Η μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος αποτελεί πλέον τη συχνότερη πάθηση του συκωτιού παγκοσμίως και επηρεάζει περίπου 1 στους 3 ενήλικες. Εμφανίζεται όταν συσσωρεύεται υπερβολικό λίπος στα κύτταρα του συκωτιού, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή βλάβη, ενώ αυξάνει και τον κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα.

Μια πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης φέρνει στο προσκήνιο μια πιθανή νέα προσέγγιση, αξιοποιώντας φάρμακα που είναι ήδη διαθέσιμα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δύο φάρμακα, η πεμαφιβράτη και η τελμισαρτάνη, μείωσαν σημαντικά το λίπος στο συκώτι σε ζωικά μοντέλα της νόσου. Ακόμη πιο ενθαρρυντικό είναι ότι ο συνδυασμός τους δεν βελτίωσε μόνο την υγεία του συκωτιού, αλλά φάνηκε να μειώνει και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Καθώς οι διαθέσιμες θεραπείες για τη συγκεκριμένη πάθηση είναι περιορισμένες, τα ευρήματα αυτά δείχνουν μια νέα κατεύθυνση που ενδέχεται να είναι πιο ασφαλής και αποτελεσματική σε σχέση με πολλές πειραματικές προσεγγίσεις.

Γιατί έχει σημασία η επαναχρησιμοποίηση ήδη υπαρχόντων φαρμάκων

Πολλά πειραματικά φάρμακα για τη μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος, η οποία παλαιότερα ήταν γνωστή ως λιπώδης νόσος του συκωτιού, δεν κατάφεραν να περάσουν τις κλινικές δοκιμές, συχνά λόγω ζητημάτων ασφάλειας. Αυτό έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να στραφούν στην επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων, δηλαδή στη χρήση ήδη εγκεκριμένων θεραπειών για άλλες παθήσεις.

Η προσέγγιση αυτή είναι πιο γρήγορη, πιο οικονομική και συνήθως πιο ασφαλής, ιδιαίτερα για τα πρώιμα στάδια της νόσου, τα οποία συνήθως δεν εμφανίζουν συμπτώματα.

«Εστιάσαμε σε αυτά τα στάδια με στόχο να αποτρέψουμε την εξέλιξη της νόσου σε πιο σοβαρές μορφές. Ωστόσο, για να χρησιμοποιηθεί ένα φάρμακο σε αυτά τα πρώιμα στάδια, πρέπει να έχει καλό προφίλ ασφάλειας στον άνθρωπο. Γι’ αυτό μελετήσαμε φάρμακα που κυκλοφορούν ήδη για άλλες παθήσεις, τα οποία έχουν αποδειχθεί πολύ ασφαλή και θα μπορούσαν να έχουν όφελος στη θεραπεία της συγκεκριμένης νόσου», εξήγησε η Marta Alegret, καθηγήτρια στη Σχολή Φαρμακευτικής και Επιστημών Τροφίμων του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και επικεφαλής της μελέτης.

Η ερευνητική ομάδα εξέτασε ένα φάρμακο που μειώνει τα λιπίδια, την πεμαφιβράτη, και ένα φάρμακο για την αρτηριακή πίεση, την τελμισαρτάνη, τα οποία χρησιμοποιούνται για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Η πεμαφιβράτη διατίθεται προς το παρόν μόνο στην Ιαπωνία, ενώ η τελμισαρτάνη χρησιμοποιείται ευρέως σε όλο τον κόσμο. «Η θνησιμότητα από καρδιαγγειακά αίτια είναι υψηλή στους ασθενείς με τη νόσο και συχνά αυτοί οι ασθενείς έχουν και τους δύο αυτούς παράγοντες κινδύνου», επισήμανε η Alegret.

Πειράματα σε ζώα δείχνουν ισχυρή δράση

Για να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο δράσης των φαρμάκων, οι ερευνητές τα δοκίμασαν σε αρουραίους και σε προνύμφες ζεβρόψαρου. Το ζεβρόψαρο έχει εξελιχθεί σε σημαντικό μοντέλο για τη μελέτη παθήσεων του συκωτιού, καθώς ο μεταβολισμός και η λειτουργία του συκωτιού του παρουσιάζουν βασικές ομοιότητες με τον άνθρωπο, ενώ παράλληλα επιτρέπει πιο γρήγορα και οικονομικά πειράματα.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Ο συνδυασμός πεμαφιβράτης και τελμισαρτάνης ανέστρεψε τη συσσώρευση λίπους στο συκώτι που προκαλείται από διατροφή πλούσια σε λιπαρά και φρουκτόζη. Στους αρουραίους, η χορήγηση μισών δόσεων και των δύο φαρμάκων μαζί ήταν εξίσου αποτελεσματική με τη χορήγηση πλήρους δόσης του καθενός ξεχωριστά.

«Η συνδυαστική θεραπεία με φάρμακα που δρουν σε διαφορετικούς παθογενετικούς μηχανισμούς μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από τη μονοθεραπεία, λόγω πιθανών συνεργιστικών αποτελεσμάτων και χαμηλότερης τοξικότητας, αφού χρησιμοποιούνται μικρότερες δόσεις», επισήμανε η Alegret.

Πέρα από τη βελτίωση της κατάστασης του συκωτιού, η θεραπεία φαίνεται ότι μπορεί να μειώσει και την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερίνη. «Μειώνει την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερίνη, κάτι που συνολικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο», τόνισε.

Πώς δρουν διαφορετικά τα δύο φάρμακα

Η μελέτη έδειξε επίσης ότι τα δύο φάρμακα δρουν μέσω διαφορετικών βιολογικών μηχανισμών. Για πρώτη φορά, οι ερευνητές εντόπισαν σημαντικό ρόλο της πρωτεΐνης PCK1 στον τρόπο με τον οποίο η τελμισαρτάνη μειώνει το λίπος στο συκώτι.

«Η τελμισαρτάνη έχει χρησιμοποιηθεί και σε άλλα μοντέλα της νόσου, κυρίως όμως σε πιο προχωρημένα στάδια, και τα οφέλη της έχουν αποδοθεί κυρίως σε αντιφλεγμονώδεις και αντιϊνωτικές δράσεις. Ωστόσο, στα αρχικά στάδια δεν υπάρχει ακόμη φλεγμονή ή ίνωση, αλλά μόνο συσσώρευση λιπιδίων», εξήγησε η ερευνήτρια.

Στα ζώα με τη νόσο, τα επίπεδα της PCK1 στο συκώτι ήταν χαμηλότερα από το φυσιολογικό. Η θεραπεία με τελμισαρτάνη τα επανέφερε, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το συκώτι διαχειρίζεται τα θρεπτικά συστατικά.

«Η αύξηση της PCK1 κατευθύνει τον μεταβολισμό από τη σύνθεση λιπιδίων προς τη σύνθεση γλυκόζης. Αυτό θα μπορούσε θεωρητικά να είναι αρνητικό αν η γλυκόζη αυξανόταν στο αίμα και οδηγούσε σε διαβήτη, όμως παρατηρήσαμε ότι αυτό δεν συμβαίνει», ανέφερε η καθηγήτρια.

Αν και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Τα ευρήματα προέρχονται από μελέτες σε ζώα και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα πριν η προσέγγιση αυτή δοκιμαστεί σε ανθρώπους.

«Για να μπορέσουν τα ευρήματα να εφαρμοστούν σε ασθενείς, απαιτούνται κλινικές μελέτες που θα δείξουν ότι τα οφέλη που είδαμε στα ζωικά μοντέλα ισχύουν και στον άνθρωπο», ανέφερε η Alegret.

Η ερευνητική ομάδα εξετάζει τώρα αν ο ίδιος συνδυασμός φαρμάκων μπορεί να είναι αποτελεσματικός και σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ίνωση στο συκώτι. Παράλληλα, αναπτύσσονται νέα μοντέλα που συνδυάζουν τη νόσο του ήπατος με καρδιαγγειακές παθήσεις, ώστε να διαπιστωθεί αν τα οφέλη επεκτείνονται πέρα από το συκώτι.

«Επιπλέον, θα αναπτύξουμε ένα μοντέλο που θα συνδυάζει ίνωση στο συκώτι και καρδιαγγειακή νόσο, ώστε να δούμε αν τα οφέλη παρατηρούνται όχι μόνο στο συκώτι αλλά και στη μείωση της αθηροσκλήρωσης», κατέληξε.