια μνήμης που σχετίζεται με την εγκυμοσύνη) γίνεται πιο έντονη κατά το τελευταίο στάδιο της κύησης και μπορεί να συνεχιστεί και μετά, αν και συνήθως υποχωρεί μετά τον τοκετό. Μπορεί να επηρεαστεί τόσο η βραχυπρόθεσμη όσο και η μακροπρόθεσμη μνήμη, συμπεριλαμβανομένης της χωρικής, κοινωνικής και λεκτικής μνήμης — για παράδειγμα, να δυσκολεύεται η γυναίκα να θυμηθεί ονόματα ή λέξεις, ή να δυσκολεύεται να ανακαλέσει οικείες πληροφορίες.

«Δεν πρόκειται για κάτι σοβαρό, αν και επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα και την αυτοπεποίθηση», δήλωσε ο Δρ. Zheng Sun, καθηγητής ιατρικής στο Baylor College of Medicine, με ειδίκευση στην ενδοκρινολογία και τη μοριακή βιολογία, και ένας εκ των επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science Bulletin.

«Στα τυπικά παραδείγματα περιλαμβάνονται το να ξεχνά κανείς τον λόγο για τον οποίο μπήκε σε ένα δωμάτιο, να τοποθετεί κάποιο αντικείμενο σε λάθος μέρος, να χάνει τη ροή μιας συζήτησης ή να χρειάζεται υπενθυμίσεις για ραντεβού. Είναι φαινόμενο ευρέως διαδεδομένο. Περίπου το 80% των εγκύων παρατηρεί αυτές τις αλλαγές», ανέφερε ο Sun.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι το φαινόμενο δεν συνιστά γενική μείωση της γνωστικής ικανότητας. «Το σημαντικό είναι ότι η εγκυμοσύνη δεν καθιστά απλώς κάποια γυναίκα «λιγότερο έξυπνη». Οι επιδράσεις φαίνεται να είναι πιο ανεπαίσθητες και να αφορούν συγκεκριμένες γνωστικές λειτουργίες», τόνισε από την πλευρά της η Δρ. Yanlin He, διευθύντρια του Εργαστηρίου Ελέγχου Γλυκαιμίας και Μεταβολισμού του Εγκεφάλου στο Κέντρο Βιοϊατρικής Έρευνας Pennington του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Λουιζιάνα και μία εκ των επικεφαλής της μελέτης.

Τι έδειξαν τα πειράματα σε ποντίκια

Τα πειράματα σε ποντίκια ρίχνουν φως στις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στον εγκέφαλο. Τα οιστρογόνα είναι ορμόνες που ρυθμίζουν την εγκυμοσύνη, τον εμμηνορροϊκό κύκλο και την εφηβεία της γυναίκας, πυροδοτώντας σωματικές μεταβολές που βοηθούν τον οργανισμό να υποστηρίξει το έμβρυο, να ευνοήσει την ανάπτυξή του και να προετοιμαστεί για τον τοκετό. Τα επίπεδά τους αυξάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, φτάνοντας στο μέγιστο σημείο τους στο τρίτο τρίμηνο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μια πρωτεΐνη, η οποία ονομάζεται «estrogen receptor alpha», μεταβιβάζει τα σήματα των οιστρογόνων στα κύτταρα του υποθαλάμου. Η περιοχή αυτή διαθέτει άφθονα εγκεφαλικά κύτταρα, γνωστά ως GABAεργικοί νευρώνες, τα οποία συνήθως μεταδίδουν σήματα ηρεμίας σε άλλα τμήματα του εγκεφάλου. Η μελέτη έδειξε ότι τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων προκαλούν υπερδραστηριότητα στα ανασταλτικά σήματα αυτών των νευρώνων στα ποντίκια, γεγονός που επηρέασε άμεσα τον ιππόκαμπο.

Οι ερευνητές διεξήγαγαν τεστ μνήμης, συμπεριλαμβανομένων δοκιμασιών αναγνώρισης αντικειμένων και τοποθεσιών, και διαπίστωσαν ελλείμματα στη μνήμη των ποντικιών που είχαν λάβει υψηλές δόσεις οιστρογόνων, σε σύγκριση με εκείνα που δεν είχαν λάβει.

Όταν οι ερευνητές απενεργοποίησαν πειραματικά τη νευρωνική οδό που συνδέει τον υποθάλαμο με τον ιππόκαμπο, τα ποντίκια δεν παρουσίαζαν πλέον προβλήματα μνήμης που να οφείλονται στα οιστρογόνα. Αντιθέτως, η πειραματική ενεργοποίηση της ίδιας οδού προκάλεσε διαταραχές στη μνήμη των ποντικιών, ακόμη και απουσία αυξημένων επιπέδων οιστρογόνων.