Όλα τα παιδιά αντιδρούν κάποιες φορές στο να πάνε σχολείο, όμως η συμπεριφορά άρνησης σχολείου είναι ένα ακραίο μοτίβο αποφυγής, το οποίο προκαλεί πραγματικά προβλήματα στο παιδί.

Σύμφωνα με τον οργανισμό Child Mind, η άρνηση σχολείου διακρίνεται από τη συνηθισμένη αποφυγή με βάση ορισμένους παράγοντες:

• Πόσο καιρό αποφεύγει το παιδί το σχολείο
• Πόση δυσφορία συνδέει με τη σχολική φοίτηση
• Πόσο έντονη είναι η αντίστασή του

Πόσο επηρεάζει αυτή η αντίσταση τη ζωή του παιδιού και της οικογένειάς του

Είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη όλα αυτά τα στοιχεία, γιατί ένα παιδί μπορεί να εμφανίζει άρνηση σχολείου ακόμη κι αν πηγαίνει στο σχολείο τις περισσότερες ημέρες. Υπάρχουν παιδιά που έχουν χάσει μόνο μία ή δύο ημέρες σχολείου, αλλά έχουν αργήσει 30 φορές, επειδή το άγχος τους είναι τόσο έντονο που τα εμποδίζει να φτάσουν στην ώρα τους. Τα παιδιά με άρνηση σχολείου μπορεί επίσης να συνηθίζουν να φεύγουν νωρίτερα, να στέλνουν μηνύματα στους γονείς τους καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Ύποπτες ημέρες ασθένειας

Συχνά, τα παιδιά που αρνούνται να πάνε σχολείο αρχίζουν να αναφέρουν ανεξήγητα συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους ή πόνο στο στομάχι. Το άγχος εκδηλώνεται και σωματικά, επομένως τα συμπτώματα αυτά μπορεί πράγματι να σχετίζονται με αυτό. Ως γονείς, το πρώτο που πρέπει να κάνετε σε αυτή την περίπτωση είναι να πάτε το παιδί στον παιδίατρο, ώστε να μη διαφύγει κάποιο ιατρικό πρόβλημα. Ωστόσο, είναι πιθανό το πραγματικό πρόβλημα να είναι το σχολείο.

Μερικές φορές, η αντίσταση του παιδιού να πάει σχολείο είναι απλώς ένα μικρό επεισόδιο που μπορεί να αντιμετωπιστεί εύκολα. Ίσως το παιδί σας είχε γρίπη, έμεινε αρκετό διάστημα εκτός σχολείου και τώρα δυσκολεύεται να επιστρέψει στη σχολική ρουτίνα. Ξαφνικά, γίνεται πιο προσκολλημένο στο σπίτι και αγχώνεται για όλες τις εργασίες που έχασε.

Σε αυτή την περίπτωση, είναι σημαντικό να μην παρατείνετε την παραμονή του στο σπίτι. Αντίθετα, χρειάζεται να μιλήσετε με τον δάσκαλο και με το παιδί σας. Πρέπει να μπορείτε να του πείτε: «Μιλήσαμε με τον δάσκαλό σου και ξέρει ότι ήσουν άρρωστος. Ξέρω ότι ανησυχείς, αλλά εκείνος το καταλαβαίνει. Ήρθε η ώρα να επιστρέψεις στο σχολείο». Στη συνέχεια, το παιδί επιστρέφει στο σχολείο και συχνά τα πράγματα εξελίσσονται σχετικά ομαλά.

Αντίστοιχα, ορισμένα παιδιά εμφανίζουν μικρές εξάρσεις άγχους μετά τις διακοπές. Το κρίσιμο σημείο είναι να επιστρέψουν στο σχολείο όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

Πιο σοβαρές ανησυχίες

Όταν η άρνηση σχολείου αρχίζει να γίνεται μεγαλύτερο πρόβλημα και διαρκεί πολλές ημέρες, εβδομάδες ή ακόμη και μήνες, πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό και να ζητήσετε βοήθεια. Αυτό αφορά και τα παιδιά που πηγαίνουν στο σχολείο, αλλά μένουν μόνο για μέρος της ημέρας, επειδή περνούν πολλή ώρα στο γραφείο της νοσοκόμας και τελικά φεύγουν νωρίτερα.

Κατανόηση του προβλήματος

Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις άρνησης σχολείου, το πρώτο βήμα στη θεραπεία είναι μια ολοκληρωμένη διαγνωστική αξιολόγηση. Αν και η άρνηση σχολείου δεν αποτελεί διαγνώσιμη διαταραχή, συχνά συνυπάρχει με διαταραχές όπως το άγχος αποχωρισμού, το κοινωνικό άγχος, η κατάθλιψη ή η διαταραχή πανικού. Μια πλήρης αξιολόγηση βοηθά τους ειδικούς να κατανοήσουν τι βρίσκεται πίσω από την άρνηση σχολείου, ώστε να προσαρμόσουν τη θεραπεία στη συγκεκριμένη κατάσταση του παιδιού σας.

Ακούστε προσεκτικά

Είναι επίσης πιθανό να συμβαίνει κάτι συγκεκριμένο στο σχολείο, όπως σχολικό εκφοβισμό (bullying) ή κάποιο δύσκολο μάθημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σπεύσετε αμέσως να ρωτήσετε το παιδί που δεν θέλει να πάει σχολείο: «Ποιος σε εκφοβίζει;». Είναι όμως σημαντικό να γνωρίζετε τι συμβαίνει στη ζωή του. Πρέπει να έχετε εικόνα για το πώς είναι ο δάσκαλός του και πώς πηγαίνουν οι εργασίες για το σπίτι. Πρέπει επίσης να γνωρίζετε με ποια παιδιά κάνει παρέα. Όλα αυτά είναι θέματα που πρέπει να προκύπτουν μέσα από την καθημερινή συζήτηση. Και αν το παιδί σας αναφέρει ότι συνέβη κάτι μέσα στην ημέρα, δώστε προσοχή, αφήστε ό,τι κάνετε και ακούστε χωρίς επικριτική διάθεση, γιατί μπορεί να είναι σημαντικό.

Πότε πρέπει να ζητήσετε βοήθεια

Οι ειδικοί που εργάζονται με παιδιά που έχουν άρνηση σχολείου χρησιμοποιούν συχνά γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η οποία βοηθά τα παιδιά να μάθουν να διαχειρίζονται τις αγχώδεις σκέψεις τους και να αντιμετωπίζουν τους φόβους τους. Αν και τα παιδιά με άγχος μπορεί να μη συμφωνούν, ο καλύτερος τρόπος για να ξεπεραστεί το άγχος είναι να εξοικειωθούν περισσότερο με το ίδιο το αίσθημα του άγχους. Τα παιδιά χρειάζονται την ευκαιρία να δουν ότι μπορούν να πάνε στο σχολείο και ότι οι χειρότεροι φόβοι τους δεν θα βγουν αληθινοί.

Η θεραπεία έκθεσης, η οποία επαναφέρει σταδιακά τα παιδιά στο σχολικό περιβάλλον, είναι πολύ αποτελεσματική. Στην αρχή της θεραπείας, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι το παιδί απλώς περνά με το αυτοκίνητο έξω από το σχολείο ή περπατά στους άδειους διαδρόμους του το Σαββατοκύριακο. Στη συνέχεια, μπορεί να φτάσει στο σημείο να παρακολουθεί ένα ή δύο μαθήματα και, προς το τέλος της θεραπείας, να παρακολουθεί ολόκληρη τη σχολική ημέρα.

Το καλύτερο είναι να δράσετε προληπτικά και να εντοπίσετε την άρνηση σχολείου όσο πιο νωρίς γίνεται. Δυστυχώς, όσο περισσότερο ένα παιδί χάνει το σχολείο, τόσο πιο δύσκολο είναι να επιστρέψει στη ρουτίνα, επειδή η απουσία ενισχύει την αποφυγή. Υπάρχουν οικογένειες που περιγράφουν την πρωινή προετοιμασία για το σχολείο σαν μάχη, με έντονες εκρήξεις θυμού. Μερικές φορές το πρωινό γίνεται τόσο δύσκολο και εξαντλητικό, που οι γονείς τελικά υποχωρούν και λένε: «Εντάξει, μείνε σπίτι. Θα πάω να πάρω τις εργασίες σου». Είναι μια απολύτως κατανοητή κατάσταση, αλλά αν συνεχιστεί, απομακρύνει το παιδί ακόμη μία ημέρα από την επιστροφή του στο σχολείο. Είναι σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν ότι όσο πιο γρήγορα επιστρέψει το παιδί στο σχολείο τόσο το καλύτερο, και ότι η αναζήτηση βοήθειας είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα.