Εάν έχετε γάτα, τότε το σίγουρο είναι ότι γνωρίζετε από πρώτο χέρι πόσο σημαντικό είναι το κατοικίδιό σας και η συντροφιά που σάς προσφέρει. Ωστόσο, ορισμένες φορές, οι γάτες μπορούν να γίνουν και πηγή ανεπιθύμητων παθογόνων και ασθενειών, ιδίως όταν κυκλοφορούν συχνά έξω.
Τα ζωονοσογόνα παθογόνα είναι οργανισμοί που μπορούν να μολύνουν τόσο τα ζώα όσο και τους ανθρώπους. Για ένα παθογόνο, οι άνθρωποι είναι απλώς ακόμη ένας ζωικός ξενιστής.
Η άγρια ζωή συχνά παρουσιάζεται ως πηγή νέων ασθενειών για τους ανθρώπους, επειδή υπάρχουν πολύ περισσότερα είδη άγριων ζώων από ό,τι είδη κατοικίδιων.
Όμως, ακόμη και όταν ένα παθογόνο μπορεί να μολύνει ανθρώπους, χρειάζεται και έναν τρόπο να φτάσει σε εμάς. Οι άνθρωποι μοιράζονται περισσότερα ζωονοσογόνα παθογόνα με τα κατοικίδια παρά με την άγρια ζωή, επειδή τα κατοικίδια ζουν κοντά μας. Για τα παθογόνα, το «κέρδος» είναι ακόμη μεγαλύτερο όταν μπορούν να μολύνουν ένα ζώο συντροφιάς.
Στη νέα έρευνά τους, που δημοσιεύθηκε στο PLOS Pathogens, μια ομάδα ειδικών συγκέντρωσαν δεδομένα από περισσότερες από 400 μελέτες για να εξετάσουν πώς ο τρόπος ζωής μιας γάτας, δηλαδή αν ζει κυρίως μέσα στο σπίτι, αν κυκλοφορεί έξω ή αν είναι αδέσποτη, επηρεάζει την πιθανότητα να μεταφέρει παθογόνα που μπορούν να μολύνουν ανθρώπους.
Συνολικά, στα δεδομένα αυτά εντοπίστηκαν σχεδόν 100 παθογόνα στις γάτες, τα οποία θεωρούνται ζωονοσογόνα και μπορούν να μολύνουν ανθρώπους. Γνωστά παραδείγματα είναι η λύσσα, το Toxoplasma gondii, οι ασκαρίδες και η σαλμονέλα.
Τι έδειξε η έρευνα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι κατοικίδιες γάτες που κυκλοφορούν έξω είχαν 3 έως 5 φορές περισσότερες πιθανότητες να φέρουν ζωονοσογόνο παθογόνο σε σχέση με τις γάτες που ζουν αποκλειστικά μέσα στο σπίτι. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι γάτες που επιτρέπεται να κυκλοφορούν έξω είχαν παρόμοιες πιθανότητες να φέρουν τουλάχιστον ένα ζωονοσογόνο παθογόνο με τις αδέσποτες γάτες. Οι δεσποζόμενες γάτες που έβγαιναν έξω έφεραν λιγότερα είδη παθογόνων από τις αδέσποτες, όμως τα ίδια παθογόνα που μολύνουν τις αδέσποτες γάτες μπορούν να μολύνουν και τις γάτες που έχουν ιδιοκτήτη.
«Οι κίνδυνοι αυτοί γίνονται πρόβλημα μεγάλης κλίμακας, επειδή οι κατοικίδιες γάτες που κυκλοφορούν ελεύθερα έρχονται σε στενή επαφή με ανθρώπους, άγρια ζώα και άλλα κατοικίδια. Στις μελέτες που εξέτασαν οι ειδικοί, περίπου 60% των δεσποζόμενων γατών είχαν πρόσβαση σε εξωτερικούς χώρους χωρίς επίβλεψη. Σε ορισμένες περιοχές, το ποσοστό ξεπερνούσε το 90%», εξήγησε η Amy Wilson, αναπληρώτρια Κτηνιατρικής στο University of British Columbia
Οι γάτες που κυκλοφορούν ελεύθερα κυνηγούν, έρχονται σε επαφή με άγρια ζώα ή άλλα κατοικίδια και περνούν από περιβάλλοντα μολυσμένα με παθογόνα και τοξίνες. Έρευνες δείχνουν ότι οι ιδιοκτήτες γατών αντιλαμβάνονται μόνο το 20% των ζώων που κυνηγά ή πιάνει η γάτα τους, πράγμα που σημαίνει ότι πολλά θηράματα και πολλές επαφές με ζώα δεν γίνονται αντιληπτά.
Αυτές οι επαφές δεν είναι σπάνιες και δεν περιορίζονται στα λεγόμενα επιβλαβή είδη. Εκτιμήσεις σε επιμέρους χώρες δείχνουν ότι τα άγρια ζώα που σκοτώνονται από γάτες φτάνουν τα δισεκατομμύρια, ενώ περισσότερα από 2.000 είδη άγριας ζωής έχουν καταγραφεί ως θηράματα κατοικίδιων γατών.
Οι γάτες κυνηγούν ζώα που μπορούν να μεταφέρουν ζωονοσογόνα παθογόνα, όπως τρωκτικά, πουλιά και νυχτερίδες, πολλά από τα οποία διαφορετικά θα είχαν ελάχιστη άμεση επαφή με ανθρώπους.
Οι κατοικίδιες γάτες μπορεί να φέρουν στο σπίτι τρωκτικά που μεταφέρουν ιούς, ενώ έχουν καταγραφεί περιστατικά γατών που έφεραν μέσα σε σπίτια νυχτερίδες θετικές στη λύσσα. Επομένως, μια γάτα που επιστρέφει στο σπίτι με θήραμα μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο μέσω του οποίου παθογόνα που κυκλοφορούν σε πληθυσμούς άγριων ζώων φτάνουν στους ανθρώπους.
Επιπλέον, δεν κινδυνεύουν μόνο οι ιδιοκτήτες. Οι γάτες που κυκλοφορούν έξω αφοδεύουν σε κήπους, πάρκα, παιδικές χαρές και άλλους κοινόχρηστους χώρους, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε υψηλά επίπεδα μόλυνσης. Μία μελέτη εκτίμησε ότι οι γάτες που κυκλοφορούν έξω αφήνουν περισσότερους από 60 τόνους κοπράνων ανά 10.000 νοικοκυριά κάθε χρόνο.
Ανάλογα με το παράσιτο, τα κόπρανα μπορεί να περιέχουν από εκατοντάδες έως εκατοντάδες χιλιάδες αυγά παρασίτων. Τα αυγά αυτά μπορούν να παραμείνουν στο έδαφος ή στο νερό για μήνες έως χρόνια και να μολύνουν ανθρώπους ή άλλα ζώα που έρχονται σε επαφή μαζί τους.
Τι μπορούν να κάνουν όσοι έχουν γάτες
Η πιο απλή παρέμβαση είναι και η πιο οικονομική και ανθρώπινη: να μην αφήνετε τη γάτα να κυκλοφορεί χωρίς επίβλεψη. Αυτό δεν σημαίνει ότι της στερείτε την πρόσβαση σε εξωτερικούς χώρους. Μπορεί να σημαίνει τη δημιουργία «catios», δηλαδή ειδικών περιφραγμένων χώρων για γάτες, βόλτες με λουρί, επιβλεπόμενο χρόνο έξω ή άλλες μορφές ελεγχόμενης πρόσβασης σε εξωτερικό χώρο.
Η κτηνιατρική φροντίδα παραμένει απαραίτητη. Η αντιμετώπιση των παρασιτικών λοιμώξεων που ήδη υπάρχουν και ο εμβολιασμός κατά ασθενειών όπως η λύσσα είναι βασικά μέτρα προφύλαξης, ακόμη και για τις γάτες που ζουν μέσα στο σπίτι. Επειδή ούτε τα εμβόλια ούτε η αντιπαρασιτική αγωγή καλύπτουν όλο το φάσμα των παθογόνων που σχετίζονται με την άγρια ζωή, ο περιορισμός της έκθεσης παραμένει η πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση προστασίας.
«Η συζήτηση για την ελεύθερη κυκλοφορία των γατών συχνά παρουσιάζεται ως ψευδές δίλημμα: είτε οι γάτες κυκλοφορούν ελεύθερα είτε στερούνται μια φυσική ζωή. Αυτή η προσέγγιση είναι παραπλανητική και δεν ταιριάζει με τον τρόπο που διαχειριζόμαστε άλλα ζώα συντροφιάς.
Δεν θεωρείται ότι οι σκύλοι χρειάζονται απεριόριστη πρόσβαση σε δρόμους, στις αυλές των γειτόνων ή στο κυνήγι άγριων ζώων για να έχουν καλή ευζωία. Οι γάτες που ζουν μέσα στο σπίτι και οι γάτες που έχουν επιβλεπόμενη πρόσβαση σε εξωτερικούς χώρους μπορούν να ζήσουν υγιείς, πλούσιες σε ερεθίσματα και μεγαλύτερες ζωές», τόνισε ο Peter Marra, καθηγητής Βιολογίας στο Georgetown University
Οι πολιτικές και οι στρατηγικές που ρυθμίζουν πώς και πού κυκλοφορούν οι δεσποζόμενες γάτες σε εξωτερικούς χώρους μπορούν να συμβάλουν στην προστασία της βιοποικιλότητας, της ευζωίας των γατών και της άγριας ζωής, αλλά και της δημόσιας υγείας. Αυτό είναι το βασικό νόημα της προσέγγισης One Health: ότι οι ίδιες επιλογές που προστατεύουν τα οικοσυστήματα μπορούν να προστατεύσουν και τα ζώα και τους ανθρώπους που τα μοιράζονται.
