Έρευνες δείχνουν ότι δραστηριότητες όπως οι τέχνες και οι χειροτεχνίες, ο χορός, η μουσική, το διάβασμα, η κηπουρική, αλλά ακόμη και τα βιντεοπαιχνίδια, μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της εγκεφαλικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου.
«Καθώς οι πληθυσμοί γερνούν, όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν αρκετά ώστε να εμφανίσουν γνωστική έκπτωση και άνοια, κάτι που επιβαρύνει σημαντικά όχι μόνο τα συστήματα υγείας αλλά και τις οικογένειες και τους φροντιστές», ανέφερε η Aneta Brzezicka, ψυχολόγος και επικεφαλής του Center for Neurocognitive Research στο SWPS University της Πολωνίας, μιλώντας στο Medical News Today.
Όπως εξήγησε, αν καταφέρουμε να εντοπίσουμε καθημερινές δραστηριότητες που βοηθούν τον εγκέφαλο να παραμένει «νεότερος» για μεγαλύτερο διάστημα, θα μπορούσαμε να καθυστερήσουμε την εμφάνιση προβλημάτων στη μνήμη, την προσοχή και την αυτονομία, βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα ζωής σε μεγαλύτερη ηλικία.
Η Brzezicka είναι εκ των συγγραφέων μελέτης που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο Nature Communications, η οποία έδειξε ότι οι δημιουργικές δραστηριότητες όχι μόνο ωφελούν τον εγκέφαλο, αλλά μπορεί και να επιβραδύνουν τη γήρανσή του.
Πώς εκτιμήθηκε η «ηλικία» του εγκεφάλου
Για τις ανάγκες της μελέτης, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα υγείας, συμπεριλαμβανομένων νευροαπεικονιστικών εξετάσεων, από περισσότερους από 1.400 συμμετέχοντες σε 13 χώρες, ηλικίας 17 έως 91 ετών.
Στο δείγμα περιλαμβάνονταν άτομα με υψηλό επίπεδο ενασχόλησης σε δραστηριότητες όπως ο χορός τανγκό, η μουσική, οι εικαστικές τέχνες και τα βιντεοπαιχνίδια στρατηγικής.
«Οι δημιουργικές δραστηριότητες, όπως ο χορός, η μουσική, το σχέδιο ή τα σύνθετα βιντεοπαιχνίδια, συνδυάζουν πολλά στοιχεία που είναι ευεργετικά για τον εγκέφαλο. Είναι απαιτητικές σε γνωστικό επίπεδο, ενεργοποιούν το συναίσθημα, συχνά έχουν κοινωνική διάσταση και απαιτούν καλό κινητικό συντονισμό», εξήγησε η Brzezicka.
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη δημιουργικότητα ως μέσο ενίσχυσης της ευεξίας, παραμένει περιορισμένη η γνώση για το αν αυτές οι δραστηριότητες σχετίζονται με πιο αργή βιολογική γήρανση του ίδιου του εγκεφάλου.
Για να το διερευνήσουν αυτό, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα, γνωστά ως «εγκεφαλικά ρολόγια», τα οποία εκτιμούν την ηλικία του εγκεφάλου με βάση την ηλεκτρική του δραστηριότητα.
Όπως ανέφερε η Brzezicka, πρόκειται για αλγορίθμους που «εκπαιδεύονται» να αναγνωρίζουν πώς μεταβάλλεται η εγκεφαλική δραστηριότητα με την ηλικία και στη συνέχεια υπολογίζουν πόσο 'γερασμένος' φαίνεται ένας εγκέφαλος.
Όταν η εκτιμώμενη εγκεφαλική ηλικία είναι μεγαλύτερη από τη χρονολογική, αυτό υποδηλώνει επιταχυνόμενη γήρανση. Όταν είναι μικρότερη, σημαίνει ότι ο εγκέφαλος γερνά πιο αργά. Η διαφορά αυτή ονομάζεται «χάσμα εγκεφαλικής ηλικίας».
Οι δημιουργικοί είχαν τον «νεότερο» εγκέφαλο
Στο τέλος της μελέτης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που ασχολούνταν με δημιουργικές δραστηριότητες παρουσίαζαν, κατά μέσο όρο, νεότερη εγκεφαλική ηλικία. Τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα καταγράφηκαν σε όσους είχαν επενδύσει χρόνια στην ανάπτυξη δεξιοτήτων σε μία συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Συγκεκριμένα, σε όλους τους τομείς που εξετάστηκαν, δηλαδή το τανγκό, τη μουσική, τις εικαστικές τέχνες και τα βιντεοπαιχνίδια στρατηγικής, οι «ειδικοί» εμφάνιζαν μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας που αντιστοιχούσαν σε ηλικία κατά 4 έως 7 χρόνια μικρότερη σε σύγκριση με άτομα ίδιου φύλου, ηλικίας και μορφωτικού επιπέδου.
Το αποτέλεσμα αυτό εντοπίστηκε κυρίως σε εγκεφαλικά δίκτυα που είναι ευάλωτα στη γήρανση, όπως οι μετωποβρεγματικές περιοχές, οι οποίες σχετίζονται με την προσοχή, τον συντονισμό και τη σύνθετη λήψη αποφάσεων.
Αντίστοιχα ευρήματα παρατηρήθηκαν και σε άτομα που συμμετείχαν σε πρόγραμμα εκπαίδευσης για βιντεοπαιχνίδια, όπου έμαθαν να παίζουν ένα απαιτητικό παιχνίδι στρατηγικής, ακόμη και αν δεν είχαν μακροχρόνια εμπειρία.
Η Brzezicka τόνισε ότι, παρότι η μελέτη είναι συσχετιστική και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, το μοτίβο ήταν σταθερό και επαναλαμβανόμενο σε όλους τους τομείς δημιουργικής ενασχόλησης.
Οφέλη ακόμη και από σύντομη ενασχόληση
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι ακόμη και λίγες εβδομάδες στοχευμένης εκπαίδευσης, συνολικής διάρκειας περίπου 30 ωρών, αρκούσαν για να καταγραφούν μετρήσιμες αλλαγές στους δείκτες εγκεφαλικής ηλικίας.
Σε μία από τις παρεμβάσεις, άτομα χωρίς προηγούμενη εμπειρία στα video games ολοκλήρωσαν περίπου 30 ώρες εξάσκησης στο StarCraft II. Μετά το τέλος της εκπαίδευσης, η εκτιμώμενη εγκεφαλική τους ηλικία μετατοπίστηκε κατά περίπου 3 χρόνια προς τη «νεότερη» κατεύθυνση, ενώ παρουσίασαν και βελτίωση στην προσοχή.
Όπως ανέφερε η Brzezicka, τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι ο εγκέφαλος των ενηλίκων παραμένει ιδιαίτερα πλαστικός και μπορεί να αλλάξει ακόμη και σε σύντομο χρονικό διάστημα εντατικής εξάσκησης. Παρότι χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι δεν είναι απαραίτητο να είστε ισόβιοι «ειδικοί» για να αποκομίσετε οφέλη για την υγεία του εγκεφάλου.
Σχολιάζοντας τη μελέτη, ο Raphael Wald, νευροψυχολόγος στο Marcus Neuroscience Institute, ανέφερε ότι τα αποτελέσματα ενισχύουν τη σημασία της πνευματικής δραστηριότητας μέσα από διαφορετικές μορφές ενασχόλησης.
Όπως εξήγησε, πολλοί ταυτίζουν τη νοημοσύνη με τα μαθηματικά και τη γραφή, όμως η δημιουργικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της γνωστικής λειτουργίας, καθώς μας ωθεί να σκεφτόμαστε αφηρημένα και να αναζητούμε νέους τρόπους επίλυσης προβλημάτων.
