Η αντικατάσταση του παθητικού χρόνου μπροστά σε οθόνες με δραστηριότητες που κρατούν το μυαλό ενεργό φαίνεται ότι μπορεί να προστατεύει τον εγκέφαλο σε βάθος χρόνου, ρίχνοντας νέο φως στον ρόλο που παίζουν οι καθημερινές συνήθειες στον κίνδυνο άνοιας.
Οι ενήλικες με καθιστική ζωή έχουν αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, όμως η σχέση με την άνοια παραμένει λιγότερο ξεκάθαρη. Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό American Journal of Preventive Medicine έδειξε ότι ακόμη και σε άτομα που περνούν πολλές ώρες καθιστικά, όσοι απασχολούν το μυαλό τους έχουν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια με την πάροδο των χρόνων.
Οι καθιστικές συνήθειες συνδέονται όλο και περισσότερο με τη γνωστική έκπτωση
Σήμερα, περίπου 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άνοια, μια κατάσταση που επιβαρύνει σημαντικά τόσο τους ασθενείς όσο και τους φροντιστές τους, αλλά και τα συστήματα υγείας και την κοινωνία συνολικά. Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την καθιστική ζωή με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ενώ η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας φαίνεται ότι μπορεί να ωφελεί τη γνωστική λειτουργία.
Νοητικά παθητική έναντι νοητικά ενεργής καθιστικής συμπεριφοράς
Δεν είναι όμως όλες οι καθιστικές δραστηριότητες ίδιες. Άλλο είναι να κάθεστε παθητικά, όπως όταν βλέπετε τηλεόραση, και άλλο να απασχολείτε το μυαλό σας, όπως συμβαίνει στην εργασία γραφείου. Η παρατεταμένη ενασχόληση με νοητικά παθητικές δραστηριότητες μπορεί να επιβαρύνει τη γνωστική λειτουργία.
Παλαιότερες μελέτες έχουν δείξει ότι οι καθιστικοί ενήλικες που βλέπουν πολλή τηλεόραση έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας σε σχέση με όσους ασχολούνται με δραστηριότητες που ενεργοποιούν το μυαλό, όπως η χρήση υπολογιστή, τα παιχνίδια με κάρτες, τα χόμπι ή το διάβασμα. Ωστόσο, οι μελέτες αυτές ήταν μικρές και με περιορισμένη διάρκεια παρακολούθησης.
Πώς έγινε η μελέτη
Η νέα μελέτη εξέτασε πώς σχετίζονται οι νοητικά παθητικές και οι νοητικά ενεργές καθιστικές συνήθειες με την εμφάνιση άνοιας. Παράλληλα, οι ερευνητές υπολόγισαν τι θα συνέβαινε αν ο χρόνος παθητικής καθιστικής συμπεριφοράς αντικαθίστατο είτε από νοητική δραστηριότητα είτε από φυσική άσκηση.
Στη μελέτη συμμετείχαν 20.811 ενήλικες, κυρίως γυναίκες, από τη Swedish National March Cohort. Όλοι ήταν 35 έως 64 ετών το 1997, όταν ξεκίνησε η καταγραφή. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εθνικά μητρώα για να εντοπίσουν ποιοι εμφάνισαν άνοια, με μέση διάρκεια παρακολούθησης τα 19 χρόνια.
Με βάση ερωτηματολόγια, οι συμμετέχοντες ταξινομήθηκαν ανάλογα με το αν οι καθιστικές τους συνήθειες ήταν κυρίως νοητικά παθητικές ή ενεργές. Κατά μέσο όρο, αφιέρωναν 116 λεπτά την ημέρα σε παθητικές δραστηριότητες και 240 λεπτά σε δραστηριότητες που ενεργοποιούν το μυαλό. Η φυσική δραστηριότητα καταγράφηκε επίσης ως ελαφριά ή μέτρια έως έντονη.
Συνολικά, καταγράφηκαν 569 νέα περιστατικά άνοιας σε 393.104 ανθρωποέτη παρακολούθησης.
Η νοητική δραστηριότητα συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας
Αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως ο δείκτης μάζας σώματος, η ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η διατροφή και τα χρόνια νοσήματα, διαπίστωσαν ότι η νοητικά παθητική καθιστική συμπεριφορά δεν σχετιζόταν στατιστικά σημαντικά με αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
Αντίθετα, κάθε επιπλέον ώρα δραστηριοτήτων που ενεργοποιούν το μυαλό συνδεόταν με 4% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, ιδιαίτερα στις ηλικίες 50 έως 64 ετών.
Πιθανοί μηχανισμοί
Το εύρημα αυτό έχει βιολογική βάση, καθώς η νοητική ή και η φυσική δραστηριότητα στη μέση ηλικία συνδέεται με μεγαλύτερο όγκο φαιάς ουσίας και καλύτερη αιμάτωση του εγκεφάλου. Όμως, δεν είναι όλες οι νοητικές δραστηριότητες εξίσου ωφέλιμες. Για παράδειγμα, η εργασία γραφείου μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αυξάνει το στρες, σε αντίθεση με δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου όπως το διάβασμα ή οι γρίφοι.
Δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί το ενδεχόμενο τα άτομα με καλύτερη γνωστική λειτουργία εξαρχής να επιλέγουν πιο συχνά τέτοιες δραστηριότητες. Αυτό σημαίνει ότι η σχέση που παρατηρείται ίσως δεν είναι πλήρως αιτιολογική. Επιπλέον, η παθητική ενασχόληση μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τον ύπνο, αυξάνοντας τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης. Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να διευκρινιστούν αυτοί οι μηχανισμοί.
Σε θεωρητικά μοντέλα, όταν όλες οι άλλες συνήθειες παραμένουν ίδιες, η προσθήκη μίας ώρας νοητικής δραστηριότητας συνδέθηκε με 11% μικρότερο κίνδυνο άνοιας. Αντίστοιχα, η αντικατάσταση μίας ώρας παθητικής δραστηριότητας με νοητική δραστηριότητα μείωσε τον κίνδυνο κατά 7%. Στην πράξη, βέβαια, ο χρόνος αυτός συνήθως αντικαθίσταται και δεν προστίθεται.
