Η βιολογική γήρανση αφορά το πόσο καλά λειτουργεί το σώμα καθώς γερνά και δεν συμβαδίζει πάντα με τη χρονολογική ηλικία.
Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να γερνούν πιο αργά και να διατηρούνται υγιείς για περισσότερο καιρό, ενώ άλλοι εμφανίζουν ταχύτερη γήρανση λόγω διαφόρων παραγόντων, όπως οι συνήθειες του τρόπου ζωής.
Η διαδικασία της γήρανσης μπορεί να μετρηθεί εν μέρει μέσω των επιγενετικών αλλαγών, δηλαδή αλλαγών στα γονίδια χωρίς να αλλάζει το ίδιο το DNA.
Με βάση αυτά τα μοτίβα, ένα «επιγενετικό ρολόι» μπορεί να εκτιμήσει τη βιολογική ηλικία ενός ατόμου. Όταν η επιγενετική ηλικία είναι μεγαλύτερη από τη χρονολογική, αυτό μπορεί να υποδηλώνει ταχύτερη γήρανση και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία.
Οι συνήθειες του τρόπου ζωής φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά την επιγενετική γήρανση, με προηγούμενες έρευνες να δείχνουν ότι η συστηματική άσκηση και ο ποιοτικός ύπνος μπορούν να συμβάλουν στην υγιή γήρανση.
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες μελέτες συνδέουν τη γήρανση με αλλαγές στους κιρκάδιους ρυθμούς ξεκούρασης και δραστηριότητας, δηλαδή στους φυσικούς κύκλους περίπου 24 ωρών που ρυθμίζουν πότε το σώμα είναι ενεργό και πότε ξεκουράζεται.
Τώρα, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open έρχεται να ενισχύσει αυτή τη σύνδεση, δείχνοντας ότι οι ενήλικες με πιο σταθερά και οργανωμένα καθημερινά μοτίβα δραστηριότητας και ξεκούρασης μπορεί να εμφανίζουν πιο αργή βιολογική γήρανση.
Τι έδειξε η μελέτη
Η μελέτη περιλάμβανε 207 μεσήλικες και μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες που συμμετείχαν στη μακροχρόνια μελέτη Baltimore Epidemiologic Catchment Area. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν περίπου 68 ετών.
Για να καταγράψουν τα καθημερινά μοτίβα δραστηριότητας, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ειδικές συσκευές που φοριούνται στον καρπό και καταγράφουν την κίνηση για περίπου 7 συνεχόμενες ημέρες.
Οι συσκευές κατέγραφαν περιόδους δραστηριότητας, ξεκούρασης, ύπνου και καθιστικής ζωής, ενώ οι συμμετέχοντες κρατούσαν και ημερολόγια ύπνου και σύντομων ύπνων μέσα στη μέρα.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές συνέκριναν αυτά τα δεδομένα με 4 γνωστά επιγενετικά ρολόγια που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με πιο σταθερούς και λιγότερο «κατακερματισμένους» ρυθμούς ξεκούρασης και δραστηριότητας είχαν χαμηλότερες τιμές βιολογικής ηλικίας, κάτι που υποδηλώνει πιο αργή φυσιολογική γήρανση.
Η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο και ορισμένα προβλήματα υγείας.
Ο συγγραφέας της μελέτης Brion Maher, καθηγητής στο Τμήμα Ψυχικής Υγείας της Σχολής Bloomberg, δήλωσε ότι τα αποτελέσματα δεν τον εξέπληξαν.
«Δεν είναι ιδιαίτερα απροσδόκητο, καθώς τα επιγενετικά ρολόγια νεότερης γενιάς έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποτυπώνουν κινδύνους που σχετίζονται με τη γήρανση, όπως ο κίνδυνος θνησιμότητας, το φορτίο νόσων και η φυσιολογική έκπτωση», ανέφερε στο Medical News Today.
Γιατί έχουν σημασία οι κιρκάδιοι ρυθμοί
Οι ρυθμοί ξεκούρασης και δραστηριότητας αντανακλούν τη λειτουργία του κιρκάδιου συστήματος του σώματος, δηλαδή των εσωτερικών βιολογικών διεργασιών που ρυθμίζουν τον ύπνο, τη δραστηριότητα, τις ορμόνες, τον μεταβολισμό και πολλές ακόμη λειτουργίες μέσα σε έναν περίπου 24ωρο κύκλο.
Με την ηλικία, αυτοί οι ρυθμοί συχνά εξασθενούν και γίνονται πιο ακανόνιστοι. Μάλιστα, προηγούμενη μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας συνέδεσε τους πιο αδύναμους και ασταθείς ρυθμούς με συρρίκνωση του εγκεφάλου σε μεγαλύτερους ενήλικες.
Άλλες έρευνες έχουν επίσης συνδέσει τις διαταραχές των κιρκάδιων ρυθμών με γνωστική έκπτωση, ψυχιατρικές διαταραχές και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι ρυθμοί ξεκούρασης και δραστηριότητας θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναν χρήσιμο δείκτη γήρανσης και ίσως να δίνουν πιο ουσιαστικές πληροφορίες για την υγεία σε σχέση μόνο με τη χρονολογική ηλικία. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν και από άλλες μελέτες, οι κιρκάδιοι ρυθμοί θα μπορούσαν στο μέλλον να αποτελέσουν στόχο παρεμβάσεων για την επιβράδυνση της γήρανσης.
Πρώτη συγγραφέας της μελέτης ήταν η Chunyu Liu, διδακτορική φοιτήτρια υπό την επίβλεψη του Maher και του επίσης συγγραφέα της μελέτης Adam Spira, καθηγητή στο Τμήμα Ψυχικής Υγείας της Σχολής Bloomberg.
«Πιστεύω ότι οι ρυθμοί ξεκούρασης και δραστηριότητας αποτελούν ένα ορατό ‘παράθυρο’ προς την κιρκάδια ρύθμιση και ότι η κιρκάδια ρύθμιση δεν σχετίζεται απλώς με τη γήρανση, αλλά μπορεί να αποτελεί μέρος της ίδιας της διαδικασίας γήρανσης», δήλωσε η Liu.
«Επιπλέον, η κιρκάδια ρύθμιση συνδέεται στενά με πολλές βιολογικές διεργασίες που εμπλέκονται στη γήρανση. Οι πιο ισχυροί κιρκάδιοι ρυθμοί μπορεί να βοηθούν στον καλύτερο συντονισμό αυτών των διεργασιών, κάτι που θα μπορούσε να αποτυπώνεται σε χαμηλότερη επιτάχυνση της επιγενετικής ηλικίας», συμπλήρωσε.
Ο Spira εξήγησε επίσης πώς η μέτρηση της κίνησης στον καρπό μπορεί να αντικατοπτρίζει διαταραγμένους ρυθμούς.
«Οι κατακερματισμένοι ρυθμοί σημαίνουν πιο συχνές και απότομες εναλλαγές μεταξύ ξεκούρασης και δραστηριότητας μέσα στη μέρα. Ο διαταραγμένος ύπνος μπορεί να αποτυπώνεται ως αυξημένη κινητική δραστηριότητα τη νύχτα. Γενικά, ο πιο συνεχόμενος και σταθερός ύπνος θεωρείται μία από τις εκδηλώσεις ισχυρότερων και λιγότερο διαταραγμένων κιρκάδιων ρυθμών», τόνισε.
Πώς μπορείτε να ενισχύσετε τους κιρκάδιους ρυθμούς και να διατηρείτε ένα σταθερό πρόγραμμα ξεκούρασης
«Η πιο πρακτική συμβουλή είναι να διατηρείτε όσο γίνεται σταθερές τις καθημερινές σας συνήθειες. Αυτό σημαίνει σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης, έκθεση στο φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας, συστηματική σωματική δραστηριότητα, λιγότερη καθιστική ζωή και αποφυγή πολύ ακανόνιστων προγραμμάτων ύπνου ή δραστηριότητας. Αυτές οι απλές συνήθειες μπορεί να βοηθήσουν στην ενίσχυση πιο υγιών καθημερινών ρυθμών», ανέφερε η Liu.
Μέχρι σήμερα, οι έρευνες δείχνουν ότι η αύξηση της συνολικής σωματικής δραστηριότητας και η διατήρηση σταθερών ωρών ύπνου και αφύπνισης μπορούν να βοηθήσουν στην ενίσχυση των κιρκάδιων ρυθμών. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την καθιέρωση συγκεκριμένων καθημερινών ρουτίνων τόσο για τη μέρα όσο και για τη νύχτα.
Για παράδειγμα, τα σταθερά ωράρια γευμάτων και η συγκεκριμένη ρουτίνα πριν από τον ύπνο μπορεί να βοηθήσουν το βιολογικό ρολόι να συγχρονιστεί καλύτερα με το περιβάλλον.
Άλλες χρήσιμες συμβουλές περιλαμβάνουν την αποφυγή ύπνου μέσα στη μέρα, τη συστηματική άσκηση κατά τη διάρκεια της ημέρας, τον περιορισμό της καφεΐνης, του αλκοόλ και της νικοτίνης, ιδιαίτερα κοντά στην ώρα του ύπνου, καθώς και τη σωστή διαχείριση της έκθεσης στο φως, όπως περισσότερη έκθεση στον ήλιο μέσα στη μέρα και λιγότερο τεχνητό φως τη νύχτα.
