Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχασαν επίσημα, έπειτα από 26 χρόνια, το καθεστώς τους ως μια από τις χώρες που έχουν εξαλείψει την ιλαρά, καθώς η επιδημία της νόσου, που ξεκίνησε στο Τέξας στις αρχές του 2025, εξαπλώθηκε πλέον σε ολόκληρη τη χώρα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, στις ΗΠΑ έχουν καταγραφεί μέχρι στιγμής φέτος 5.739 κρούσματα ιλαράς, έναντι 2.286 το 2025. Σχεδόν όλα τα κρούσματα αφορούν άτομα που δεν έχουν εμβολιαστεί ή για τα οποία δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία εμβολιασμού. Οι υγειονομικές αρχές των πολιτειών έχουν αναφέρει 10 θανάτους που σχετίζονται με την ιλαρά μέσα στο 2026.
Την περασμένη εβδομάδα, μια ομάδα ειδικών του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας συνεδρίασε για να εξετάσει εάν οι ΗΠΑ εξακολουθούν να πληρούν τα κριτήρια για την εξάλειψη της ιλαράς. Οι ειδικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο ιός έχει εγκατασταθεί ξανά στη χώρα, για πρώτη φορά από το 2000, όταν οι ΗΠΑ αναγνωρίστηκαν επίσημα ως χώρα που είχε εξαλείψει τη νόσο.
Ο διευθυντής του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας, Jarbas Barbosa, ανακοίνωσε την απόφαση την Τρίτη 17 Νοεμβρίου, επιβεβαιώνοντας μια εξέλιξη που οι ειδικοί στις λοιμώδεις νόσους θεωρούσαν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη. Το αμερικανικό υπουργείο Υγείας δεν προχώρησε άμεσα σε κάποια ανακοίνωση.
«Η εξάλειψη της ιλαράς δεν είναι ένα τρόπαιο που κερδίζουμε μία φορά και μετά το βάζουμε στο ράφι», επισήμανε ο Barbosa σε συνέντευξη Τύπου. «Είναι ένα επίτευγμα που πρέπει να προστατεύουμε καθημερινά, καλύπτοντας τα κενά στην ανοσία του πληθυσμού και διασφαλίζοντας ότι καμία κοινότητα δεν μένει χωρίς προστασία».
Την Τρίτη, το Μεξικό και η Βολιβία έχασαν επίσης το καθεστώς της χώρας που έχει εξαλείψει την ιλαρά.
Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι «δεκαετίες προόδου στον τομέα της δημόσιας υγείας έχουν πλέον ανατραπεί και επίσημα», τόνισε η Wendy Armstrong, γιατρός και πρόεδρος της Αμερικανικής Εταιρείας Λοιμωδών Νοσημάτων.
Τι σημαίνει, όμως, ότι μια χώρα έχει εξαλείψει την ιλαρά, υπό ποιες προϋποθέσεις χάνει αυτή την αναγνώριση και τι μπορεί να γίνει στη συνέχεια;
Πότε μια χώρα παύει να θεωρείται απαλλαγμένη από την ιλαρά
Μια χώρα θεωρείται ότι έχει εξαλείψει την ιλαρά όταν ο ιός δεν μεταδίδεται πλέον συστηματικά στο εσωτερικό της. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν εμφανίζονται καθόλου κρούσματα. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να μολυνθεί κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στο εξωτερικό και, επιστρέφοντας στη χώρα του, να μεταδώσει τον ιό σε άλλους ανθρώπους. Εάν όμως οι υγειονομικές αρχές καταφέρουν να περιορίσουν την εξάπλωσή του, η χώρα εξακολουθεί να θεωρείται απαλλαγμένη από τη νόσο.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι μολύνσεις δεν σταματούν. Δηλαδή, ένας ασθενής μεταδίδει τον ιό σε άλλους, εκείνοι με τη σειρά τους μολύνουν περισσότερα άτομα και έτσι δημιουργείται μια αλυσίδα κρουσμάτων που συνεχίζεται για μήνες. Εάν αυτή η αλυσίδα μετάδοσης διαρκέσει τουλάχιστον 12 μήνες, η ιλαρά θεωρείται πλέον ενδημική και η χώρα χάνει το καθεστώς εξάλειψης της νόσου.
Για να διαπιστώσουν εάν τα κρούσματα συνδέονται μεταξύ τους ή προέρχονται από διαφορετικές, ανεξάρτητες εστίες, οι ειδικοί εξετάζουν τα επιδημιολογικά δεδομένα και τα γενετικά χαρακτηριστικά του ιού. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να εντοπίσουν εάν το ίδιο στέλεχος συνεχίζει να κυκλοφορεί στη χώρα. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, η ιλαρά είχε εξαλειφθεί επίσημα το 2000, χάρη στις μαζικές εκστρατείες εμβολιασμού και σε ένα πρόγραμμα που εξασφάλιζε δωρεάν εμβόλια για εκατομμύρια παιδιά.
Εντούτοις, η επιδημία που ξεκίνησε στο δυτικό Τέξας στις αρχές του 2025 εξαπλώθηκε και σε άλλες πολιτείες. Σύμφωνα με ανάλυση του ProPublica, στενά συγγενικά στελέχη του ιού εξακολουθούσαν να προκαλούν κρούσματα στη Γιούτα ακόμη και τον Μάιο του 2026. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η μετάδοση δεν είχε διακοπεί, γεγονός που φαίνεται πως οδήγησε στην απώλεια του καθεστώτος εξάλειψης της ιλαράς για τις ΗΠΑ.
Ποιες άλλες χώρες έχουν χάσει το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς;
Οι ΗΠΑ δεν είναι η μοναδική χώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με αυτή την εξέλιξη. Ο γειτονικός Καναδάς έχασε το αντίστοιχο καθεστώς το 2025, έπειτα από μια επιδημία που προκάλεσε περισσότερα από 6.400 κρούσματα σε 10 επαρχίες και περιοχές της χώρας.
Τον Ιανουάριο, 6 χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), η Αρμενία, η Αυστρία, το Αζερμπαϊτζάν, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ουζμπεκιστάν, έχασαν επίσης αυτή την αναγνώριση, μετά την αύξηση των κρουσμάτων που καταγράφηκε το 2024.
Η ιλαρά θεωρούνταν ήδη ενδημική στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και σε αρκετές ακόμη χώρες της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το 2025 καταγράφηκαν σχεδόν 34.000 κρούσματα στην ευρύτερη περιοχή.
Οι υγειονομικές αρχές επισημαίνουν ότι η ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη ευνοεί την εξάπλωση της ιλαράς. Πρόκειται για μια εξαιρετικά μεταδοτική νόσο, καθώς για να αποτραπούν οι επιδημίες πρέπει να έχει εμβολιαστεί τουλάχιστον το 95% του πληθυσμού μιας κοινότητας. Οι δύο δόσεις του εμβολίου κατά της ιλαράς προσφέρουν προστασία που φτάνει έως και το 97%.
Πώς μπορούν οι χώρες να εξαλείψουν εκ νέου την ιλαρά
Οι ΗΠΑ και οι υπόλοιπες χώρες μπορούν να ανακτήσουν το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς, εφόσον καταφέρουν να διακόψουν τη μετάδοση του ιού για τουλάχιστον ένα χρόνο. Η Βραζιλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν καταφέρει στο παρελθόν να ανακτήσουν αυτή την αναγνώριση, αφού πρώτα την είχαν χάσει.
Αξιωματούχοι του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας δήλωσαν την Τρίτη ότι αναμένουν από τις ΗΠΑ, τη Βολιβία και το Μεξικό να παρουσιάσουν μέσα στις επόμενες εβδομάδες σχέδια δράσης, στα οποία θα εξηγούν πώς σκοπεύουν να περιορίσουν τη μετάδοση της ιλαράς και να ανακτήσουν το καθεστώς εξάλειψης της νόσου.
Ο Καναδάς χρειάστηκε σχεδόν δύο χρόνια για να θέσει τέλος στην επιδημία που του στέρησε αυτή την αναγνώριση. Η επιδημία ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024 και κηρύχθηκε επίσημα λήξασα τον Οκτώβριο του 2026. Σύμφωνα με την υπηρεσία δημόσιας υγείας της χώρας, για να σταματήσουν τη μετάδοση του ιού, οι τοπικές υγειονομικές αρχές εντόπισαν τα άτομα που είχαν μολυνθεί και όσους είχαν έρθει σε επαφή μαζί τους, πραγματοποίησαν εργαστηριακές εξετάσεις για να παρακολουθήσουν την εξάπλωση της νόσου και ενίσχυσαν τις προσπάθειες προώθησης του εμβολιασμού.
Από την πλευρά τους, οι ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές έχουν τονίσει ότι οι χώρες πρέπει να ενισχύσουν την επιδημιολογική επιτήρηση, να βελτιώσουν την αντιμετώπιση των επιδημιών και να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για τον εμβολιασμό των κοινοτήτων με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη.
Στις ΗΠΑ, η Armstrong κάλεσε την κυβέρνηση να αυξήσει τη χρηματοδότηση των υγειονομικών υπηρεσιών σε πολιτειακό και τοπικό επίπεδο, να επενδύσει σε εξειδικευμένο προσωπικό για την αντιμετώπιση των λοιμωδών νοσημάτων και να ενισχύσει την προώθηση του εμβολιασμού κατά της ιλαράς.
«Η επανεμφάνιση της ιλαράς σε επικίνδυνα επίπεδα έχει εξελιχθεί γρήγορα σε απειλή για τις κοινότητες σε ολόκληρη τη χώρα», κατέληξε η ίδια.








