Ο αυτισμός επηρεάζει πλέον ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό παιδιών παγκοσμίως, γεγονός που έχει προκαλέσει τον προβληματισμό τόσο στους γονείς όσο και στους επαγγελματίες υγείας.
Πολλά παιδιά στο φάσμα του αυτισμού εμφανίζουν πεπτική δυσφορία, ευαισθησίες σε τρόφιμα και ανοσολογικές ιδιαιτερότητες, γεγονός που ενισχύει το ερώτημα αν η διατροφή μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη νευροαναπτυξιακή πορεία. Οι δίαιτες χωρίς γλουτένη και γαλακτοκομικά εφαρμόζονται ευρέως, συχνά χωρίς σαφή επιστημονική καθοδήγηση. Παρά τον όγκο των ερευνών, τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν ελλιπή και σε ορισμένες περιπτώσεις αντικρουόμενα, καθιστώντας δύσκολη την εξαγωγή ξεκάθαρων συμπερασμάτων.
Μια εκτεταμένη γενετική ανάλυση, σε συνδυασμό με κλινικά δεδομένα, δείχνει ότι οι μακροχρόνιες διατροφικές συνήθειες μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο αυτισμού, ασκώντας ήπιες αλλά μετρήσιμες επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα. Τα ευρήματα αναδεικνύουν γιατί η διατροφή έχει σημασία, χωρίς ωστόσο να αποτελεί θεραπεία για τα παιδιά με αυτισμό.
Ειδικότερα, σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Nutrition, ομάδα ερευνητών διερεύνησε αν συγκεκριμένα διατροφικά πρότυπα συνδέονται με τον κίνδυνο εμφάνισης διαταραχής στο φάσμα του αυτισμού, με τρόπους που συνάδουν με πιθανούς αιτιολογικούς μηχανισμούς, κυρίως γενετικούς και ανοσολογικούς.
Πώς έγινε η μελέτη
Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα μελετών συσχέτισης σε επίπεδο γονιδιώματος για 199 διατροφικούς παράγοντες, δύο κετονικά σώματα και την τροφική αλλεργία, με τον αυτισμό να αποτελεί το τελικό αποτέλεσμα.
Για την καλύτερη κατανόηση των πιθανών βιολογικών μηχανισμών, εξετάστηκαν φλεγμονώδεις πρωτεΐνες, φαινότυποι ανοσοκυττάρων, το μικροβίωμα του εντέρου και οι αντισωματικές αποκρίσεις. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε αναδρομική, μη τυχαιοποιημένη κλινική ανάλυση σε 78 παιδιά ηλικίας 2 έως 7 ετών, όλα με διάγνωση στο φάσμα του αυτισμού.
Τα παιδιά ακολούθησαν είτε δίαιτα χωρίς γλουτένη και καζεΐνη είτε μια τυπική δίαιτα.
Τα σήματα κινδύνου φαίνεται να αφορούν συγκεκριμένες τροφές
Οι γενετικές αναλύσεις έδειξαν ότι δεν σχετίζονται όλα τα τρόφιμα με τον ίδιο τρόπο με τον κίνδυνο αυτισμού. Από τους πολλούς διατροφικούς παράγοντες που εξετάστηκαν, ξεχώρισαν η κατανάλωση ζυμαρικών ολικής άλεσης και το τυρί σε μορφή επάλειψης (τυρί κρέμα). Σύμφωνα με τα γενετικά δεδομένα, η υψηλότερη γενετικά προβλεπόμενη κατανάλωση ζυμαρικών ολικής άλεσης συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο αυτισμού. Αντίστοιχο μοτίβο παρατηρήθηκε και για το τυρί σε μορφή επάλειψης.
Αντίθετα, η κατανάλωση μπανάνας συσχετίστηκε με μειωμένο κίνδυνο αυτισμού, αν και το εύρημα πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή και να θεωρείται ένδειξη και όχι απόδειξη προστατευτικής δράσης.
Οι δίαιτες χωρίς γλουτένη και καζεΐνη δεν οδήγησαν σε στατιστικά σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων του αυτισμού, παρότι παρατηρήθηκαν αλλαγές σε ανοσολογικούς δείκτες, όπως μειώσεις στα επίπεδα ανοσοσφαιρίνης G για το γάλα και το σιτάρι.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι ορισμένα τρόφιμα μπορεί να σχετίζονται με τον κίνδυνο αυτισμού μέσω ανοσολογικών μηχανισμών. Η διατροφή δεν προλαμβάνει ούτε θεραπεύει τον αυτισμό, ωστόσο ενδέχεται να επηρεάζει βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα και να λειτουργεί υποστηρικτικά στο πλαίσιο μιας συνολικής προσέγγισης.
Με λίγα λόγια, σε ορισμένα άτομα με συγκεκριμένη γονιδιακή προδιάθεση, μακροχρόνια διατροφικά μοτίβα που περιλαμβάνουν τρόφιμα με γλουτένη και καζεΐνη ενδέχεται να επηρεάζουν ανοσολογικούς μηχανισμούς, κάτι που συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αυτισμού μέσα από τη μελέτη. Σε κάθε περίπτωση, η παραπάνω μελέτη είναι χρήσιμη για την επιστήμη και τη μελλοντική εξατομίκευση της φροντίδας, όχι για άμεσες αλλαγές στη διατροφή ή την καθημερινότητα των οικογενειών.
Εάν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας έχει αυτισμό, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε παιδίατρο, ώστε να γίνει έγκαιρη αξιολόγηση και, εφόσον χρειαστεί, να υπάρξει κατάλληλη καθοδήγηση.
