Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας εντόπισαν μια νέα μορφή κληρονομικού καρκίνου του προστάτη, η οποία, αν και σπάνια, μπορεί να προκαλέσει επιθετική νόσο σε νεαρή ηλικία. Η ανακάλυψη ανοίγει τον δρόμο για προγράμματα γενετικού ελέγχου που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον εντοπισμό οικογενειών υψηλού κινδύνου και στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου.
Οι περισσότεροι καρκίνοι προκαλούνται από γονιδιακές αλλαγές που συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου. Ωστόσο, περίπου το 5% έως 10% συνδέεται με κληρονομικές μεταλλάξεις, οι οποίες μπορούν να περάσουν από τη μία γενιά στην επόμενη.
Τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι οι μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, οι οποίες αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, όπως του μαστού, των ωοθηκών, του παγκρέατος και του προστάτη. Ο γενετικός έλεγχος για μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA έχει αλλάξει ριζικά την αντιμετώπιση του καρκίνου, καθώς επιτρέπει στα άτομα υψηλού κινδύνου να έχουν πρόσβαση σε προγράμματα έγκαιρου προσυμπτωματικού ελέγχου και πρόληψης.
Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cancer Discovery, εντόπισε ένα ακόμη γονίδιο, το CDK12, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίστοιχο προειδοποιητικό σημάδι για τον επιθετικό καρκίνο του προστάτη. Οι ερευνητές ανέλυσαν γενετικά δεδομένα από περισσότερα από 4.500 άτομα με επιθετικό καρκίνο του προστάτη και εντόπισαν 5 άνδρες, οι οποίοι δεν είχαν συγγενική σχέση μεταξύ τους και έφεραν κληρονομικές μεταλλάξεις στο CDK12. Και οι 5 εμφάνισαν μεταστατικό καρκίνο του προστάτη σε ηλικία 44 έως 62 ετών.
«Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι ότι όλοι οι ασθενείς που εντοπίσαμε με αυτή την κληρονομική μετάλλαξη είχαν ήδη εμφανίσει μεταστατική νόσο όταν διαγνώστηκαν», ανέφερε ο Alexander Wyatt, εκ των επικεφαλής συγγραφέων της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής ουρολογικών επιστημών στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας και κάτοχος της Προεδρικής Έδρας Αριστείας στην Ογκολογία Ακριβείας. «Η ευκαιρία που έχουμε τώρα είναι να εντοπίζουμε αυτές τις οικογένειες νωρίτερα και να δίνουμε στα άτομα τη δυνατότητα να υποβάλλονται σε εντατικότερο προσυμπτωματικό έλεγχο, όσο υπάρχουν ακόμη θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να οδηγήσουν σε ίαση».
Ένας κρυφός κληρονομικός κίνδυνος
Η μελέτη προέκυψε από διεθνή συνεργασία ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, το BC Cancer, το Vancouver Coastal Health Research Institute και το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, καθώς και από ιδρύματα στην Αυστραλία, την Ολλανδία, την Ισπανία και το Βέλγιο.
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι επιβλαβείς μεταλλάξεις στο CDK12 εμφανίζονταν μόνο τυχαία μέσα στα καρκινικά κύτταρα και δεν μπορούσαν να κληρονομηθούν. Για να επιβεβαιώσουν ότι οι κληρονομικές μεταλλάξεις προκαλούσαν τον καρκίνο, οι ερευνητές αναζήτησαν ένα χαρακτηριστικό γενετικό αποτύπωμα που εμφανίζεται όταν το CDK12 παύει να λειτουργεί.
«Οι όγκοι μάς έδωσαν μια γενετική υπογραφή που μας οδήγησε απευθείας στο CDK12», ανέφερε η Sofie Tolmeijer, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο εργαστήριο του Wyatt. «Αυτό αποτέλεσε ισχυρή ένδειξη ότι οι συγκεκριμένες κληρονομικές μεταλλάξεις είχαν άμεσο ρόλο στην εμφάνιση του καρκίνου τους».
Αν και οι κληρονομικές μεταλλάξεις στο CDK12 εντοπίστηκαν σε περίπου ένα στα 1.000 άτομα με επιθετικό καρκίνο του προστάτη, οι ερευνητές εκτιμούν ότι μπορεί να αφορούν εκατοντάδες οικογένειες σε όλο τον κόσμο.
«Αν και αυτή η μετάλλαξη είναι εξαιρετικά σπάνια, η ανακάλυψη θα μπορούσε να αποδειχθεί σωτήρια για τις οικογένειες που τη φέρουν», ανέφερε η Sofie Tolmeijer. «Όταν εντοπίζουμε ένα άτομο με κληρονομική μετάλλαξη, έχουμε τη δυνατότητα να βρούμε και άλλα μέλη της οικογένειας που διατρέχουν κίνδυνο και να τα βοηθήσουμε να δράσουν πριν εμφανιστεί ή εξαπλωθεί ο καρκίνος».
Διεύρυνση του γενετικού ελέγχου για τις οικογένειες υψηλού κινδύνου
Οι ερευνητές ανέφεραν ότι τα ευρήματα υποστηρίζουν την προσθήκη του CDK12 στα καθιερωμένα πάνελ γενετικού ελέγχου για τον κληρονομικό καρκίνο του προστάτη. Σε αντίθεση με πολλούς νέους βιοδείκτες καρκίνου, οι μεταλλάξεις στο CDK12 μπορούν ήδη να ανιχνευθούν με την υπάρχουσα κλινική τεχνολογία. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει την ταχύτερη και οικονομικότερη διεύρυνση του γενετικού ελέγχου.
«Μία από τις πιο ενθαρρυντικές πτυχές αυτής της ανακάλυψης είναι ότι διαθέτουμε ήδη την τεχνολογία που χρειάζεται για να την αξιοποιήσουμε», ανέφερε ο Alexander Wyatt, ο οποίος είναι επίσης ανώτερος ερευνητής στο Vancouver Prostate Centre και ανώτερος επιστήμονας στο BC Cancer. «Η προσθήκη του CDK12 στους υπάρχοντες γενετικούς ελέγχους είναι σχετικά απλή. Αυτό σημαίνει ότι η συγκεκριμένη ανακάλυψη θα μπορούσε να περάσει από το ερευνητικό εργαστήριο στην κλινική πράξη πολύ πιο γρήγορα».
Η μελέτη θέτει επίσης το ενδεχόμενο οι κληρονομικές μεταλλάξεις στο CDK12 να αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών. Αρκετοί από τους ασθενείς είχαν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ένα ακόμη άτομο με καρκίνο των ωοθηκών, το οποίο έφερε κληρονομική μετάλλαξη στο CDK12, ενώ ο όγκος του παρουσίαζε τις ίδιες χαρακτηριστικές γονιδιακές αλλαγές.
«Με τα κατάλληλα προγράμματα γενετικού και προσυμπτωματικού ελέγχου, οραματιζόμαστε ένα μέλλον στο οποίο κανείς που κληρονομεί μία από αυτές τις μεταλλάξεις δεν θα πεθαίνει από καρκίνο», ανέφερε ο Alexander Wyatt.
