Η καλή μάσηση μπορεί να προσφέρει πολλά οφέλη στην υγεία: από καλύτερη πέψη και χαμηλότερη πρόσληψη θερμίδων, μέχρι μείωση του στρες και του άγχους, αλλά και βελτίωση της εγκεφαλικής λειτουργίας, μέσω ενίσχυσης της μνήμης και της προσοχής.
Καθώς η υγεία των δοντιών έχει συσχετιστεί με τη νόσο Αλτσχάιμερ και την άνοια, ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η βελτίωση της οδοντικής υγείας των ασθενών θα μπορούσε ακόμη και να βοηθήσει στην αναστροφή της νοητικής γήρανσης.
Πώς λειτουργεί η μάσηση
Στο πιο βασικό επίπεδο, η μάσηση διασπά την τροφή σε μικρά σωματίδια και τη βρέχει με σάλιο, ώστε να καταπίνεται πιο εύκολα. «Είναι η πρώτη φάση της πέψης», ανέφερε στο BBC ο Andries van der Bilt, πρωτοπόρος στον τομέα της στοματικής φυσιολογίας και της μάσησης, ο οποίος εργάστηκε ως ερευνητής στο University Medical Center Utrecht στην Ολλανδία για περισσότερες από 3 δεκαετίες.
Η μάσηση δεν αυξάνει μόνο την παραγωγή σάλιου και την ποσότητα πεπτικών ενζύμων, όπως η αμυλάση, που βοηθούν στη διάσπαση της τροφής. Ενεργοποιεί επίσης το έντερο και το πάγκρεας ώστε να εκκρίνουν υγρά που θα βοηθήσουν στην περαιτέρω επεξεργασία της τροφής. «Αν δεν μασάτε, το έντερο δεν είναι προετοιμασμένο να διαχειριστεί την τροφή», είπε ο Trulsson.
Η διάσπαση της τροφής σε μικρότερα κομμάτια αυξάνει και την επιφάνειά της. Αυτό σημαίνει ότι τα πεπτικά υγρά μπορούν να δράσουν πιο αποτελεσματικά, ανέφερε ο Abhishek Kumar, νευροεπιστήμονας στοματοπροσωπικής λειτουργίας, ο οποίος συνεργάζεται με τον Trulsson στο Karolinska Institutet. Αυτό είναι σημαντικό για την υγεία του εντέρου. Τα μεγαλύτερα σωματίδια τείνουν να παραμένουν περισσότερο στο έντερο, δίνοντας στους μικροοργανισμούς περισσότερο χρόνο για ζύμωση. Αυτό προκαλεί «αίσθημα φουσκώματος, πληρότητας, δυσκοιλιότητα και άλλα συμπτώματα», ανέφερε ο Kumar.
Καλύτερη απορρόφηση και μεγαλύτερος κορεσμός
Η μάσηση βοηθά στην απελευθέρωση των θρεπτικών συστατικών από την τροφή, επιτρέποντας στο σώμα να τα απορροφήσει πιο αποτελεσματικά. Σε μία μελέτη του 2009, για παράδειγμα, ζητήθηκε από 13 υγιείς ενήλικες να μασήσουν μία μικρή χούφτα αμύγδαλα 10, 25 ή 40 φορές. Όταν οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα κοπράνων από τους συμμετέχοντες, διαπίστωσαν ότι όσο περισσότερο μασούσαν, τόσο λιγότερο λίπος απέβαλλαν. Αυτό δείχνει ότι η απορρόφηση ενέργειας από τους ξηρούς καρπούς ήταν έως και κατά 1/3 υψηλότερη.
Επιπλέον, όταν οι συμμετέχοντες μασούσαν 40 φορές, ένιωθαν χορτάτοι για περισσότερη ώρα. Μία ξεχωριστή μελέτη του 2013 επιβεβαίωσε αυτή τη σύνδεση με τον κορεσμό. Όταν 21 συμμετέχοντες μάσησαν μία φέτα πίτσας σε μέγεθος κοτομπουκιάς είτε 15 είτε 40 φορές πριν την καταπιούν, όσοι μάσησαν περισσότερο παρουσίασαν σημαντική μείωση της πείνας. Είχαν επίσης υψηλότερα επίπεδα CCK και GIP, δύο ορμονών που συντονίζουν την πέψη στο έντερο, καθώς και μειωμένα επίπεδα γκρελίνης, της «ορμόνης της πείνας».
Η καλύτερη μάσηση σημαίνει επίσης ότι είναι πιθανότερο να καταναλώσετε λιγότερη τροφή, σύμφωνα με δύο ξεχωριστές μετα αναλύσεις που εξέτασαν σχεδόν 50 μελέτες.
Αυτό συμβαίνει επειδή το σώμα χρειάζεται περίπου 20 λεπτά για να προσαρμόσει την παραγωγή ορμονών που σχετίζονται με την πείνα και να στείλει στον εγκέφαλο το μήνυμα ότι έχετε χορτάσει. Η μάσηση, απλά, σας δίνει περισσότερο χρόνο. Είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους πολλοί διαιτολόγοι και γιατροί συστήνουν να τρώτε αργά και συνειδητά, αντί να καταπίνετε γρήγορα το γεύμα σας, ειδικά αν προσπαθείτε να χάσετε βάρος. Μία έρευνα σε 92 παιδιά στη Βραζιλία διαπίστωσε ότι τα παιδιά με παχυσαρκία «έκαναν λιγότερες μασητικές ακολουθίες και έτρωγαν πιο γρήγορα» σε σύγκριση με παιδιά φυσιολογικού βάρους.
Ένας καλός τρόπος για να επιβραδύνετε τον ρυθμό με τον οποίο τρώτε είναι να επιλέγετε τροφές με περισσότερη υφή. Πολλές μελέτες συνιστούν στερεές τροφές αντί για υγρά, για παράδειγμα πορτοκάλια αντί για χυμό πορτοκαλιού, και τροφές με υψηλό ιξώδες αντί για τροφές με χαμηλό ιξώδες, όπως βρώμη και λιναρόσπορο αντί για λευκό ρύζι ή ζυμαρικά.
«Η υφή της τροφής μπορεί να επηρεάσει το πόσο χορτάτοι αισθανόμαστε και, επομένως, ενδεχομένως να βοηθήσει όσους δυσκολεύονται με την παχυσαρκία να χάσουν βάρος μειώνοντας την πρόσληψη τροφής», ανέφερε ο Kumar.
Ενίσχυση της υγείας του εγκεφάλου
Πέρα από τη διατροφή και την πέψη, οι ερευνητές διαπιστώνουν όλο και περισσότερο ότι η μάσηση παίζει σημαντικό ρόλο και σε άλλες πλευρές της ευεξίας μας, ειδικά στην υγεία του εγκεφάλου όσο γερνάμε. «Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον 'άξονα δαγκώματος και εγκεφάλου', σύμφωνα με τον οποίο η μάσηση συνδέεται άμεσα με την υγεία του εγκεφάλου», ανέφερε ο Kumar. Η απώλεια δοντιών, για παράδειγμα, έχει επίσης συνδεθεί με υψηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ και άνοιας.
Η μνήμη φαίνεται επίσης να επηρεάζεται. Σε έρευνα με περισσότερους από 28.500 ανθρώπους άνω των 50 ετών σε 14 ευρωπαϊκές χώρες, οι συμμετέχοντες με καλή ικανότητα μάσησης ή όσοι δεν είχαν τεχνητή οδοντοστοιχία είχαν καλύτερες επιδόσεις σε σειρά γνωστικών τεστ. Συγκεκριμένα, είχαν σημαντικά καλύτερη ανάκληση λέξεων, λεκτική ευχέρεια και αριθμητικές δεξιότητες σε σχέση με όσους είχαν προβλήματα μάσησης. Σε μία μελέτη με 273 υγιείς ανθρώπους ηλικίας 55 έως 80 ετών, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν διατηρήσει περισσότερα φυσικά δόντια είχαν καλύτερη σημασιολογική μνήμη, η οποία συνδέεται με τη γνώση και τα γεγονότα του κόσμου, καθώς και καλύτερη μακροπρόθεσμη μνήμη.
Γιατί όμως η ικανότητα μάσησης να σχετίζεται με τη μνήμη; Ορισμένοι ερευνητές εστιάζουν στα πολλά νευρωνικά κυκλώματα που συνδέουν τον μηχανισμό της μάσησης με τον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τη χωρική μάθηση και τη δημιουργία νέων αναμνήσεων. Ο ιππόκαμπος είναι μία από τις πρώτες περιοχές που υφίστανται βλάβη στη νόσο Αλτσχάιμερ. Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η μάσηση, ειδικά μέτρια σκληρών ουσιών, μπορεί να αυξήσει τη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο, όπως έδειξαν Ιάπωνες επιστήμονες σε πειράματα με άτομα που μασούσαν τσίχλα. «Η θεωρία είναι ότι η μάσηση λειτουργεί σαν αντλία, στέλνοντας αίμα στον εγκέφαλο», εξήγησε ο Trulsson. Αυτό, όπως είπε, βοηθά τον εγκέφαλο να παραμένει σε καλή λειτουργία.
Μεγαλύτερη εγρήγορση
Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει διαπιστωθεί ότι η μάσηση βελτιώνει και τη συγκέντρωση στον γενικό πληθυσμό. Μία μετα-ανάλυση, που περιλάμβανε 21 μελέτες, εντόπισε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική βελτίωση στα επίπεδα προσοχής των συμμετεχόντων που μασούσαν τσίχλα, σε σύγκριση με όσους δεν μασούσαν, κατά τη διάρκεια ορισμένων γνωστικά απαιτητικών εργασιών. Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από την εταιρεία παραγωγής τσίχλας Mars Wrigley, γεγονός που δείχνει πιθανή σύγκρουση συμφερόντων.
Σε μία ανεξάρτητη μελέτη με 80 συμμετέχοντες, η μάσηση βελτίωσε τα επίπεδα εγρήγορσης κατά 10% κατά τη διάρκεια σειράς γνωστικών εργασιών. Όσοι μασούσαν τσίχλα είχαν επίσης καλύτερη επίδοση σε τεστ νοημοσύνης.
Οι επιστήμονες «δεν γνωρίζουν πραγματικά ακριβώς πώς λειτουργεί», αλλά η σύνδεση ανάμεσα στη μάσηση και την αυξημένη προσοχή είναι αρκετά ισχυρή, ανέφερε ο Trulsson. Υπάρχει όμως μία σημαντική επιφύλαξη: «Η επίδραση πιθανότατα δεν διαρκεί περισσότερο από 15 έως 20 λεπτά», αν και οι ερευνητές δεν είναι βέβαιοι γιατί.
Ένα άλλο πείραμα, σε νεαρούς ενήλικες από τους οποίους ζητήθηκε να εκτελέσουν ταυτόχρονα 4 εργασίες σε υπολογιστή, έδειξε επίσης σημαντικά καλύτερη εγρήγορση, σχεδόν 20% υψηλότερη, σε όσους μασούσαν τσίχλα. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό συνοδεύτηκε από μείωση του άγχους και του στρες που δήλωσαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες, καθώς και από χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης στο σάλιο, ενός συχνού βιοδείκτη του στρες.
Μείωση του στρες
Εκτός εργαστηρίου, η μάσηση φαίνεται επίσης να λειτουργεί ως τρόπος ανακούφισης από το στρες. Όταν ομάδα Τούρκων ερευνητών μελέτησε 100 φοιτητές νοσηλευτικής που προετοιμάζονταν για ενδιάμεσες εξετάσεις, διαπίστωσε ότι όσοι μασούσαν τσίχλα για τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα είχαν χαμηλότερα επίπεδα στρες, άγχους και κατάθλιψης. Αυτό ίσχυε ανεξάρτητα από το αν είχαν αρχίσει να μασούν τσίχλα 15 ημέρες ή δύο ημέρες πριν από τις εξετάσεις.
Σε δύο ξεχωριστές ομάδες γυναικών που υποβάλλονταν σε προγραμματισμένη γυναικολογική επέμβαση στην Κορέα, η μάσηση τσίχλας βοήθησε στη μείωση του προεγχειρητικού άγχους. Παρόμοια επίδραση είχε και σε 73 παιδιά στην Τουρκία, στα οποία γινόταν τοποθέτηση ενδοφλέβιου καθετήρα.
Η μάσηση φαίνεται να αποτελεί φυσικό αντανακλαστικό σε περιόδους στρες, ανέφερε ο Jianshe Chen, ερευνητής της στοματικής επεξεργασίας στην Agency for Science, Technology and Research της Σιγκαπούρης. «Όταν ορισμένοι άνθρωποι είναι στρεσαρισμένοι, αρχίζουν να μασούν ασυνείδητα». Το τρίξιμο των δοντιών, ή βρουξισμός, χρησιμοποιεί τους ίδιους μυς της γνάθου με τη μάσηση και επηρεάζει περίπου 1 στους 10 ενήλικες. Συχνά πυροδοτείται από το στρες και το άγχος.
Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα σε αυτό το σημείο είναι πιο αμφιλεγόμενα. Ο Chen, για παράδειγμα, ανέφερε ότι τα στοιχεία που συνδέουν τη μάσηση με πιο ήρεμη ψυχική κατάσταση είναι «διάσπαρτα». Όπως είπε, «εξακολουθούν να λείπουν συστηματικές μελέτες» που να δείχνουν με βεβαιότητα ισχυρή συσχέτιση. Μία άλλη μελέτη, με επικεφαλής την ίδια Κορεάτισσα ερευνήτρια που αναφέρθηκε παραπάνω, διαπίστωσε ότι η μάσηση τσίχλας δεν μείωσε ουσιαστικά το άγχος που ένιωθαν έγκυες γυναίκες καθώς μεταφέρονταν στο χειρουργείο για προγραμματισμένη καισαρική τομή. Επίσης, δεν μείωσε τα επίπεδα στρες σε άτομα που προσπαθούσαν να λύσουν έναν άλυτο γρίφο λέξεων.
Ένα πράγμα, πάντως, είναι βέβαιο: το φαγητό συχνά βελτιώνει τη διάθεση. Και η μάσηση, ως βασικό μέρος αυτής της διαδικασίας, απελευθερώνει τις γεύσεις της τροφής και, σε συνδυασμό με την υφή και το άρωμα, κάνει «την εμπειρία του φαγητού πολύ πιο πλούσια και ευχάριστη», ανέφερε ο Chen, ο οποίος μελετά επίσης την αισθητηριακή αντίληψη της τροφής. Με βάση αυτή τη λογική, το καλύτερο μάσημα της τροφής θα μπορούσε να ενισχύσει και την ψυχική υγεία. Αντί όμως να επιλέξετε μία τσίχλα με ζάχαρη, ίσως είναι προτιμότερο να μασήσετε ένα υγιεινό σνακ με υφή πριν από μία στρεσογόνα εργασία.
Μην το παρακάνετε, όμως. Σε αντίθεση με τον Fletcher, οι περισσότεροι ειδικοί δεν πιστεύουν ότι υπάρχει ένας μαγικός αριθμός μασήσεων. «Μασήστε φυσιολογικά, μέχρι να νιώσετε ότι μπορείτε να καταπιείτε, κάτι που διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο», ανέφερε ο Van der Bilt. «Απλώς απολαύστε το φαγητό σας».
