Το φυλλικό οξύ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρεπτικά συστατικά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Η έλλειψή του μπορεί να έχει εκτεταμένες επιπτώσεις στην υγεία. Δυστυχώς, λόγω της μειωμένης κατανάλωσης φυσικών, μη επεξεργασμένων τροφών στη σύγχρονη δυτικού τύπου διατροφή, η ανεπάρκεια φολικού οξέος είναι αρκετά συχνή.

Folate (ή αλλιώς η Βιταμίνη Β9) ή Φυλλικό Οξύ – Ποια είναι η διαφορά;

Αρχικά, είναι σημαντικό να ξεκαθαριστούν οι όροι που σχετίζονται με το folate.

Το folate (Β9) είναι ο γενικός όρος που περιλαμβάνει μια οικογένεια ενώσεων, όπως:

• το φυλλικό/φολικό οξύ (folic acid),
• το 5-MTHF (5-μεθυλοτετραϋδροφολικό),
• το folinic acid,
• και το φυσικό διατροφικό folate.

Το φυλλικό οξύ (folic acid) είναι η συνθετική μορφή του folate που συναντάται συχνότερα σε συμπληρώματα διατροφής και εμπλουτισμένα τρόφιμα. Απορροφάται εύκολα, αλλά απαιτεί μια σειρά χημικών μετατροπών προκειμένου να μετατραπεί στη μορφή που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο οργανισμός.

Αντίθετα, το 5-MTHF και το folinic acid είναι φυσικές μορφές folate και μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα από το σώμα χωρίς επιπλέον μετατροπές.

Γιατί χρειάζεστε το folate (δηλαδή την βιταμίνη Β9);

1. Σύνθεση DNA και κυτταρική διαίρεση

Είναι απαραίτητο για την επιδιόρθωση του DNA και τη σύνθεση νέου DNA κατά τη δημιουργία νέων κυττάρων. Όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να επιδιορθώσει αποτελεσματικά το κατεστραμμένο DNA, αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου. Για τον λόγο αυτό, το folate θεωρείται «προστατευτικός παράγοντας» έναντι ορισμένων μορφών καρκίνου.

Η ανεπάρκειά του έχει συσχετιστεί με καρκίνο μαστού, ωοθηκών, εγκεφάλου, πνεύμονα, τραχήλου μήτρας και παχέος εντέρου. Να ένας ακόμη λόγος να εντάξετε περισσότερα πράσινα λαχανικά στη διατροφή σας.

2. Παραγωγή υγιών αιμοσφαιρίων

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής, περίπου τέσσερις μήνες, και ο οργανισμός χρειάζεται συνεχώς να παράγει νέα.

Όταν τα επίπεδα φολικού οξέος είναι χαμηλά, δεν παράγονται αρκετά ερυθρά αιμοσφαίρια, ενώ τα υπάρχοντα γίνονται μεγαλύτερα από το φυσιολογικό. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται μεγαλοβλαστική αναιμία. Η έλλειψη αυτή, μπορεί επίσης να επηρεάσει τα λευκά αιμοσφαίρια, οδηγώντας ιδιαίτερα σε μείωση των λεμφοκυττάρων και των κοκκιοκυττάρων.

3. Γονιμότητα

Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η Β9 μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες σύλληψης σε ζευγάρια που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας. Τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα φαίνεται να σχετίζονται με τη μορφή 5-MTHF και όχι με το συνθετικό φολικό οξύ.

4. Ανάπτυξη του εμβρύου

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, τα κύτταρα του εμβρύου διαιρούνται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Το folate (Β9) είναι απαραίτητο για τη δημιουργία υγιών νέων κυττάρων.

Η επαρκής του πρόσληψη συμβάλλει στην πρόληψη ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα,
όπως η δισχιδής ράχη.

Χαμηλά επίπεδα αντιθέτως folate στην εγκυμοσύνη έχουν επίσης συσχετιστεί με:

• αυξημένο κίνδυνο αποβολής,
• πρόωρο τοκετό,
• χαμηλό βάρος γέννησης,
• έλλειψη βιταμίνης Β9 στο νεογνό.

Για αυτόν τον λόγο, συνιστάται στις γυναίκες να ακολουθούν διατροφή πλούσια σε φολικό και να λαμβάνουν συμπληρώματα πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

5. Καρδιαγγειακή υγεία

Η Β9, μαζί με τις βιταμίνες Β6 και Β12, είναι απαραίτητο για τον μεταβολισμό της ομοκυστεΐνης.

Όταν η ομοκυστεΐνη δεν μεταβολίζεται σωστά, μπορεί να συσσωρευτεί στο αίμα, οδηγώντας σε στένωση των αρτηριών, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιοπάθειας και εγκεφαλικού επεισοδίου. Έχει παρατηρηθεί ότι η μείωση της ομοκυστεΐνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού έως και κατά 24%.

6. Ενέργεια

Όλες οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β συμμετέχουν στην παραγωγή ενέργειας από τις τροφές. Περίπου το μισό folate των κυττάρων βρίσκεται στα μιτοχόνδρια, τα «εργοστάσια παραγωγής ενέργειας» του οργανισμού. Συμβάλλει επίσης στη βελτίωση της ανταπόκρισης των κυττάρων στην ινσουλίνη, επιτρέποντας στα σάκχαρα να χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά ως καύσιμο.

7. Υγεία του εγκεφάλου και νευρικού συστήματος

Η παραγωγή νευροδιαβιβαστών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το folate.

Οι νευροδιαβιβαστές περιλαμβάνουν:

• τη σεροτονίνη,
• τη ντοπαμίνη,
• το GABA,
• τη νοραδρεναλίνη,
• και την αδρεναλίνη.

Το folate επηρεάζει τη διάθεση, το άγχος, τα επίπεδα στρες και τη γνωστική λειτουργία.

Χαμηλά επίπεδα έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο:

• Alzheimer,
• κατάθλιψης,
• άγχους,
• αλλά και νευροαναπτυξιακών ή ψυχιατρικών διαταραχών.

Επιπλέον, το φολικό οξύ φαίνεται να βοηθά σε συμπτώματα αυτισμού και σχιζοφρένειας. Η ανεπάρκεια φολικού μπορεί επίσης να επηρεάσει τα επίπεδα ντοπαμίνης, γεγονός που πιθανώς σχετίζεται με το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών.

Πώς μπορείτε να ελέγξετε τα επίπεδά σας σε Folate (Β9)

Η πιο συνηθισμένη εξέταση είναι η μέτρηση folate στον ορό αίματος. Ωστόσο, αυτή αντικατοπτρίζει κυρίως την πρόσφατη πρόσληψη.

Πιο αξιόπιστη θεωρείται η μέτρηση folate στα ερυθρά αιμοσφαίρια, καθώς δείχνει πόσο folate χρησιμοποιεί πραγματικά ο οργανισμός. Χρήσιμη είναι επίσης η μέτρηση της ομοκυστεΐνης, καθώς η υψηλή ομοκυστεΐνη μπορεί να υποδηλώνει έλλειψη.

Αν η εξέτασή σας δείξει υψηλά επίπεδα φολικού οξέος στον ορό, αυτό μπορεί να σημαίνει υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων ή αδυναμία σωστού μεταβολισμού του φολικού οξέος.

Εάν λαμβάνετε φολικό οξύ και εμφανίσετε:

• έντονη κόπωση,
• αδυναμία,
• ή γενική κακουχία,

ίσως χρειάζεται να επανεξετάσετε τη δοσολογία.

Το ασφαλές ανώτατο όριο εκτιμάται περίπου στο 1 mg ημερησίως.