Ανεπαρκείς ελέγχους και κενά στην ευρωπαϊκή νομοθεσία όσον αφορά την προστασία της δημόσιας υγείας από τα «παντοτινά χημικά», παρατηρεί το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο σε έκθεσή του. «Πολλές από αυτές τις ουσίες παραμένουν ανεξέλεγκτες και χωρίς περιορισμούς, ενώ τα νομικά όρια που ισχύουν για τα τρόφιμα και το πόσιμο νερό βασίζονται σε ξεπερασμένα επιστημονικά δεδομένα», τονίζει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται με υπερβολικά αργούς ρυθμούς για την προστασία των πολιτών από τους κινδύνους για την υγεία που ενέχουν τα «παντοτινά χημικά».
Η ΕΕ άρχισε να επιβάλλει περιορισμούς για τα PFAS το 2006. Ωστόσο, υπάρχουν περισσότερες από 10.000 τέτοιες ουσίες, εκ των οποίων πάνω από 1.400 παράγονται στη βιομηχανία. Χρησιμοποιούνται σε προϊόντα από κραγιόν μέχρι οικιακά σκεύη. Επίσης, η χρήση εκτείνεται σε πολλούς και διαφορετικούς κλάδους.
Τι προκαλούν τα «παντοτινά χημικά»
Οι ουσίες PFAS διασπώνται εξαιρετικά αργά στο περιβάλλον και έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, διαταραχών του θυρεοειδούς, προβλημάτων αναπαραγωγής και εξασθένησης του ανοσοποιητικού συστήματος. «Κάνουμε αγώνα δρόμου. Οι περισσότερες ουσίες PFAS δεν είναι καταχωρημένες στο πλαίσιο του REACH, του συστήματος της ΕΕ για τη ρύθμιση των χημικών ουσιών», δήλωσε στους δημοσιογράφους η Joëlle Elvinger, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) και υπεύθυνη για την έκθεση. Ανέφερε ότι, κατά μέσο όρο, απαιτούνται 11 χρόνια για να τεθεί σε ισχύ ένας περιορισμός σε επίπεδο ΕΕ: έξι χρόνια για την αξιολόγηση των κινδύνων και πέντε χρόνια για την ίδια τη διαδικασία επιβολής του περιορισμού.
«Επιπλέον, όταν μια ουσία PFAS τίθεται υπό περιορισμό, συχνά προκύπτει μία άλλη ως υποκατάστατο». Αυτό σημαίνει ότι η περιορισμένη ουσία PFAS αντικαθίσταται από μια άλλη ουσία PFAS, η οποία ενδέχεται να ενέχει παρόμοιους κινδύνους», διευκρίνισε.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
Αν και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δεν μπορεί να επιβάλει αλλαγές στην πολιτική, οι εκθέσεις του συχνά αυξάνουν την πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ ώστε να αναλάβουν δράση.
Οι περισσότερες ουσίες PFAS εμπίπτουν εκτός του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού REACH, καθώς δεν πληρούν τα κριτήρια καταχώρισης ή το ελάχιστο όριο εισαγωγής του 1 μετρικού τόνου ετησίως. Μόνο για τις ουσίες που εισάγονται σε ποσότητες άνω των 1.000 τόνων ετησίως απαιτούνται πλήρη δεδομένα δοκιμών τοξικότητας. Το πολυτετραφθοροαιθυλένιο (PTFE) —ένα από τα πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενα πολυμερή PFAS και βασικό συστατικό σε αντικολλητικά σκεύη μαγειρικής και αδιάβροχα υφάσματα— δεν υπόκειται σε υποχρέωση καταχώρισης βάσει του κανονισμού REACH.
Οι περιορισμοί που ισχύουν στις χώρες της ΕΕ
Η Γαλλία και η Δανία έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς, αντί να περιμένουν τη θέσπιση νομοθεσίας σε επίπεδο ΕΕ. Η απαγόρευση που επέβαλε η Γαλλία στην εισαγωγή και πώληση ορισμένων προϊόντων που περιέχουν PFAS —συμπεριλαμβανομένων καλλυντικών, ενδυμάτων και ski wax— τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο. Ωστόσο, περισσότερες από τις μισές χώρες της ΕΕ δεν διενεργούν ελέγχους για τη διασφάλιση της τήρησης των υφιστάμενων κανόνων.
Αν και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) διαπίστωσε ότι η συμμόρφωση με τα ισχύοντα όρια της ΕΕ για τις ουσίες PFAS στο πόσιμο νερό είναι γενικά σε υψηλό επίπεδο —ενώ ορισμένες χώρες έχουν θεσπίσει αυστηρότερα πρότυπα—, τα όρια αυτά βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα ηλικίας περίπου μίας δεκαετίας. Όσον αφορά τα τρόφιμα, η έκθεση κατέδειξε ότι η συμμόρφωση και οι έλεγχοι στις χώρες της ΕΕ «ποικίλλουν σημαντικά».
Μάλιστα, το τριφθοροοξικό οξύ (TFA) —προϊόν διάσπασης βιομηχανικών χημικών ουσιών και φυτοφαρμάκων— συγκαταλέγεται στις ουσίες που δεν παρακολουθούνται, παρόλο που αποτελεί «την πιο διαδεδομένη ουσία PFAS στο περιβάλλον», σύμφωνα με την έκθεση.
Τι σχεδιάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την απαγόρευση των PFAS σε καταναλωτικά αγαθά, όπως τα καλλυντικά, τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και τα είδη ρουχισμού για δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους, επιτρέποντας παράλληλα τη χρήση τους σε εξαιρετικές περιπτώσεις υπό αυστηρές προϋποθέσεις, έως ότου βρεθούν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις», δήλωσε εκπρόσωπος της ΕΕ, απαντώντας στην έκθεση.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (ECHA) αναμένεται να υποβάλει την τελική του αξιολόγηση σχετικά με μια ενδεχόμενη απαγόρευση των PFAS τον επόμενο μήνα. Η Επιτροπή θα αξιοποιήσει την εν λόγω αξιολόγηση για να διαμορφώσει την πρότασή της.








