Η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται όλο και περισσότερο στον χώρο της ψυχικής υγείας, με εκατομμύρια ανθρώπους να στρέφονται σε εφαρμογές και ψηφιακούς συνομιλητές (chatbots) αναζητώντας απαντήσεις, συναισθηματική υποστήριξη ή ακόμη και βοήθεια για τη διαχείριση του άγχους και της κατάθλιψης. Η δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας, χωρίς αναμονή και συχνά χωρίς οικονομικό κόστος, καθιστά αυτά τα εργαλεία ιδιαίτερα ελκυστικά. Ωστόσο, πόσο αποτελεσματικά είναι στην πράξη και μέχρι ποιο σημείο μπορούν να υποκαταστήσουν την ανθρώπινη επαφή;
Νέα προειδοποίηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) αναδεικνύει τις ευκαιρίες αλλά και τους κινδύνους της ψηφιακής μετάβασης. Όπως επισημαίνει ο οργανισμός, η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει την πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την ανθρώπινη σχέση και την επαγγελματική φροντίδα.
Η προειδοποίηση του ΠΟΥ για την ψηφιακή ψυχική υγεία
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, περισσότεροι από 143 εκατομμύρια άνθρωποι στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του οργανισμού ζουν με κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 16% του πληθυσμού. Την ίδια στιγμή, η ψυχική υγεία παραμένει ένας από τους πιο υποχρηματοδοτούμενους τομείς των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΠΟΥ Ευρώπης παρουσίασε στις 17 Νοεμβρίου τον νέο οδικό χάρτη για την ψηφιακή ψυχική υγεία, με ορίζοντα την περίοδο 2027-2035. Η στρατηγική περιλαμβάνει την αξιοποίηση της διαδικτυακής θεραπείας, των εφαρμογών για κινητά τηλέφωνα και της τεχνητής νοημοσύνης, θέτοντας παράλληλα συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την ασφαλή ενσωμάτωσή τους στα συστήματα υγείας.
Μάλιστα, η εξάπλωση των ψηφιακών υπηρεσιών είναι ήδη εμφανής. Το 2015 μόλις το 7% των χωρών που συμμετείχαν σε σχετική έρευνα διέθετε οργανωμένο πρόγραμμα τηλεψυχιατρικής. Μέχρι το 2023, το ποσοστό είχε αυξηθεί στο 42%.
Ο οργανισμός, ωστόσο, προειδοποιεί ότι η μετατροπή των ψηφιακών υπηρεσιών στην αποκλειστική οδό πρόσβασης στην ψυχική φροντίδα ενδέχεται να ενισχύσει τις υφιστάμενες ανισότητες. Οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία, οι άνθρωποι με σοβαρές ψυχικές διαταραχές, αλλά και όσοι ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, ενδέχεται να δυσκολεύονται περισσότερο να αξιοποιήσουν αυτές τις δυνατότητες.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες για τα AI chatbots
Πέρα από τις δυνατότητες της τεχνολογίας, το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας επικεντρώνεται πλέον στο κατά πόσο τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας.
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Public Health, εξέτασε την αποτελεσματικότητα των AI chatbots που ενσωματώνουν τεχνικές γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης.
Η έρευνα συμπεριέλαβε 10 μελέτες με συνολικά 1.301 συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι παρεμβάσεις μέσω τεχνητής νοημοσύνης συνδέθηκαν με στατιστικά σημαντική βελτίωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Αντίθετα, δεν καταγράφηκε αντίστοιχα στατιστικά σημαντική βελτίωση στα συμπτώματα άγχους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία τους. Ο σχετικά μικρός αριθμός των διαθέσιμων μελετών, οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των παρεμβάσεων και η έλλειψη επαρκών δεδομένων για τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν ακόμη ασφαλή συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα αυτών των εργαλείων.
Επομένως, η χρήση των AI chatbots μπορεί να αποτελέσει ένα συμπληρωματικό μέσο υποστήριξης, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να δικαιολογούν την αντικατάσταση της επαγγελματικής ψυχοθεραπείας.
Οι κίνδυνοι πίσω από την ψηφιακή υποστήριξη
Η εύκολη πρόσβαση και η δυνατότητα συνεχούς επικοινωνίας δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης είναι κατάλληλα για κάθε περίπτωση. Ένα chatbot μπορεί να προσφέρει μια απάντηση που ακούγεται καθησυχαστική ή πειστική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι επιστημονικά ορθή ή ότι ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του χρήστη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν ζητήματα όπως η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η πιθανότητα παροχής λανθασμένων πληροφοριών και η συναισθηματική εξάρτηση από ψηφιακούς συνομιλητές. Επιπλέον, τα γενικής χρήσης εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης δεν διαθέτουν απαραίτητα τους μηχανισμούς που απαιτούνται για την αναγνώριση και την κατάλληλη διαχείριση μιας σοβαρής ψυχικής κρίσης.
Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να διακρίνεται ένα εξειδικευμένο ψηφιακό εργαλείο, σχεδιασμένο με βάση επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπευτικές μεθόδους και συγκεκριμένες δικλίδες ασφαλείας, από έναν γενικής χρήσης ψηφιακό συνομιλητή.
Ο ΠΟΥ ζητά από τις κυβερνήσεις να διασφαλίσουν ότι οι ψηφιακές υπηρεσίες θα πληρούν συγκεκριμένα πρότυπα ασφάλειας, ποιότητας, δεοντολογίας και προστασίας των δεδομένων, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη να παραμείνει ο άνθρωπος στο επίκεντρο της φροντίδας.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι εάν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να έχει θέση στο μέλλον της ψυχικής υγείας, αλλά με ποιους όρους θα αξιοποιηθεί. Οι ψηφιακές εφαρμογές μπορούν να διευκολύνουν την πρόσβαση στην υποστήριξη και να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στις υπάρχουσες υπηρεσίες. Η θεραπευτική σχέση, όμως, η εξατομικευμένη αξιολόγηση και η ανθρώπινη επαφή εξακολουθούν να αποτελούν αναντικατάστατα στοιχεία της φροντίδας.







