Η παχυσαρκία είναι ένα σημαντικό πρόβλημα της εποχής μας. Τα ενέσιμα φάρμακα GLP-1, που έχουν γίνει δημοφιλή τα τελευταία χρόνια φαίνεται να προσφέρουν μία δραστική λύση σε παχύσαρκα άτομα, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχει αμφισβήτηση για τη μονιμότητα του αποτελέσματος και την εκ νέου αύξηση του βάρους μετά από τη διακοπή τους.

Αυτό που παρατηρείται στους περισσότερους ανθρώπους οι οποίοι ακολουθούν διάφορες δίαιτες ή θεραπείες για την απώλεια βάρους είναι ότι ξαναπαίρνουν τα κιλά που έχασαν μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. Υπάρχει εξήγηση; Πρόσφατη έρευνα υποδηλώνει ότι «τα λιποκύτταρα έχουν μνήμη» και αυτή η διαπίστωση μπορεί να εξηγήσει γιατί συμβαίνει αυτό.

Τα κύτταρα που αποθηκεύουν λίπος, ή αλλιώς λιποκύτταρα, και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως τα μακροφάγα, που ζουν στον λιπώδη ιστό, μπορούν να «θυμούνται» το βάρος για αρκετό καιρό μετά από την απώλειά του. Μάλιστα, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η παχυσαρκία προκαλεί διαρκείς αλλαγές σε αυτά τα κύτταρα που διευκολύνουν την επαναφορά του σώματος σε κατάσταση παχυσαρκίας, ακόμη και μετά από σημαντική απώλεια βάρους.

Οι αλλαγές είναι χαραγμένες στο επιγονιδίωμα των κυττάρων, εξηγεί ο Ferdinand von Meyenn, ο οποίος σπουδάζει διατροφή και μεταβολική επιγενετική στο Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης. Αυτό διασφαλίζει ότι ένα ηπατικό κύτταρο δεν συμπεριφέρεται ξαφνικά σαν νευρώνας, για παράδειγμα. Σε άτομα με παχυσαρκία, οι διαρκείς επιγενετικές αλλαγές μπορεί να προετοιμάσουν το σώμα να ανακτήσει το βάρος του πιο εύκολα εάν καταναλώνει περισσότερες θερμίδες, όπως γράφει το Scientific American.

Η ομάδα του Von Meyenn μέτρησε τη γονιδιακή δραστηριότητα σε μεμονωμένα κύτταρα με μια τεχνική που ονομάζεται αλληλούχιση RNA για να συγκρίνει τον λιπώδη ιστό από άτομα με παχυσαρκία πριν υποβληθούν σε βαριατρική χειρουργική επέμβαση με παρόμοιο ιστό από άτομα που δεν είχαν παχυσαρκία. Ακόμα και αφού οι συμμετέχοντες με παχυσαρκία είχαν χάσει περίπου το 25% του δείκτη μάζας σώματος τους μετά από την επέμβαση, ορισμένα από τα γονίδιά τους παρέμειναν εκτός λειτουργίας. Αυτό υποδηλώνει ότι μέρος του λιπώδους ιστού δεν ανέκαμψε από την παχυσαρκία — για παράδειγμα, ορισμένα γονίδια που ελέγχουν τη μεταβολική λειτουργία και τη φλεγμονή παρέμειναν ανώμαλα ενεργοποιημένα ή απενεργοποιημένα, διευκρινίζει ο von Meyenn.

Το πόσο διαρκεί αυτή η επιγενετική μνήμη δεν είναι σαφές, αλλά τα λιποκύτταρα μπορούν να παραμείνουν έως και μια δεκαετία στους ανθρώπους, δίνοντας σε αυτά τα κύτταρα τη δυνατότητα να διατηρούν τις αλλαγές μακροπρόθεσμα, λέει ο von Meyenn. Και το λίπος μπορεί να μην είναι ο μόνος ιστός που εμπλέκεται. «Πιστεύω ότι συμβαίνουν αλλαγές στον εγκέφαλο, στο ήπαρ, στους μύες», επισημαίνει ο von Meyenn, ο οποίος σχεδιάζει να διερευνήσει αυτές τις περιοχές στο μέλλον.

Αυτά τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι η απώλεια βάρους είναι μάταιη. Ακόμη και η βραχυπρόθεσμη απώλεια βάρους συσχετίζεται με βελτιώσεις στην μεταβολική υγεία. Αλλά η έρευνα μπορεί να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί η υποτροπή του βάρους είναι τόσο συχνή και γιατί η αποφυγή της αύξησης βάρους έχει σημασία.

Οι ερευνητές, συμπεριλαμβανομένου του von Meyenn, διερευνούν τώρα εάν τα λιποκύτταρα μπορούν να αντιμετωπιστούν με τέτοιο τρόπο ώστε να κάνουν την απώλεια βάρους πιο βιώσιμη και εάν διαφορετικοί τύποι παρέμβασης στην απώλεια βάρους έχουν διαφορετικές επιδράσεις σε αυτά τα κύτταρα.