Μια νέα έκθεση του ΠΟΥ και της UNICEF αποκαλύπτει σημαντικά κενά στις βασικές υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης, υγιεινής και περιβαλλοντικής υγιεινής στις εγκαταστάσεις παροχής υγειονομικής περίθαλψης παγκοσμίως. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί από το 2015, μόνο τέσσερις στις δέκα εγκαταστάσεις πληρούν τα βασικά πρότυπα αποχέτευσης και λιγότερες από έξι στις δέκα επιτυγχάνουν τα βασικά πρότυπα περιβαλλοντικής καθαριότητας -όπως σε θαλάμους ασθενών, χειρουργεία, χώρους εξέτασης και θεραπείας, καθώς και σε τουαλέτες και εγκαταστάσεις υγιεινής- αφήνοντας τους ασθενείς και τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας εκτεθειμένους σε κινδύνους για την υγεία που θα μπορούσαν να αποφευχθούν.

Η έκθεση με τίτλο «Πρόοδος στους τομείς της ύδρευσης, της αποχέτευσης, της υγιεινής, της περιβαλλοντικής καθαριότητας και της διαχείρισης αποβλήτων στις εγκαταστάσεις παροχής υγειονομικής περίθαλψης 2015-2025», η οποία δημοσιεύεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και τη UNICEF μέσω του Κοινού Προγράμματος Παρακολούθησης για την Ύδρευση, την Αποχέτευση και την Υγιεινή (JMP), παρέχει την πληρέστερη έως τώρα παγκόσμια εικόνα σχετικά με αυτές τις βασικές υπηρεσίες στις εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης.

Για πρώτη φορά, διατίθενται παγκόσμιες εκτιμήσεις και για τους πέντε βασικούς τομείς υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων εκτιμήσεων για τη βασική αποχέτευση και την περιβαλλοντική καθαριότητα.

Μόνο το 59% με βασικά πρότυπα καθαρισμού

Το 2025, εκτιμάται ότι το 85% των εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης διέθετε βασικές υπηρεσίες ύδρευσης, το 72% βασικές υπηρεσίες υγιεινής και το 71% βασικές υπηρεσίες διαχείρισης αποβλήτων υγειονομικής περίθαλψης. Ωστόσο, μόνο το 59% πληρούσε τα βασικά πρότυπα καθαρισμού του περιβάλλοντος χώρου και το 40% ικανοποιούσε τις απαιτήσεις για βασικές υπηρεσίες αποχέτευσης και εγκαταστάσεων υγιεινής.

«Τα ευρήματα καταδεικνύουν σημαντική πρόοδο, αλλά παράλληλα αναδεικνύουν σοβαρά κενά στα θεμέλια της ασφαλούς και ποιοτικής φροντίδας», δήλωσε ο Bruce Gordon, επικεφαλής της Μονάδας Ύδατος, Αποχέτευσης και Υγείας (WSH) του ΠΟΥ. «Η αξιόπιστη παροχή νερού, η προσβάσιμη αποχέτευση, η υγιεινή των χεριών, ο αποτελεσματικός καθαρισμός του περιβάλλοντος χώρου και η ασφαλής διαχείριση των αποβλήτων πρέπει να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση και την παρακολούθηση των υπηρεσιών υγείας».

Το εύρημα ότι μόνο το 40% των εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης διέθετε βασικές υπηρεσίες αποχέτευσης και εγκαταστάσεων υγιεινής δεν σημαίνει ότι το 60% δεν διέθετε τουαλέτες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 89% διέθετε κάποιου είδους υποδομές αποχέτευσης και το 85% διέθετε λειτουργικές τουαλέτες. Για να χαρακτηριστούν ως υπηρεσίες βασικής αποχέτευσης, οι τουαλέτες πρέπει να είναι βελτιωμένες, λειτουργικές και να καλύπτουν τις ανάγκες των ασθενών, του προσωπικού, των γυναικών και των κοριτσιών, καθώς και των ατόμων με περιορισμένη κινητικότητα. Μόνο οι μισές περίπου εγκαταστάσεις διέθεταν διαχωρισμένες τουαλέτες ανά φύλο, προσβάσιμες τουαλέτες ή υποδομές για την υγιεινή κατά την έμμηνο ρύση. Η έλλειψη υποδομών υγιεινής για την έμμηνο ρύση και προσβάσιμων τουαλετών ήταν οι συχνότεροι παράγοντες που εμπόδιζαν τις εγκαταστάσεις να πληρούν το βασικό πρότυπο.

«Μια τουαλέτα δεν αρκεί αν είναι μη ασφαλής, μη προσβάσιμη ή δεν καλύπτει τις ανάγκες των γυναικών, των κοριτσιών και των ατόμων με αναπηρία», δήλωσε ο Evariste Kouassi Komlan, Διευθυντής του τομέα WASH (Ύδρευση, Αποχέτευση και Υγιεινή) στη UNICEF. «Χωρίς βασικές υπηρεσίες WASH, οι εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης μπορεί να ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για τις γυναίκες κατά τον τοκετό, τα νεογνά και τα μικρά παιδιά. Οι ασφαλείς, συμπεριληπτικές και αξιοπρεπείς υπηρεσίες WASH είναι απαραίτητες για την παροχή ποιοτικής φροντίδας και την προστασία της υγείας».

Πρόληψη και έλεγχος λοιμώξεων

Η καθαριότητα των χώρων αποτελεί επίσης μείζον ζήτημα. Μόνο το 59% των εγκαταστάσεων πληρούσε το βασικό πρότυπο, το οποίο απαιτεί τόσο πρωτόκολλα καθαρισμού όσο και εκπαιδευμένο προσωπικό καθαριότητας. Καμία από τις δύο απαιτήσεις δεν τηρούνταν στο 18% των εγκαταστάσεων, ποσοστό που αντιστοιχεί σε εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν πληθυσμό περίπου 1,5 δισεκατομμυρίου ανθρώπων. Στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, μόνο το 24% πληρούσε το βασικό πρότυπο.

Η καθαριότητα των χώρων αποτελεί βασικό στοιχείο της πρόληψης και του ελέγχου των λοιμώξεων, καθώς τα μολυσμένα περιβάλλοντα υγειονομικής περίθαλψης μπορούν να συμβάλουν σε λοιμώξεις που σχετίζονται με την παροχή φροντίδας υγείας και στη διασπορά της μικροβιακής αντοχής.

Ωστόσο, έχει σημειωθεί πρόοδος. Μεταξύ 2015 και 2025, η παγκόσμια κάλυψη βελτιώθηκε όσον αφορά τις βασικές υπηρεσίες ύδρευσης, υγιεινής και διαχείρισης αποβλήτων, με τη μεγαλύτερη αύξηση να καταγράφεται στον τομέα της υγιεινής. Παρόλα αυτά, περίπου μία στις δέκα εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης εξακολουθούσε να μην διαθέτει υπηρεσίες ύδρευσης, ενώ παρόμοιο ποσοστό δεν διέθετε υπηρεσίες αποχέτευσης.

Ο αριθμός των χωρών για τις οποίες υπάρχουν εκτιμήσεις και για τις πέντε υπηρεσίες αυξήθηκε από 29 στην προηγούμενη ενημέρωση του JMP σε 39 το 2025. Παραμένουν σημαντικά κενά στα δεδομένα και δεν ήταν ακόμη δυνατός ο υπολογισμός των παγκόσμιων τάσεων για την αποχέτευση ή την καθαριότητα των χώρων.

Η έκθεση καλεί τις χώρες να ενισχύσουν την τακτική παρακολούθηση και να προχωρήσουν πέρα ​​από την απλή καταγραφή της ύπαρξης υποδομών. Η παρακολούθηση θα πρέπει να αξιολογεί όλο και περισσότερο την αξιοπιστία, την ασφάλεια, την προσβασιμότητα και την καθαριότητα, καθώς και το κατά πόσον οι υπηρεσίες καλύπτουν τις ανάγκες των ασθενών και των εργαζομένων στον τομέα της υγείας.

Τα νέα δεδομένα προκύπτουν εν μέσω αυξανόμενης πολιτικής δυναμικής για ανάληψη δράσης σχετικά με τις υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης και υγιεινής (WASH) στις εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης. Τον Μάιο του 2026, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε νέο ψήφισμα που ζητά ισχυρότερα εθνικά πρότυπα, τακτική παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων, καθώς και κοστολογημένα και χρηματοδοτούμενα σχέδια για βιώσιμες και ανθεκτικές υπηρεσίες WASH, διαχείρισης αποβλήτων και ηλεκτροδότησης. Το ψήφισμα αναγνωρίζει τον ΠΟΥ και τη UNICEF ως συντονιστές των παγκόσμιων προσπαθειών και τους καλεί να συνεχίσουν να υποστηρίζουν τις χώρες και να διευρύνουν την κάλυψη δεδομένων μέσω του Κοινού Προγράμματος Παρακολούθησης (Joint Monitoring Programme).