Σημαντική αύξηση παρουσιάζουν τα κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την εβδομαδιαία έκθεση του ΕΟΔΥ, η οποία δημοσιοποιήθηκε χθες, Τετάρτης 26 Αυγούστου, μέσα σε μία εβδομάδα διαγνώστηκαν και δηλώθηκαν 75 νέα εγχώρια κρούσματα.
Σημειώνουμε ότι, από την αρχή της περιόδου μετάδοσης έως τις 26 Αυγούστου 2026, έχουν καταγραφεί συνολικά 232 εγχώρια κρούσματα και 19 θάνατοι. Μία εβδομάδα νωρίτερα οι θάνατοι ήταν 13, γεγονός που σημαίνει ότι προστέθηκαν 6 νέοι θάνατοι. Όπως αποκαλύπτουν τα στοιχεία του ΕΟΔΥ, οι ηλικίες των ανθρώπων που κατέληξαν κυμαίνονταν από 66 έως 92 ετών.
Ο ΕΟΔΥ έχει επισημάνει ότι ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού καταγράφεται φέτος στην Αττική και ιδίως στην Ανατολική Αττική.
Ιός Δυτικού Νείλου: «Αποθήκη» τα κορακοειδή πτηνά
Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας έχει υλοποιήσει δύο οροεπιδημιολογικές μελέτες σχετικά με τον ιό του Δυτικού Νείλου από το 2023. Είχε, επίσης, συμμετάσχει από το 2013 έως το 2015 στο πρόγραμμα MALWEST, το οποίο αφορούσε την ελονοσία και τον ιό του Δυτικού Νείλου.
Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε επιτήρηση σε πληθυσμούς άγριων πτηνών, κυρίως κορακοειδών, τα οποία λειτουργούν ως φυσική «αποθήκη» του ιού. Παράλληλα, παρακολουθήθηκε η κυκλοφορία του ιού σε άλογα και ανθρώπους.
Πώς φτάνει ο ιός από τα πτηνά στον άνθρωπο
Τα άγρια πτηνά και ιδιαίτερα ορισμένα κορακοειδή αποτελούν φυσικές δεξαμενές του ιού. Όταν ένα κουνούπι τραφεί με αίμα μολυσμένου πτηνού, μπορεί να μολυνθεί και στη συνέχεια να μεταδώσει τον ιό με το τσίμπημά του.
Τα κουνούπια του γένους Culex, τα γνωστά «κοινά» κουνούπια, θεωρούνται οι σημαντικότεροι διαβιβαστές για τη διατήρηση και τη μετάδοση του ιού στη φύση.
Ο άνθρωπος και τα άλογα θεωρούνται αδιέξοδοι ξενιστές. Αυτό σημαίνει ότι η ποσότητα του ιού στο αίμα τους παραμένει χαμηλή και δεν επαρκεί για να μολυνθεί ένα νέο κουνούπι που θα τους τσιμπήσει.
Ο ιός δεν μεταδίδεται άμεσα από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω της συνηθισμένης κοινωνικής, σεξουαλικής ή άλλης επαφής. Έχουν καταγραφεί, ωστόσο, πολύ σπάνιες περιπτώσεις μετάδοσης μέσω μετάγγισης αίματος, μεταμόσχευσης οργάνων και από την έγκυο στο έμβρυο.
Οι περισσότερες λοιμώξεις δεν καταγράφονται
Περίπου το 80% των ανθρώπων που μολύνονται δεν παρουσιάζει συμπτώματα. Περίπου το 20% εμφανίζει ήπια νόσο, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει πυρετό, πονοκέφαλο, κόπωση, πόνους στους μυς και τις αρθρώσεις, εμετό ή εξάνθημα. Λιγότερο από το 1% εμφανίζει σοβαρή νόσο με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Σύμφωνα με την οροεπιδημιολογική μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας που αναφέρεται στα στοιχεία του προγράμματος, σε κάθε καταγεγραμμένο περιστατικό με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος μπορεί να αντιστοιχούν περίπου 300 λοιμώξεις στην κοινότητα.
Ο ΕΟΔΥ επικαλείται διαφορετική οροεπιδημιολογική μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2010 στο επίκεντρο της έξαρσης στην Κεντρική Μακεδονία. Σε εκείνη τη μελέτη εκτιμήθηκε ότι σε κάθε περιστατικό με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος αντιστοιχούσαν περίπου 140 μολύνσεις. Η διαφορά μεταξύ των δύο εκτιμήσεων μπορεί να σχετίζεται με τον πληθυσμό, την περιοχή και την περίοδο που εξετάστηκε σε κάθε μελέτη.
Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, όσοι έχουν ανοσοκαταστολή και όσοι πάσχουν από χρόνια υποκείμενα νοσήματα. Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να εξουδετερώνει τον ιό. Στα σοβαρά περιστατικά χορηγείται υποστηρικτική θεραπεία και, όταν χρειάζεται, μηχανική αναπνευστική υποστήριξη.
Πώς συνδέεται η κλιματική αλλαγή με την εξάπλωση
Οι καιρικές και κλιματικές συνθήκες επηρεάζουν την αφθονία των κουνουπιών, τις μετακινήσεις των πτηνών και την ταχύτητα πολλαπλασιασμού του ιού μέσα στα κουνούπια. Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να επιμηκύνουν την περίοδο δραστηριότητας των διαβιβαστών και να επιταχύνουν την ανάπτυξη του ιού μέσα σε αυτούς.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων επισημαίνει ότι ο καιρός επηρεάζει τόσο τους πληθυσμούς των κουνουπιών όσο και την αναπαραγωγή του ιού στους διαβιβαστές. Διευκρινίζει, όμως, ότι η εμφάνιση κρουσμάτων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στη θερμοκρασία ή στην κλιματική αλλαγή. Η ακριβής σχέση των κλιματικών μεταβλητών με τα ανθρώπινα κρούσματα εξακολουθεί να μελετάται.
Οι ειδικοί εξηγούν: «Το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής με τις υψηλές θερμοκρασίες ακόμη και το χειμώνα βοηθά στη διαχείμανση των κουνουπιών. Υπάρχουν περιπτώσεις που βλέπουμε σε περιοχές κουνούπια ακόμη και στην «καρδιά» του χειμώνα».
Το νερό αποτελεί κρίσιμο παράγοντα
Ο περιορισμός των πληθυσμών των κουνουπιών δεν εξαρτάται μόνο από τους ψεκασμούς. Βασική παρέμβαση είναι η εξάλειψη των σημείων με στάσιμο νερό, στα οποία τα κουνούπια αφήνουν τα αυγά τους και αναπτύσσονται οι προνύμφες.
Τα κουνούπια χρειάζονται συλλογή νερού για να γεννήσουν τα αυγά τους. Για παράδειγμα στον Μαραθώνα οι δεξαμενές που είναι για πότισμα συγκεντρώνουν πληθυσμούς. Ή οι βόθροι που έχουν εξαέρωση χωρίς σίτα.
Στην πράξη, χρειάζεται να αδειάζετε τακτικά δοχεία, πιατάκια γλαστρών, κουβάδες και άλλα αντικείμενα που συγκρατούν νερό. Οι δεξαμενές πρέπει να παραμένουν κλειστές, ενώ οι οπές εξαερισμού των βόθρων χρειάζονται κατάλληλη σίτα.
Παράλληλα, μπορείτε να χρησιμοποιείτε εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά, σίτες σε πόρτες και παράθυρα και κουνουπιέρες. Συνιστάται, επίσης, να περιορίζετε την έκθεσή σας σε περιοχές με μεγάλους πληθυσμούς κουνουπιών, ιδιαίτερα από το σούρουπο έως την αυγή.
Οι ψεκασμοί για την καταπολέμηση των προνυμφών εφαρμόζονται στις εστίες αναπαραγωγής. Οι ακμαιοκτονίες, οι οποίες στοχεύουν τα ενήλικα κουνούπια, αποτελούν έκτακτο μέτρο. Οι εφαρμογές από αέρος ή από το έδαφος προϋποθέτουν ειδική έγκριση και χρησιμοποιούνται όταν υπάρχουν επείγοντες λόγοι δημόσιας υγείας, όπως συρροή ανθρώπινων κρουσμάτων και εξαιρετικά υψηλοί πληθυσμοί κουνουπιών.
