Η διατροφή δεν επηρεάζει μόνο το βάρος, την καρδιά ή τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα· φαίνεται πως μπορεί να σχετίζεται και με τον τρόπο που γερνά ο εγκέφαλός μας. Μια νέα μελέτη έρχεται να ενισχύσει αυτή την ιδέα, δείχνοντας ότι η στενή προσήλωση στη λεγόμενη δίαιτα MIND συνδέεται με βραδύτερες δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο καθώς περνούν τα χρόνια. Με απλά λόγια, οι άνθρωποι που ακολουθούσαν περισσότερο αυτό το διατροφικό πρότυπο εμφάνισαν πιο αργή απώλεια φαιάς ουσίας και μικρότερη διόγκωση των κοιλιών του εγκεφάλου, δύο φαινόμενα που σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) αναφέρουν ότι η δίαιτα MIND δεν είναι μια «μόδα» της εποχής, αλλά ένα διατροφικό μοντέλο που δημιουργήθηκε συνδυάζοντας στοιχεία από δύο ήδη γνωστά και ευεργετικά πρότυπα: τη μεσογειακή διατροφή και τη δίαιτα DASH, η οποία έχει σχεδιαστεί για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Το όνομά της προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay, δηλαδή μια παρέμβαση που στοχεύει στην καθυστέρηση των νευροεκφυλιστικών αλλαγών. Ο βασικός της στόχος είναι να ενσωματώσει τροφές που έχουν συνδεθεί στη βιβλιογραφία με την προστασία του εγκεφάλου και να περιορίσει άλλες που θεωρείται ότι επιβαρύνουν τη συνολική υγεία.
Στη δίαιτα MIND ενθαρρύνεται η κατανάλωση δέκα ομάδων τροφών: πράσινα φυλλώδη λαχανικά, άλλα λαχανικά, ξηροί καρποί, μούρα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, θαλασσινά, πουλερικά, ελαιόλαδο και κρασί. Παράλληλα, συνιστάται περιορισμός πέντε κατηγοριών τροφίμων: κόκκινο κρέας, βούτυρο και μαργαρίνη, τυρί, γλυκά και αρτοσκευάσματα, καθώς και τηγανητά ή fast food. Η λογική είναι γνώριμη και οικεία, ιδιαίτερα σε χώρες της Μεσογείου: περισσότερες φυτικές τροφές, καλά λιπαρά, λιγότερα επεξεργασμένα προϊόντα και μικρότερη πρόσληψη κορεσμένων και trans λιπαρών.
Μια νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry (Chen H, Hailili G, Tong L, et al. Adherence to the MIND diet and longitudinal brain structural changes over a decade: evidence from the Framingham heart study offspring cohort. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2026:jnnp-2025-336957. doi: 10.1136/jnnp-2025-336957), προσπάθησε να απαντήσει σε ένα πιο συγκεκριμένο ερώτημα: εκτός από το να σχετίζεται με καλύτερη γνωστική υγεία, μπορεί αυτή η διατροφή να επηρεάζει και τις ίδιες τις δομές του εγκεφάλου με την πάροδο του χρόνου; Για να το διερευνήσουν, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερα από 1.600 άτομα μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας, τα οποία συμμετείχαν στη γνωστή μελέτη Framingham Heart Study Offspring. Πρόκειται για τη γενιά των παιδιών των αρχικών συμμετεχόντων της ιστορικής μελέτης Framingham, η οποία είχε σχεδιαστεί για να εντοπίσει παράγοντες που συμβάλλουν στα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Οι συμμετέχοντες παρακολουθούνταν επί δεκαετίες, με τακτικές ιατρικές εξετάσεις κάθε τέσσερα έως οκτώ χρόνια. Από το 1999 και μετά, υποβάλλονταν και σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου κάθε δύο έως έξι χρόνια. Για να συμπεριληφθεί κάποιος στη συγκεκριμένη ανάλυση, έπρεπε να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον ένα ερωτηματολόγιο διατροφής και να διαθέτει τουλάχιστον δύο μαγνητικές τομογραφίες, χωρίς να έχει ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου ή άνοιας πριν από την πρώτη απεικόνιση.
Με βάση τα στοιχεία για τις διατροφικές συνήθειες, οι ερευνητές υπολόγισαν για κάθε άτομο μια βαθμολογία προσήλωσης στη δίαιτα MIND από το 0 έως το 15. Όσο υψηλότερη ήταν η βαθμολογία, τόσο πιο κοντά βρισκόταν κάποιος στο προτεινόμενο διατροφικό πρότυπο. Ο μέσος όρος στο σύνολο της ομάδας ήταν 7. Εκείνοι που ανήκαν στο ανώτερο τρίτο της βαθμολογίας ήταν συχνότερα γυναίκες, είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση, ενώ ήταν λιγότερο πιθανό να καπνίζουν ή να είναι παχύσαρκοι. Επίσης, εμφάνιζαν σπανιότερα διαβήτη τύπου 2, υπέρταση και καρδιαγγειακή νόσο.
Στις μαγνητικές τομογραφίες όλων των συμμετεχόντων καταγράφηκαν αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση: μειώσεις στον συνολικό όγκο του εγκεφάλου, στη φαιά ουσία, στη λευκή ουσία και στον ιππόκαμπο, αλλά και αυξήσεις στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, στις κοιλίες του εγκεφάλου και στις λευκές υπερεντάσεις, δηλαδή μικρές βλάβες που φαίνονται ως φωτεινά σημεία στην απεικόνιση. Ωστόσο, η ένταση αυτών των αλλαγών δεν ήταν ίδια για όλους.
Το πιο σημαντικό εύρημα ήταν ότι υψηλότερη βαθμολογία στη δίαιτα MIND συνδέθηκε με βραδύτερη απώλεια φαιάς ουσίας. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών, κάθε αύξηση κατά τρεις μονάδες στη βαθμολογία συνδεόταν με πιο αργή μείωση του όγκου της φαιάς ουσίας, κάτι που αντιστοιχούσε περίπου σε 20% μικρότερη ηλικιακή έκπτωση και σε καθυστέρηση της εγκεφαλικής γήρανσης κατά περίπου δυόμισι χρόνια. Αντίστοιχα, η μεγαλύτερη προσήλωση στη δίαιτα συσχετίστηκε και με βραδύτερη αύξηση του όγκου των κοιλιών του εγκεφάλου, εύρημα που μεταφράστηκε σε περίπου 8% μικρότερη απώλεια ιστού και σε καθυστέρηση της εγκεφαλικής γήρανσης κατά περίπου έναν χρόνο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν και ορισμένες επιμέρους συσχετίσεις τροφίμων με τις αλλαγές στον εγκέφαλο. Τα μούρα φάνηκε να συμβάλλουν περισσότερο στη βραδύτερη διόγκωση των κοιλιών, ενώ η κατανάλωση πουλερικών συσχετίστηκε με πιο αργή μείωση της φαιάς ουσίας. Αντίθετα, μεγαλύτερη πρόσληψη γλυκών συνδέθηκε με ταχύτερη διόγκωση των κοιλιών και μεγαλύτερη ατροφία του ιππόκαμπου, ενώ και τα τηγανητά τρόφιμα συνδέθηκαν με απώλεια όγκου στον ιππόκαμπο. Ένα απρόσμενο εύρημα ήταν ότι και τα τυριά, παρότι περιλαμβάνονται στα τρόφιμα που συνιστάται να περιορίζονται, συσχετίστηκαν με βραδύτερη μείωση της φαιάς ουσίας.
H έρευνα προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της σχέσης ανάμεσα στη διατροφή και την υγεία του εγκεφάλου. Δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει μια «μαγική» δίαιτα που προστατεύει από τη νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Υποδεικνύει όμως ότι οι καθημερινές διατροφικές επιλογές μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμη σημασία για το πώς γερνά ο εγκέφαλος. Και σε συνδυασμό με άλλα γνωστά μέτρα, όπως η σωματική άσκηση, η διατήρηση φυσιολογικής πίεσης και η αποφυγή του καπνίσματος, η υιοθέτηση ενός πιο ισορροπημένου διατροφικού προτύπου ίσως αποτελεί μια ρεαλιστική και προσβάσιμη επένδυση για το μέλλον της εγκεφαλικής μας υγείας.
