Όταν μιλάμε για την πρόληψη της άνοιας, η συζήτηση συνήθως περιστρέφεται γύρω από τη βιολογία, δηλαδή από μόρια όπως το αμυλοειδές, μηχανισμούς όπως η φλεγμονή και παρεμβάσεις που στοχεύουν αυτούς τους βιολογικούς παράγοντες, όπως τα φάρμακα, η διατροφή και η άσκηση.
Ωστόσο, νεότερα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ορισμένες ψυχολογικές καταστάσεις μπορεί να επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών και διαταραχών. Τα ευρήματα αυτά ανοίγουν τη συζήτηση για το πώς μπορούμε να προστατεύσουμε πιο αποτελεσματικά τον εγκέφαλό μας και γιατί είναι απαραίτητο να εξετάζουμε την άνοια μέσα από μια πιο συνολική και πολυπαραγοντική προσέγγιση.
Τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά και οι ψυχολογικές καταστάσεις συχνά αντιμετωπίζονται ως δευτερεύοντα σε σχέση με τα βιολογικά αποτελέσματα, όμως ένας αυξανόμενος αριθμός μελετών δείχνει ότι αυτή η αντίληψη χρειάζεται επανεξέταση.
Για παράδειγμα, πρόσφατη δημοσίευση στο Innovation Aging έδειξε ότι τα υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας συνδέθηκαν με 18% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε βάθος αρκετών ετών. Παράλληλα, δημοσίευση του 2023 στο Alzheimer’s and Dementia διαπίστωσε ότι υψηλότερα επίπεδα ευσυνειδησίας, εξωστρέφειας και θετικού συναισθήματος σχετίστηκαν με καλύτερη γνωστική λειτουργία, ενώ ο νευρωτισμός και το αρνητικό συναίσθημα συνδέθηκαν με χειρότερες γνωστικές επιδόσεις. Ίσως όμως το πιο εντυπωσιακό εύρημα προέρχεται από μελέτη του Οκτωβρίου 2025 στο The American Journal of Geriatric Psychiatry, η οποία έδειξε ότι τα άτομα που ανέφεραν ισχυρότερη αίσθηση σκοπού στη ζωή είχαν 28% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης γνωστικής έκπτωσης, ακόμη και όταν υπήρχε γενετική προδιάθεση για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί από αυτούς τους παράγοντες μπορεί να μοιάζουν ως κάτι που απλώς προκύπτει από τις συνθήκες της ζωής. Ωστόσο, επιπλέον έρευνες δείχνουν ότι αυτές οι ψυχολογικές παράμετροι ενδέχεται να είναι πιο εύπλαστες και συνειδητά διαμορφώσιμες απ’ όσο συχνά πιστεύεται. Για αρχή, η αίσθηση σκοπού ενός ανθρώπου μπορεί να μεταβάλλεται αισθητά ακόμη και μέσα στην ίδια ημέρα, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν πρόκειται για μια απολύτως σταθερή κατάσταση. Ενδεικτικά, ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ο καθορισμός στόχων και η επίτευξή τους μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά την αίσθηση σκοπού στη ζωή.
Ευτυχώς, υπάρχουν αρκετά δοκιμασμένα και αξιόπιστα εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν τον καθένα και την καθεμία να ενισχύσει και να διευρύνει αυτή την αίσθηση σκοπού. Μερικές από τις πιο συχνά αναφερόμενες επιλογές είναι οι παρακάτω:
- Ο εθελοντισμός, ο οποίος αποτελεί έναν αποτελεσματικό τρόπο ενίσχυσης του σκοπού στη ζωή, καθώς έρευνες δείχνουν ότι όσοι συμμετέχουν σε εθελοντικές δραστηριότητες βιώνουν υψηλότερα επίπεδα σκοπού και παράλληλα μεγαλύτερη αισιοδοξία
- Η αναζήτηση προτύπων που θαυμάζετε και η προσπάθεια να ενσωματώσετε στοιχεία της καθημερινότητάς τους στη δική σας ζωή.
- Η συμμετοχή σε πνευματικές ή θρησκευτικές συγκεντρώσεις.
- Η ανάληψη ρόλου μέντορα, με στόχο να μοιραστείτε γνώσεις ή δεξιότητες με άλλους.
- Η τακτική πρακτική αναστοχασμού και ευγνωμοσύνης.
