Η μνήμη μπορεί να είναι απρόβλεπτη. Είτε προσπαθείτε να θυμηθείτε ονόματα, είτε να ανακαλέσετε μια λίστα με πράγματα που χρειάζεστε από το σούπερ μάρκετ, είτε προετοιμάζεστε για μια σημαντική εξέταση ή μια συνέντευξη εργασίας, πληροφορίες που ήταν στο μυαλό σας πριν από λίγο μπορεί ξαφνικά να «χαθούν».
Υπάρχει όμως ένας απλός τρόπος να ενισχύσετε άμεσα τη μνήμη σας όταν προσπαθείτε να μάθετε κάτι καινούργιο: ανεβείτε για λίγα λεπτά σε ένα στατικό ποδήλατο ή βγείτε για έναν γρήγορο περίπατο.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η αερόβια άσκηση, δηλαδή το cardio, μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη.
Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι η άσκηση ενισχύει τη γνωστική λειτουργία. Η σωματική δραστηριότητα βελτιώνει την απόδοσή μας σε διάφορα νοητικά καθήκοντα και ενισχύει περιοχές του εγκεφάλου που επηρεάζονται από τη γήρανση, συμβάλλοντας έτσι στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης.
Παράλληλα, η άσκηση ενισχύει και τον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στη μνήμη, κάτι που εξηγεί και τη θετική της επίδραση. Για παράδειγμα, έχει φανεί ότι η μέτρια άσκηση μερικές φορές την εβδομάδα μπορεί να αυξήσει το μέγεθος του ιππόκαμπου. Άλλες μελέτες δείχνουν ότι σημασία έχει και ο χρόνος της άσκησης: ένας περίπατος τέσσερις ώρες μετά τη μάθηση φαίνεται να βελτιώνει τη διατήρηση και την ανάκληση των πληροφοριών, σε σύγκριση με την άσκηση αμέσως μετά. Αντίθετα, οι διατάσεις δεν φαίνεται να προσφέρουν αντίστοιχο όφελος στη μνήμη.
Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες δυσκολεύονταν να κατανοήσουν ακριβώς τι συμβαίνει στον εγκέφαλο. Μια νέα μελέτη επιχείρησε να δώσει απαντήσεις.
Νευροεπιστήμονες μελέτησαν τον εγκέφαλο 14 ατόμων αμέσως μετά την άσκηση και κατέγραψαν μικρές «εκρήξεις» ηλεκτρικής δραστηριότητας που μεταδίδονταν μεταξύ των νευρώνων και σχετίζονται με την εδραίωση της μνήμης. Αυτά τα «κύματα εγκεφάλου» είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο πολλοί νευρώνες ενεργοποιούνται ταυτόχρονα, όπως εξήγησε στο BBC η Michelle Voss, νευροεπιστήμονας στο University of Iowa και επικεφαλής της μελέτης. Παίζουν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει και αποθηκεύει τις αναμνήσεις κατά τη διάρκεια του ύπνου και των περιόδων ηρεμίας.
Η ερευνητική ομάδα παρακολούθησε τι συμβαίνει μετά από ένα σύντομο «ξέσπασμα» δραστηριότητας. Διαπιστώθηκε ότι μετά την άσκηση αυξήθηκαν τα «κύματα» στον ιππόκαμπο, αλλά και σε άλλες περιοχές που συνδέονται με αυτόν. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό βοηθά τον εγκέφαλο να εδραιώσει τις αναμνήσεις. «Αυτοί οι παλμοί ήταν επίσης πιο συγχρονισμένοι με τη νευρική δραστηριότητα στον υπόλοιπο εγκέφαλο», ανέφερε η Voss.
Η ομάδα συνεργάστηκε με νευροχειρουργούς που παρακολουθούν την ηλεκτρική δραστηριότητα ασθενών οι οποίοι αξιολογούνται για χειρουργική αντιμετώπιση της επιληψίας. Οι ασθενείς είχαν προσωρινά εμφυτευμένα ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο, γεγονός που επέτρεψε στους ερευνητές να καταγράψουν την ηλεκτρική δραστηριότητα πριν και μετά την άσκηση σε στατικό ποδήλατο. Αν και οι συμμετέχοντες δεν εκτέλεσαν κάποια διαδικασία μάθησης στο πλαίσιο της μελέτης, προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι τα «κύματα» αυτά μπορεί να σχετίζονται με την παγίωση της μνήμης.
«Αυτό μας δίνει μια μοναδική ευκαιρία να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος μέσα από άμεσες μετρήσεις της ηλεκτρικής δραστηριότητας, που αποτελεί βασικό μηχανισμό λειτουργίας του», ανέφερε η Voss. Τα «κύματα» αυτά είναι τόσο γρήγορα που δεν μπορούν να ανιχνευθούν με τις συνήθεις απεικονιστικές εξετάσεις, γεγονός που καθιστά τη μελέτη αυτή την πρώτη που δείχνει άμεσα πώς η άσκηση επηρεάζει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου.
Αυτός ο συγχρονισμός, σύμφωνα με την ίδια, μπορεί να εξηγεί γιατί θυμάστε καλύτερα πληροφορίες όταν ασκείστε λίγο μετά τη μάθηση. Και το σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζεται πολύ: ακόμη και ένα σύντομο διάστημα δραστηριότητας αρκεί για να αυξηθούν αυτά τα «κύματα», δείχνοντας ότι ακόμα και μικρές δόσεις άσκησης μπορούν να ωφελήσουν τη μνήμη.
Η Voss εκτίμησε ότι τα ευρήματα αυτά μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη σωματική δραστηριότητα σε επίπεδο δημόσιας υγείας, αλλά και να βοηθήσουν στο πώς σκεφτόμαστε τη γήρανση, καθώς η ενίσχυση περιοχών που σχετίζονται με τη μνήμη μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλο από τη γνωστική έκπτωση.
Την ίδια στιγμή, γνωρίζουμε ότι οι τακτικές περίοδοι δραστηριότητας προσφέρουν και πολλά άλλα οφέλη για τον εγκέφαλο και το σώμα. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και μία προπόνηση μπορεί να βελτιώσει τη συγκέντρωση για έως και δύο ώρες, ενώ παράλληλα αυξάνει άμεσα τα επίπεδα της «ορμόνης της ευεξίας», της ντοπαμίνης.
Μια ακόμη πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι όσο περισσότερο ασκείστε και όσο βελτιώνεται η φυσική σας κατάσταση, τόσο μεγαλύτερα είναι τα οφέλη για τον εγκέφαλο ακόμη και μετά από μία μόνο προπόνηση. Οποιαδήποτε σωματική δραστηριότητα είναι ωφέλιμη, ωστόσο η συγκεκριμένη μελέτη έδειξε ότι τα οφέλη αυξάνονται όσο πιο δραστήριοι είστε.
Αυτό συμβαίνει επειδή η καλύτερη καρδιοαναπνευστική κατάσταση και η αυξημένη μυϊκή μάζα επιτρέπουν στον οργανισμό να παράγει μεγαλύτερες ποσότητες μιας πρωτεΐνης που είναι απαραίτητη για τη δημιουργία νέων συνδέσεων στον εγκέφαλο, της Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF).
«Υπάρχει λόγος να παραμένετε δραστήριοι, γιατί κάθε φορά θα ωφελείστε περισσότερο», ανέφερε η Flaminia Ronca, ερευνήτρια φυσιολογίας της άσκησης στο University College London στο Ηνωμένο Βασίλειο και επικεφαλής της μελέτης. «Αν διατηρήσετε την άσκηση για έξι εβδομάδες, τα οφέλη από κάθε επόμενη προπόνηση θα είναι ακόμη μεγαλύτερα».
