«Από την εποχή του Ομήρου, οι Έλληνες εξιδανίκευαν τους Μυκηναίους «προγόνους» τους μέσα από επικά ποιήματα και κλασικές τραγωδίες που εξυμνούσαν τα κατορθώματα του Οδυσσέα, του βασιλιά Αγαμέμνονα και άλλων ηρώων που άλλοτε βρίσκονταν στην εύνοια και άλλοτε στη δυσμένεια των ελληνικών θεών. Παρότι αυτοί οι Μυκηναίοι είχαν περάσει στη σφαίρα του μύθου, οι ειδικοί διαφωνούσαν εδώ και δεκαετίες σχετικά με το αν οι σημερινοί Έλληνες κατάγονται από τους πραγματικούς Μυκηναίους, οι οποίοι δημιούργησαν έναν σπουδαίο πολιτισμό που κυριάρχησε στην ηπειρωτική Ελλάδα και το Αιγαίο περίπου από το 1600 π.Χ. έως το 1200 π.Χ., ή αν οι αρχαίοι Μυκηναίοι εξαφανίστηκαν τελικά από την περιοχή», γράφει σχετικό δημοσίευμα στο περιοδικό Science. Και, τελικά, πόσο κοντά βρίσκεται το DNA των σύγχρονων Ελλήνων με αυτό των αρχαίων;
Μια ομάδα ερευνητών από το πανεπιστήμιο του Harvard και άλλα ιδρύματα, με πρώτο συγγραφέα τον Ιωσήφ Λαζαρίδη, διαπίστωσε ότι οι σύγχρονοι Έλληνες είναι πράγματι απόγονοι των Μυκηναίων, με μόνο ένα μικρό ποσοστό του DNA τους να προέρχεται από μεταγενέστερες μεταναστεύσεις προς την Ελλάδα. Παράλληλα, η μελέτη αποκαλύπτει ότι οι ίδιοι οι Μυκηναίοι είχαν στενή γενετική συγγένεια με τους παλαιότερους Μινωίτες, έναν ακόμη σπουδαίο πολιτισμό που άκμασε στην Κρήτη από το 2600 π.Χ. έως το 1400 π.Χ. και πήρε το όνομά του από τον μυθικό βασιλιά Μίνωα.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
Πώς έγινε η μελέτη
Το αρχαίο DNA προήλθε από τα δόντια 19 ανθρώπων, μεταξύ των οποίων 10 Μινωίτες από την Κρήτη που χρονολογούνται από το 2900 π.Χ. έως το 1700 π.Χ., 4 Μυκηναίοι από τον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών και άλλα νεκροταφεία της ηπειρωτικής Ελλάδας από το 1700 π.Χ. έως το 1200 π.Χ., καθώς και 5 άνθρωποι από άλλους πρώιμους αγροτικούς πολιτισμούς ή πολιτισμούς της Εποχής του Χαλκού στην Ελλάδα και την Τουρκία, από το 5400 π.Χ. έως το 1340 π.Χ.
Συγκρίνοντας 1,2 εκατομμύρια γράμματα γενετικού κώδικα από αυτά τα γονιδιώματα με εκείνα 334 άλλων αρχαίων ανθρώπων από όλο τον κόσμο και 30 σύγχρονων Ελλήνων, οι ερευνητές κατάφεραν να χαρτογραφήσουν τις συγγένειες μεταξύ τους.
Τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες για τους Μυκηναίους και τους Μινωίτες
Οι αρχαίοι Μυκηναίοι και οι Μινωίτες είχαν τη μεγαλύτερη γενετική συγγένεια μεταξύ τους και αμφότεροι είχαν λάβει περίπου τα 3/4 του DNA τους από πρώιμους αγρότες που ζούσαν στην Ελλάδα και τη νοτιοδυτική Ανατολία, η οποία σήμερα αποτελεί μέρος της Τουρκίας, σύμφωνα με τη μελέτη.
Και οι δύο πολιτισμοί είχαν επίσης DNA από ανθρώπους της ανατολικής περιοχής του Καυκάσου, κοντά στο σημερινό Ιράν, κάτι που υποδηλώνει ότι υπήρξε μια πρώιμη μετακίνηση πληθυσμών από την Ανατολή μετά την εγκατάσταση των πρώτων αγροτών στην περιοχή, αλλά πριν διαχωριστούν οι Μυκηναίοι από τους Μινωίτες.
Οι Μυκηναίοι είχαν πάντως μία σημαντική διαφορά: διέθεταν ένα ποσοστό DNA, από 4% έως 16%, από βόρειους προγόνους που προέρχονταν από την Ανατολική Ευρώπη ή τη Σιβηρία. Αυτό δείχνει ότι ένα δεύτερο κύμα πληθυσμών από την ευρασιατική στέπα έφτασε στην ηπειρωτική Ελλάδα μέσω της Ανατολικής Ευρώπης ή της Αρμενίας, αλλά δεν έφτασε ποτέ στην Κρήτη, εξήγησε ο Ιωσήφ Λαζαρίδης, γενετιστής πληθυσμών στο Πανεπιστήμιο Harvard και εκ των συγγραφέων της μελέτης.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι Μινωίτες και οι Μυκηναίοι έμοιαζαν εμφανισιακά, καθώς και οι δύο έφεραν γονίδια για καστανά μαλλιά και καστανά μάτια. Οι καλλιτέχνες και των δύο πολιτισμών απεικόνιζαν σε τοιχογραφίες και αγγεία ανθρώπους με σκούρα μαλλιά και μάτια που έμοιαζαν πολύ μεταξύ τους, αν και οι δύο πολιτισμοί μιλούσαν και έγραφαν διαφορετικές γλώσσες. Οι Μυκηναίοι ήταν πιο πολεμοχαρείς, με την τέχνη τους να περιλαμβάνει πολλά δόρατα και σκηνές μάχης, ενώ η μινωική τέχνη είχε ελάχιστες αναφορές σε πολεμικές συγκρούσεις, ανέφερε ο Λαζαρίδης. Επειδή η μινωική γραφή χρησιμοποιούσε ιερογλυφικά, ορισμένοι αρχαιολόγοι πίστευαν ότι οι Μινωίτες είχαν εν μέρει αιγυπτιακή καταγωγή, κάτι που τελικά αποδείχθηκε λανθασμένο.
Τι ισχύει για το DNA των σύγχρονων Ελλήνων
Όταν οι ερευνητές συνέκριναν το DNA των σύγχρονων Ελλήνων με εκείνο των αρχαίων Μυκηναίων, διαπίστωσαν μεγάλη γενετική επικάλυψη. Οι σημερινοί Έλληνες μοιράζονται παρόμοιες αναλογίες DNA από τις ίδιες προγονικές πηγές με τους Μυκηναίους, αν και έχουν κληρονομήσει λίγο λιγότερο DNA από τους αρχαίους αγρότες της Ανατολίας και λίγο περισσότερο DNA από μεταγενέστερες μεταναστεύσεις προς την Ελλάδα.
Η συνέχεια ανάμεσα στους Μυκηναίους και τους σημερινούς κατοίκους της Ελλάδας είναι «ιδιαίτερα εντυπωσιακή, δεδομένου ότι το Αιγαίο υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών για χιλιάδες χρόνια», δήλωσε ο Γιώργος Σταματογιαννόπουλος από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σιάτλ, επίσης συγγραφέας της μελέτης. Αυτό υποδηλώνει ότι τα βασικά στοιχεία της καταγωγής των Ελλήνων είχαν ήδη διαμορφωθεί κατά την Εποχή του Χαλκού, μετά τη μετανάστευση των πρώτων αγροτών από την Ανατολία, οι οποίοι έθεσαν τις βάσεις για τη γενετική σύσταση των Ελλήνων αλλά και των περισσότερων Ευρωπαίων.
«Η εξάπλωση των αγροτικών πληθυσμών ήταν η καθοριστική στιγμή κατά την οποία είχαν ήδη διαμορφωθεί τα βασικά στοιχεία του ελληνικού πληθυσμού», επισήμανε στο Science ο Colin Renfrew, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Cambridge στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη.
Τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης ότι είναι εφικτή η εξαγωγή αρχαίου DNA από το ζεστό και ξηρό περιβάλλον της ανατολικής Μεσογείου, σύμφωνα με τον αρχαιολόγο. Ο ίδιος και άλλοι επιστήμονες θεωρούν πλέον πιθανό να καταφέρουν να ανακτήσουν DNA από ομάδες όπως οι μυστηριώδεις Χετταίοι, οι οποίοι έφτασαν στην αρχαία Ανατολία κάποια στιγμή πριν από το 2000 π.Χ. και ενδέχεται να αποτέλεσαν την πηγή της καυκάσιας καταγωγής των Μυκηναίων αλλά και των πρώιμων ινδοευρωπαϊκών γλωσσών στην περιοχή.
