Για πολλούς ανθρώπους, η ημέρα ξεκινά με την ίδια σχεδόν αντανακλαστική κίνηση: πιάνουν το κινητό τους πριν καν σηκωθούν από το κρεβάτι. Ο έλεγχος των μηνυμάτων που έφτασαν μέσα στη νύχτα, των ειδοποιήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή της επικαιρότητας έχει γίνει τόσο συνηθισμένος, ώστε συχνά γίνεται μηχανικά.

Αν και αυτή η συμπεριφορά αποδίδεται συχνά στον εθισμό στο κινητό, οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Σύμφωνα με έρευνες, η παρόρμηση να ελέγξετε το κινητό σας αμέσως μόλις ξυπνήσετε συχνά σχετίζεται με συναισθηματικές ανάγκες, το στρες, τον φόβο ότι θα χάσετε κάτι σημαντικό και συμπεριφορές που έχουν παγιωθεί με τον χρόνο και όχι μόνο με την εξάρτηση από την τεχνολογία.

Πρόσφατη επιστημονική ανασκόπηση για τη χρήση των κινητών και την ψυχική υγεία δείχνει ότι αυτή η φαινομενικά αθώα συνήθεια μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο αναζητάτε επιβεβαίωση, επαφή με τους άλλους και μια αίσθηση ελέγχου στην αρχή της ημέρας.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο σημαντικό είναι να κατανοήσετε τους ψυχολογικούς παράγοντες που βρίσκονται πίσω από τις καθημερινές ψηφιακές σας συνήθειες. Υποδεικνύουν επίσης ότι η πιο υγιής χρήση του κινητού δεν ξεκινά απλώς με τη μείωση του χρόνου που περνάτε μπροστά στην οθόνη, αλλά με την αντιμετώπιση των συναισθημάτων που σας ωθούν σε αυτή τη συμπεριφορά.

Ο πρωινός έλεγχος του κινητού μπορεί παράλληλα να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο. Κοιτάζοντας το κινητό σας, μπορεί να περιορίσετε προσωρινά την αβεβαιότητα που αισθάνεστε ή να λάβετε μια μικρή ανταμοιβή μέσα από κάποιο μήνυμα ή μια ειδοποίηση. Με τον χρόνο, αυτό σας ωθεί να επαναλαμβάνετε τη συμπεριφορά όλο και πιο μηχανικά.

Για να σπάσετε αυτόν τον κύκλο, ίσως χρειαστεί να αντικαταστήσετε τη συγκεκριμένη συνήθεια με μια πιο ήρεμη πρωινή ρουτίνα, αντί να βασίζεστε αποκλειστικά στη δύναμη της θέλησής σας.

Γιατί ο πρωινός έλεγχος του κινητού δεν είναι απλώς μια συνήθεια

Σύμφωνα με έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, τα κινητά έχουν ενσωματωθεί τόσο βαθιά στην καθημερινή ζωή επειδή καλύπτουν διάφορες ψυχολογικές ανάγκες. Για πολλούς χρήστες, ο έλεγχος του κινητού αμέσως μετά το ξύπνημα προσφέρει επιβεβαίωση, επαφή με τους άλλους ή μια γρήγορη αίσθηση ότι έχουν τον έλεγχο προτού αρχίσει η ημέρα.

Όπως αναφέρει η ανασκόπηση με ένα κινητό μπορείτε να περιορίσετε αμέσως την αβεβαιότητα, ελέγχοντας αν λάβατε κάποιο μήνυμα ή αν προέκυψε κάποια επαγγελματική εξέλιξη μέσα στη νύχτα.

Αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να υιοθετούν όσοι χρησιμοποιούν την ψηφιακή επικοινωνία για επαγγελματικούς, προσωπικούς ή κοινωνικούς λόγους. Επομένως, ο πρωινός έλεγχος του κινητού δεν οφείλεται απαραίτητα μόνο στην ευχαρίστηση που προσφέρει. Μπορεί μάλιστα να αποτελεί έναν τρόπο να απαλλαγείτε άμεσα από τη δυσφορία και την περιέργεια που αισθάνεστε μόλις ξυπνήσετε.

Το στρες, ο φόβος ότι θα χάσετε κάτι σημαντικό και η διαχείριση των συναισθημάτων

Ο φόβος ότι θα χάσετε κάτι σημαντικό, το άγχος και οι κοινωνικές υποχρεώσεις συγκαταλέγονται στους βασικούς ψυχολογικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη χρήση του κινητού. Η ανάγκη για επιβεβαίωση, η άμεση ικανοποίηση, η συνεχής σύνδεση με τον ψηφιακό κόσμο και η σταδιακή εδραίωση της συνήθειας μπορούν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο αυτή τη συμπεριφορά.

Αν ανησυχείτε μήπως χάσετε κάποιο σημαντικό μήνυμα, μια είδηση ή μια επαγγελματική ενημέρωση, είναι πιθανότερο να αισθανθείτε την ανάγκη να κοιτάξετε το κινητό σας αμέσως μόλις ξυπνήσετε. Ορισμένοι χρησιμοποιούν επίσης το κινητό τους για να διαχειριστούν όσα αισθάνονται ή για να ξεφύγουν προσωρινά από το στρες και τη μοναξιά.

Η ανασκόπηση αναφέρει ακόμη ότι η χρήση του κινητού μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρη συναισθηματική ανακούφιση, καθώς επιτρέπει την άμεση πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε παιχνίδια ή σε άλλες πληροφορίες. Όταν, όμως, αυτή η συμπεριφορά παγιωθεί, μπορεί να αρχίσετε να πιάνετε αυτόματα το κινητό σας κάθε φορά που αισθάνεστε αβεβαιότητα ή δυσάρεστα συναισθήματα.

Γιατί είναι δύσκολο να σταματήσετε αυτή τη συνήθεια

Η έρευνα έδειξε ότι η συνεχής χρήση του κινητού ενισχύεται μέσα από ψυχολογικούς μηχανισμούς μάθησης. Κάθε φορά που βρίσκετε κάποια ενδιαφέρουσα πληροφορία, λαμβάνετε μια μορφή κοινωνικής επιβεβαίωσης ή μαθαίνετε κάτι καινούργιο, αρχίζετε να συνδέετε τη χρήση του κινητού με μια θετική εμπειρία.

Επειδή οι ειδοποιήσεις και τα μηνύματα εμφανίζονται σε απρόβλεπτες στιγμές, λειτουργούν ως περιστασιακές ανταμοιβές. Αυτό ενισχύει την ανάγκη να ελέγχετε ξανά και ξανά το κινητό σας.

Σταδιακά, αυτές οι μικρές ανταμοιβές εδραιώνουν τη συνήθεια, με αποτέλεσμα η κίνηση να γίνεται αυτόματα. Έτσι, μπορεί να πιάνετε το κινητό σας όχι επειδή περιμένετε απαραίτητα κάποιο μήνυμα, αλλά απλώς επειδή ο έλεγχός του αποτελεί πλέον μέρος της πρωινής σας ρουτίνας.

Στόχος δεν είναι να σταματήσετε να χρησιμοποιείτε το κινητό, αλλά να καταλάβετε γιατί το χρησιμοποιείτε

Οι συγγραφείς της ανασκόπησης τονίζουν ότι τα κινητά δεν αποτελούν από μόνα τους άμεσο κίνδυνο. Έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, καθώς χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία, την εργασία, την εκπαίδευση και την πρόσβαση σε πληροφορίες.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι πολύ πιο χρήσιμο να κατανοήσετε γιατί χρησιμοποιείτε το κινητό σας, παρά να επικεντρώνεστε αποκλειστικά στο πόσο συχνά το ελέγχετε. Η συνεχής χρήση του δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει εθισμός, καθώς η συγκεκριμένη συμπεριφορά επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς ψυχολογικούς παράγοντες.