Τα τελευταία χρόνια, η διεθνής βιβλιογραφία έχει δείξει ότι οι τροφές που καταναλώνουν τα παιδιά κατά τη νηπιακή ηλικία μπορούν να επηρεάσουν τόσο τις γεύσεις που θα προτιμούν όσο και τις διατροφικές συνήθειες που θα ακολουθούν αργότερα στην παιδική ηλικία, με πιθανές συνέπειες για την υγεία τους μακροπρόθεσμα.
Ωστόσο, πολλές τροφές που λανσάρονται ως υγιεινές για παιδιά νηπιακής ηλικίας φαίνεται ότι στην πραγματικότητα είναι υπερεπεξεργασμένες, ενώ αρκετές από αυτές έχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης ή αλατιού.
Ειδικότερα, ανασκόπηση που αφορούσε 21 σούπερ μάρκετ στο Τέξας έδειξε ότι τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα κυριαρχούν στα ράφια. Τέσσερα στα πέντε προϊόντα ανήκαν σε αυτή την κατηγορία, ενώ το 49% δεν πληρούσε τουλάχιστον ένα από τα διατροφικά όρια που προβλέπει το Μοντέλο Διατροφικού Προφίλ και Προώθησης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τα εμπορικά τρόφιμα που προορίζονται για παιδιά ηλικίας 6 έως 36 μηνών.
Ειδικότερα, η ερευνητική ομάδα αξιολόγησε συνολικά 2.783 προϊόντα. Με βάση το σύστημα ταξινόμησης Nova, το 81% χαρακτηρίστηκε υπερεπεξεργασμένο.
Η διατροφική ανάλυση ανέδειξε και άλλα προβληματικά σημεία. Το 17% των προϊόντων δεν πληρούσε τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την περιεκτικότητα σε ζάχαρη, το 25% ξεπερνούσε το συνιστώμενο όριο νατρίου, το 11% δεν πληρούσε το πρότυπο για την περιεκτικότητα σε λιπαρά και το 12% δεν ανταποκρινόταν στη σύσταση για την ενεργειακή πυκνότητα.
Στα προϊόντα που ξεπερνούσαν τα συνιστώμενα όρια περιλαμβάνονταν πουρέδες φρούτων σε σακουλάκια, με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, μπάρες βρώμης, με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και θερμίδες, μακαρόνια με τυρί, με υψηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και λιπαρά και στικ γαλοπούλας.
Η ανάλυση έδειξε ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα για νήπια είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης σε σύγκριση με τα λιγότερο επεξεργασμένα προϊόντα. Η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς οι βλαβερές επιδράσεις της στα μικρά παιδιά είναι ήδη καλά τεκμηριωμένες.
«Πολλοί γονείς μπορεί να θεωρούν ότι τα προϊόντα που πωλούνται στους διαδρόμους με βρεφικές τροφές και τροφές για νήπια πρέπει να πληρούν συγκεκριμένα διατροφικά πρότυπα. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι μισές από τις τροφές για νήπια που διατίθενται στα τοπικά σούπερ μάρκετ δεν τα πληρούν», ανέφερε η Erin A. Hudson, υπότροφος επιστημονικής πολιτικής της Αμερικανικής Εταιρείας Διατροφής και υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν.
Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο συνέδριο NUTRITION 2026 και δεν έχουν ακόμη δημοσιευτεί σε επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ομότιμους.
Πώς είναι τα πράγματα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα
Αν και τα δεδομένα για τη χώρα μας είναι πιο περιορισμένα, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι το ίδιο γενικό πρόβλημα αφορά και την Ελλάδα. Ευρωπαϊκή ανάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξέτασε 3.427 προϊόντα για βρέφη και μικρά παιδιά, τα οποία κυκλοφόρησαν ή επανακυκλοφόρησαν σε 27 ευρωπαϊκές χώρες από τον Μάρτιο του 2017 έως τον Μάρτιο του 2021.
Με βάση το σύστημα ταξινόμησης Nova, το 29,2% των προϊόντων χαρακτηρίστηκε υπερεπεξεργασμένο, το 24,5% επεξεργασμένο και το 46,3% ελάχιστα επεξεργασμένο.
Στις περισσότερες κατηγορίες, τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα περιείχαν περισσότερες θερμίδες, λιπαρά, κορεσμένα λιπαρά, σάκχαρα και νάτριο και λιγότερες φυτικές ίνες σε σχέση με τα ελάχιστα επεξεργασμένα και τα επεξεργασμένα προϊόντα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει επίσης ότι στην ευρωπαϊκή αγορά κυριαρχούν γλυκοί πουρέδες και σνακ, πολλά από τα οποία παρέχουν μεγάλο μέρος της ενέργειάς τους από ελεύθερα σάκχαρα.
Αν και δεν υπάρχει αντίστοιχη μελέτη που να αφορά αποκλειστικά τις νηπιακές τροφές την Ελλάδα, μια ελληνική μελέτη διαπίστωσε ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κάλυπταν κατά μέσο όρο το 39,8% της συνολικής ημερήσιας πρόσληψης θερμίδων των παιδιών και των εφήβων 2 έως 18 ετών.
Το δεδομένο αυτό συνάδει με τα πολύ υψηλά ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας στη χώρα μας, η οποία στις διεθείς λίστες κατακτά μια από τις υψηλότερες θέσεις (ειδικότερα, όσον αφορά μόνο την παιδική παχυσαρκία, η Ελλάδα βρέθηκε στην 2η θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, όταν η μελέτη εξέτασε τόσο τα παχύσαρκα όσο και τα υπέρβαρα παιδιά, η χώρα μας κατατάχθηκε στην τρίτη θέση).
Δεν έχουν όλα τα λιπαρά και οι θερμίδες την ίδια διατροφική αξία
Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, ακόμη και όταν λαμβάνεται υπόψη η βασική διατροφική τους σύσταση. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν ποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αυτών των τροφίμων μπορεί να ευθύνονται για αυτή τη σχέση.
Οι ερευνητές τόνισαν επίσης ότι η υψηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρά ή θερμίδες δεν σημαίνει πάντα και χαμηλότερη διατροφική ποιότητα. Ορισμένα λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα περιέχουν περισσότερα λιπαρά και θερμίδες επειδή παρασκευάζονται με θρεπτικά, μη επεξεργασμένα συστατικά, όπως τα οι ξηροί καρποί.
Αντίθετα, τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα για νήπια είχαν περισσότερες πιθανότητες να περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχα διατροφικά οφέλη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η διαφορά ενισχύει τις συστάσεις προς τους γονείς να περιορίζουν την ποσότητα υπερεπεξεργασμένων τροφίμων που καταναλώνουν τα νήπια.
«Σε αυτά τα κρίσιμα πρώτα χρόνια της ανάπτυξης, οι περισσότεροι γονείς προσπαθούν να προσφέρουν στα παιδιά τους υγιεινές τροφές, όμως τα προϊόντα που διατίθενται στα σούπερ μάρκετ μπορεί να δυσκολεύουν αυτή την προσπάθεια», ανέφερε η Hudson. «Οι προειδοποιητικές σημάνσεις στα προϊόντα που ξεπερνούν τα διατροφικά όρια θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους γονείς να κάνουν καλύτερες επιλογές και ενδεχομένως να ωθήσουν τις εταιρείες να βελτιώσουν τη σύνθεση αυτών των προϊόντων».
