Για περισσότερα από 25 χρόνια, ερευνητές στο Northwestern Medicine μελετούν άτομα ηλικίας 80 ετών και άνω, γνωστά ως «SuperAgers», προκειμένου να κατανοήσουν πώς κάποιοι άνθρωποι καταφέρνουν να διατηρούν έναν υγιή εγκέφαλο εξαιρετική πνευματική οξύτητα σε προχωρημένη ηλικία.

Τα άτομα αυτά αποδίδουν σταθερά σε τεστ μνήμης σε επίπεδα αντίστοιχα με ανθρώπους τουλάχιστον 30 χρόνια νεότερους, κάτι που αμφισβητεί την καθιερωμένη άποψη ότι η γνωστική έκπτωση είναι αναπόφευκτη με την ηλικία.

Μέσα από δεκαετίες έρευνας, οι επιστήμονες εντόπισαν ορισμένα χαρακτηριστικά στον τρόπο ζωής και την προσωπικότητα των SuperAgers που τους διαφοροποιούν από τους συνομηλίκους τους. Ωστόσο, τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα προήλθαν από τη μελέτη του εγκεφάλου τους. «Αυτό που μας εντυπωσίασε περισσότερο είναι όσα εντοπίσαμε στους εγκεφάλους τους», ανέφερε η Sandra Weintraub, καθηγήτρια ψυχιατρικής και επιστημών συμπεριφοράς και νευρολογίας στη Northwestern University Feinberg School of Medicine.

Εντοπίζοντας τόσο βιολογικά όσο και συμπεριφορικά μοτίβα που σχετίζονται με το φαινόμενο του SuperAging, οι ερευνητές ελπίζουν ότι θα μπορέσουν να αναπτύξουν νέες στρατηγικές για την ενίσχυση της γνωστικής ανθεκτικότητας και τη μείωση του κινδύνου για νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας.

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η εξαιρετική μνήμη σε μεγάλη ηλικία δεν είναι μόνο εφικτή, αλλά συνδέεται με ένα συγκεκριμένο νευροβιολογικό προφίλ. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για νέες παρεμβάσεις με στόχο τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου ακόμη και σε προχωρημένες ηλικίες», ανέφερε η Weintraub, εκ των συγγραφέων της νέας μελέτης που συνοψίζει τα αποτελέσματα.

Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Alzheimer's & Dementia.

Εγκέφαλοι με αντίσταση και ανθεκτικότητα

Ο όρος «SuperAger» εισήχθη από τον M. Marsel Mesulam, ο οποίος ίδρυσε το Mesulam Center for Cognitive Neurology and Alzheimer's Disease στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Περιγράφει άτομα που έχουν επιδόσεις σε διάφορα τεστ γνωστικής λειτουργίας εξίσου υψηλές με άτομα δεκαετίες νεότερά τους.

Από το 2000, 290 άτομα έχουν συμμετάσχει στο πρόγραμμα, ενώ οι ερευνητές έχουν μελετήσει 77 εγκεφάλους SuperAgers που δωρίστηκαν μετά τον θάνατο. Σε ορισμένους από αυτούς εντοπίστηκε παρουσία πρωτεϊνών αμυλοειδούς και tau, γνωστών και ως πλάκες και νευροϊνιδιακά πλέγματα, που σχετίζονται στενά με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Σε άλλους δεν υπήρχαν καθόλου ενδείξεις αυτών των επιβλαβών πρωτεϊνών.

«Καταλήξαμε στο ότι υπάρχουν δύο μηχανισμοί που εξηγούν γιατί κάποιος γίνεται SuperAger», ανέφερε η Weintraub. «Ο ένας είναι η αντίσταση: δεν δημιουργούνται πλάκες και πλέγματα. Ο άλλος είναι η ανθεκτικότητα: όταν αυτά δημιουργούνται, δεν επηρεάζουν τον εγκέφαλο».

Τι κάνει τους SuperAgers να ξεχωρίζουν

Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά που εξηγούν γιατί οι SuperAgers διατηρούν τόσο καλές γνωστικές επιδόσεις:

• Εξαιρετική μνήμη: Στα τεστ καθυστερημένης ανάκλησης λέξεων, συγκεντρώνουν τουλάχιστον 9 στα 15, επιδόσεις αντίστοιχες με άτομα ηλικίας 50 και 60 ετών.
• Νεανική δομή εγκεφάλου: Σε αντίθεση με τον τυπικό εγκέφαλο που γερνά, εμφανίζουν ελάχιστη έως καθόλου λέπτυνση του φλοιού, δηλαδή του εξωτερικού στρώματος του εγκεφάλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου είναι ακόμη πιο ανεπτυγμένος σε σύγκριση με νεότερους ενήλικες, κάτι που σχετίζεται με τη λήψη αποφάσεων, το συναίσθημα και το κίνητρο.
• Ιδιαίτερα κυτταρικά χαρακτηριστικά: Έχουν περισσότερους νευρώνες von Economo, που συνδέονται με την κοινωνική συμπεριφορά, καθώς και μεγαλύτερους νευρώνες στην ενδορινική περιοχή, που παίζει καθοριστικό ρόλο στη μνήμη.
• Ισχυρές κοινωνικές σχέσεις: Παρότι οι συνήθειες άσκησης και ο τρόπος ζωής διαφέρουν, οι περισσότεροι SuperAgers είναι πολύ κοινωνικοί και διατηρούν στενές σχέσεις.