Ο πρώιμος καρκίνος του παχέος εντέρου αφορά διαγνώσεις σε ενήλικες κάτω των 50 ετών. Αν και παλαιότερα θεωρούνταν νόσος μεγαλύτερης ηλικίας, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται ανησυχητική αύξηση των περιστατικών παγκοσμίως στους νεότερους ενήλικες, με την επίπτωση να αυξάνεται κατά 1,4% ετησίως.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι σε πολλές περιοχές ο καρκίνος του παχέος εντέρου αυξάνεται ταχύτερα στους νεότερους σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους. Περίπου 1 στις 5 διαγνώσεις αφορά άτομα κάτω των 55 ετών, ενώ πλέον αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες κάτω των 50 ετών.
Αν και τα περιστατικά πρώιμου καρκίνου του παχέος εντέρου αυξάνονται, οι λόγοι πίσω από αυτή την τάση δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Προηγούμενες μελέτες έχουν στρέψει το ενδιαφέρον στον όρο «exposome», δηλαδή στο σύνολο των εκθέσεων που δέχεται ένας άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και στον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν την υγεία του.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine δείχνει ότι επιγενετικές αλλαγές, τα λεγόμενα «μοριακά αποτυπώματα», που σχετίζονται με τη διατροφή, το κάπνισμα και την έκθεση σε φυτοφάρμακα, μπορεί να εξηγούν εν μέρει την αύξηση των περιστατικών σε νεότερες ηλικίες.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
Ερευνητές από το Vall d’Hebron Institute of Oncology εξέτασαν τη σχέση μεταξύ ισόβιας έκθεσης σε πιθανά καρκινογόνα και καρκίνου του παχέος εντέρου. Αντί να μετρήσουν άμεσα τις εκθέσεις, επικεντρώθηκαν σε επιγενετικές αλλαγές, και συγκεκριμένα στη μεθυλίωση του DNA.
Η μεθυλίωση αποτελεί χημική τροποποίηση που επηρεάζει το πώς «διαβάζονται» τα γονίδια, χωρίς να αλλάζει το ίδιο το DNA. Οι ειδικοί τη συγκρίνουν συχνά με σημειώσεις σε ένα βιβλίο: δεν αλλάζουν το κείμενο, αλλά επηρεάζουν τον τρόπο ανάγνωσής του.
Στη μελέτη αναλύθηκαν πρότυπα μεθυλίωσης σε άτομα που διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου πριν και μετά τα 50 έτη. Στη συνέχεια, οι ερευνητές δημιούργησαν επιγενετικά σκορ κινδύνου, τα οποία αντανακλούν την έκθεση σε διάφορους περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν διαφορετικές επιγενετικές «υπογραφές» που σχετίζονται με τη διατροφή, το κάπνισμα και περιβαλλοντικές εκθέσεις.
Ο José Seoane, επικεφαλής της Ομάδας Υπολογιστικής Βιολογίας του ινστιτούτου και εκ των συγγραφέων της μελέτης, εξήγησε πώς αυτά τα εργαλεία βοηθούν στην κατανόηση της έκθεσης στα φυτοφάρμακα.
«Οι επιδημιολόγοι μελετούν εδώ και χρόνια πώς η μεθυλίωση επηρεάζεται από το περιβάλλον. Υπάρχουν πολλές μελέτες που εντοπίζουν συγκεκριμένα σημεία μεθυλίωσης που σχετίζονται με εκθέσεις», ανέφερε.
«Με βάση αυτά τα δεδομένα δημιουργούμε ‘υπογραφές’ που δείχνουν πώς αλλάζει αυτό το σήμα στους όγκους και έτσι μπορούμε να ανασυνθέσουμε ένα είδος ιστορικού έκθεσης», πρόσθεσε.
Η μελέτη επιβεβαίωσε γνωστούς παράγοντες κινδύνου και ανέδειξε και μια νέα συσχέτιση με ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ζιζανιοκτόνο.
«Διαπιστώσαμε ότι το κάπνισμα, η διατροφή και ένα φυτοφάρμακο που ονομάζεται picloram σχετίζονται με τον πρώιμο καρκίνο του παχέος εντέρου». Το συγκεκριμένο φάρμακο κυκλοφορεί και στην Ευρώπη.
Ένας πιθανός νέος παράγοντας κινδύνου
Αξιοποιώντας δεδομένα από τις ΗΠΑ, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι περιοχές με μεγαλύτερη χρήση του φυτοφάρμακου picloram εμφάνιζαν και υψηλότερα ποσοστά πρώιμου καρκίνου του παχέος εντέρου, ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες και η χρήση άλλων φυτοφαρμάκων.
Περαιτέρω ανάλυση έδειξε ότι οι όγκοι που σχετίζονταν με μεγαλύτερη έκθεση σε picloram είχαν διαφορετικά μοριακά χαρακτηριστικά, όπως λιγότερες μεταβολές στο γονίδιο APC, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του καρκίνου του παχέος εντέρου.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι οι περιβαλλοντικές εκθέσεις μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη καρκίνου μέσω μηχανισμών πέρα από τις κλασικές γενετικές αλλοιώσεις.
Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για συσχέτιση και όχι για απόδειξη αιτιώδους σχέσης. Απαιτούνται, επομένως, περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί αν το picloram συμβάλλει άμεσα στην ανάπτυξη της νόσου.
«Καθώς η σχέση του καπνίσματος και της διατροφής με τον πρώιμο καρκίνο του παχέος εντέρου έχει ήδη τεκμηριωθεί, αναμέναμε να τη δούμε και στα αποτελέσματά μας», ανέφερε.
Το φυτοφάρμακο που ξεχώρισε
«Το picloram μάς εξέπληξε, γιατί δεν είχε συνδεθεί στο παρελθόν με καρκίνο. Για να το διερευνήσουμε, συγκρίναμε δεδομένα για την επίπτωση της νόσου σε περιοχές των ΗΠΑ με στοιχεία για τη χρήση φυτοφαρμάκων στις ίδιες περιοχές. Το picloram αναδείχθηκε ξανά ως το πιο ισχυρό εύρημα, με μεγαλύτερη συσχέτιση από άλλα φυτοφάρμακα, όπως το glyphosate».
«Πρέπει, βέβαια, να είμαστε προσεκτικοί, καθώς πρόκειται για παρατηρησιακά δεδομένα και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να τεκμηριωθεί αιτιώδης σχέση», πρόσθεσε.
Γιατί έχει σημασία η μελέτη
Αν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα, τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι οι περιβαλλοντικοί και τρόποι ζωής παράγοντες ενδέχεται να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο στον κίνδυνο καρκίνου απ’ ό,τι πιστευόταν, ειδικά σε νεότερες ηλικίες.
Παράλληλα, δείχνουν τη σημασία της επιγενετικής ως εργαλείου που μπορεί να καταγράφει τις εκθέσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής και να εντοπίζει παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν.
«Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα της μελέτης. Είναι γνωστό ότι η διατροφή σχετίζεται με τα καρδιαγγειακά νοσήματα και το κάπνισμα με τον καρκίνο του πνεύμονα», ανέφερε.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι και τα δύο σχετίζονται και με τον πρώιμο καρκίνο του παχέος εντέρου. Συνεπώς, μια καλύτερη διατροφή και η διακοπή του καπνίσματος είναι πιθανό να μειώνουν τον κίνδυνο. Όσον αφορά το picloram, αν επιβεβαιωθεί αιτιώδης σχέση, ενδέχεται να χρειαστεί ρύθμιση από τις αρχές».
Οι συγγραφείς επισημαίνουν επίσης ότι τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση στρατηγικών πρόληψης, στη χάραξη πολιτικών δημόσιας υγείας που στοχεύουν σε περιβαλλοντικές εκθέσεις και στον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου.
Συνδέοντας επιγενετικές αλλαγές με παράγοντες της καθημερινότητας, η μελέτη αυτή προσφέρει ένα νέο πλαίσιο κατανόησης της αυξανόμενης επιβάρυνσης από καρκίνο του παχέος εντέρου σε νεότερους πληθυσμούς.
