Οι κόκκινες ντομάτες περιέχουν λυκοπένιο, μια χρωστική ουσία με έντονο χρώμα και ισχυρή αντιοξειδωτική δράση. Το λυκοπένιο μπορεί να διαπεράσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και ενδέχεται να συμβάλλει στη μείωση της νευροφλεγμονής.
Μπορεί, όμως, να επηρεάσει και τη λειτουργία του εγκεφάλου μας;
Μια νέα τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Antioxidants, υποστηρίζει ότι αυτό είναι πιθανό.
Ερευνητές στην Ισπανία εξέτασαν πώς μια συγκεκριμένη διατροφική παρέμβαση με ντομάτα επηρεάζει τις γνωστικές επιδόσεις υγιών ενηλίκων.
«Από όσο γνωρίζουμε», έγραψαν οι ερευνητές, «αυτή είναι η πρώτη κλινική δοκιμή που συνδέει τις μεταβολές στα επίπεδα του αντιοξειδωτικού λυκοπενίου με αλλαγές στη λειτουργική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου».
Όταν 42 ενήλικες μέσης ηλικίας κατανάλωναν καθημερινά 35 γρ. ντοματοπελτέ για 3 μήνες, παρουσίασαν καλύτερη επιλεκτική προσοχή και μικρή βελτίωση της συνειρμικής μνήμης στις γνωστικές δοκιμασίες.
Οι βελτιώσεις αυτές υποστηρίχθηκαν και από τις εξετάσεις του εγκεφάλου που πραγματοποιήθηκαν σε μια μικρότερη ομάδα 14 συμμετεχόντων.
Οι εξετάσεις έδειξαν πιθανές αλλαγές στη συνδεσιμότητα μεγάλων εγκεφαλικών δικτύων. Ωστόσο, η απεικονιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε σε μικρό αριθμό συμμετεχόντων και δεν είχε επαρκή στατιστική ισχύ. Όπως συμβαίνει με κάθε πρώτη δοκιμή, τα αποτελέσματα δεν πρέπει να υπερεκτιμηθούν. Παρότι τα στοιχεία είναι προκαταρκτικά, τα ευρήματα παρουσιάζουν ενδιαφέρον.
Δείχνουν ότι οι βιοδραστικές ενώσεις της ντομάτας, όπως το λυκοπένιο, ενδέχεται να ωφελούν την υγεία του εγκεφάλου. Η συγκεκριμένη υπόθεση θα πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω σε μεγαλύτερες μελλοντικές δοκιμές.
«Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η κατανάλωση ντομάτας μπορεί να υποστηρίζει τη γνωστική λειτουργία και να επηρεάζει τη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου σε υγιείς ενήλικες μέσης ηλικίας», κατέληξαν οι συγγραφείς της μελέτης, με επικεφαλής τον διατροφολόγο Ricardo López Solís από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης στην Ισπανία.
Πώς έγινε η μελέτη
Μία εβδομάδα πριν αρχίσει η τυχαιοποιημένη δοκιμή, ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να αποφεύγουν τροφές πλούσιες σε λυκοπένιο, όπως η ντομάτα, το καρπούζι, η παπάγια, το γκρέιπφρουτ και η γκουάβα.
Στη συνέχεια, ακολούθησαν δύο διαφορετικές διατροφικές παρεμβάσεις διάρκειας 3 μηνών. Η μία περιλάμβανε καθημερινή κατανάλωση ντοματοπελτέ, ενώ η άλλη βασιζόταν σε διατροφή χαμηλή σε λυκοπένιο.
Ανάμεσα στις δύο παρεμβάσεις μεσολάβησε μία περίοδος «έκπλυσης» διάρκειας ενός μήνα. Τις πρώτες 3 εβδομάδες οι συμμετέχοντες έτρωγαν όπως συνήθως, ενώ την τελευταία εβδομάδα επέστρεψαν σε διατροφή χαμηλή σε λυκοπένιο, ώστε να είναι έτοιμοι για την επόμενη φάση.
Μετά την ολοκλήρωση κάθε διατροφικής παρέμβασης, οι επιστήμονες κατέγραψαν συγκεκριμένες μεταβολές στο αίμα των συμμετεχόντων.
Αναλυτικά τα ευρήματα των ερευνητών
Οι συγκεντρώσεις λυκοπενίου αυξήθηκαν σημαντικά κατά τη διατροφή με πελτέ ντομάτας. Παρατηρήθηκε επιπλέον μία οριακή αύξηση της BDNF, μιας πρωτεΐνης που συμβάλλει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Το μέρος της μελέτης που αφορούσε τις εξετάσεις του εγκεφάλου περιλάμβανε λιγότερους συμμετέχοντες και τα αποτελέσματά του ήταν λιγότερο βέβαια. Όμως, όταν η διατροφή ήταν πλούσια σε λυκοπένιο, καταγράφηκε μειωμένη συνδεσιμότητα σε κατάσταση ηρεμίας στα μετωποβρεγματικά και ακουστικά δίκτυα.
Αντίθετα, όταν η διατροφή περιείχε μικρή ποσότητα ντομάτας, οι επιστήμονες παρατήρησαν μειωμένη συνδεσιμότητα σε κατάσταση ηρεμίας στα ραχιαία δίκτυα προσοχής.
«Συνολικά, αυτές οι νευρωνικές αλλαγές δείχνουν ότι η κατανάλωση ντομάτας προάγει τη λειτουργική αναδιοργάνωση μεγάλων εγκεφαλικών δικτύων, ενισχύοντας τη νευρωνική αποτελεσματικότητα και την προσαρμοστικότητα μέσω του περιορισμού των περιττών αλληλεπιδράσεων μεταξύ διαφορετικών δικτύων», κατέληξαν οι επιστήμονες.
Επισήμαναν ότι παρόμοιες προσαρμογές έχουν παρατηρηθεί έπειτα από παρεμβάσεις εξάσκησης της μνήμης εργασίας.
Οι παράλληλες συσχετίσεις ανάμεσα στο λυκοπένιο, την BDNF και τη συνδεσιμότητα των εγκεφαλικών δικτύων ενδέχεται να αποτελούν ενδείξεις «λειτουργικής αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου μετά την κατανάλωση ντομάτας», κατέληξαν οι συγγραφείς.
Τα ευρήματα συμφωνούν σε γενικές γραμμές με προηγούμενη πιλοτική μελέτη σε ηλικιωμένους, στην οποία ένα τρόφιμο με σκόνη ντομάτας πλούσια σε καροτενοειδή βελτίωσε την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, την προσοχή και τη μνήμη εργασίας σε διάστημα 8 εβδομάδων, σε σύγκριση με εικονικό σκεύασμα.
Μια ξεχωριστή διασταυρούμενη δοκιμή διάρκειας 5 εβδομάδων διαπίστωσε ότι ένα ρόφημα με διάφορα είδη μούρων και σκόνη ντομάτας βελτίωσε τη μνήμη εργασίας των ηλικιωμένων, αλλά όχι την επιλεκτική προσοχή τους. Οι συγγραφείς της μελέτης ανέφεραν ότι αυτή η διαφορά ενδέχεται να οφείλεται στην εξάσκηση που προέκυψε από την επανειλημμένη υποβολή των συμμετεχόντων στην ίδια γνωστική δοκιμασία.
Το αν τα οφέλη οφείλονται συγκεκριμένα στο λυκοπένιο είναι δυσκολότερο να εξακριβωθεί, καθώς οι ντομάτες περιέχουν πολλά αντιοξειδωτικά και βιταμίνες.
Πάντως, μελέτες σε ποντίκια και ανθρώπους έχουν συνδέσει τα επίπεδα λυκοπενίου με χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου του προστάτη και του πνεύμονα, καθώς και καρδιακών παθήσεων και παθήσεων του συκωτιού.
Παρόλα αυτά, καμία μελέτη δεν έχει αποδείξει μέχρι σήμερα ότι υπάρχει σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Χρειάζονται μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες δοκιμές, ώστε να διαπιστωθεί αν οι νευρωνικές αλλαγές που συνδέθηκαν με την κατανάλωση πελτέ ντομάτας διατηρούνται με την πάροδο του χρόνου και αν πράγματι οδηγούν σε κλινικά σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο.
Μέχρι τότε, μπορείτε να κρατήσετε ότι οι ντομάτες είναι πλούσιες σε ισχυρά αντιοξειδωτικά και βιταμίνες. Αυτά τα σημαντικά συστατικά διατηρούνται ακόμη και όταν μαγειρεύετε τις ντομάτες για να φτιάξετε σάλτσα. Στην πραγματικότητα, οι μαγειρεμένες ντομάτες ενδέχεται να προσφέρουν περισσότερο λυκοπένιο από τις ωμές.
Η Rachel Kopec, διατροφολόγος στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, εξήγησε στους New York Times πριν από μερικά χρόνια ότι η θερμότητα που χρησιμοποιείται κατά το μαγείρεμα διασπά τα κυτταρικά τοιχώματα της ντομάτας, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να απορροφά ευκολότερα το λυκοπένιο.
Μία κουταλιά ντοματοπελτέ μπορεί να προσφέρει μια σημαντική δόση λυκοπενίου σε οποιοδήποτε γεύμα.
