Ο καρκίνος θεωρείται συχνά νόσος που συνδέεται με τη γήρανση. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο, καθώς το σώμα τους είχε περισσότερο χρόνο να συσσωρεύσει κυτταρικές βλάβες που μπορούν να οδηγήσουν στον σχηματισμό όγκων. Ωστόσο, τα περιστατικά καρκίνου αυξάνονται στους νεότερους ενήλικες και κάθε νέα γενιά φαίνεται να διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο από την προηγούμενη.

Μία νέα μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις, παρέχει στοιχεία που υποστηρίζουν ότι οι νεότερες γενιές πράγματι γερνούν βιολογικά ταχύτερα από τις παλαιότερες και αυτό θα μπορούσε να συνδέεται με την αυξητική τάση που παρατηρείται όσον αφορά τα περιστατικά καρκίνου σε νεότερους ασθενείς. Τα αίτια εξακολουθούν να διερευνώνται σε όλο τον κόσμο.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η νέα έρευνα συνδέει αυτή την επιταχυνόμενη γήρανση με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου σε μικρότερη ηλικία στις νεότερες γενιές. Γενικά, ως καρκίνοι πρώιμης έναρξης χαρακτηρίζονται εκείνοι που διαγιγνώσκονται έως την ηλικία των 55 ετών.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, όσο μεγαλύτερη είναι η διαφορά ανάμεσα στη βιολογική ηλικία, δηλαδή στην ηλικία που φαίνεται να έχει το σώμα μας, και στη χρονολογική ηλικία, δηλαδή στα χρόνια που έχουμε πραγματικά ζήσει, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος καρκίνου. Διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που γεννήθηκαν πιο πρόσφατα παρουσίαζαν μεγαλύτερη απόκλιση ανάμεσα στις δύο ηλικίες από όσους γεννήθηκαν παλαιότερα. Αυτό ενδέχεται να εξηγεί εν μέρει την αύξηση των περιστατικών καρκίνου σε μικρότερες ηλικίες στις νεότερες γενιές.

Η μελέτη εντόπισε επίσης συσχετίσεις ανάμεσα στην ταχύτερη γήρανση συγκεκριμένων οργάνων και συστημάτων του σώματος και στον αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου. Για παράδειγμα, όταν το ανοσοποιητικό σύστημα φαινόταν βιολογικά μεγαλύτερο από την πραγματική ηλικία του ατόμου, αυτό συνδεόταν με την πρώιμη εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα. Αντίστοιχα, η πρόωρη γήρανση του λιπώδους ιστού συνδεόταν με την πρώιμη εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου.

Τα ευρήματα της μελέτης, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, δείχνουν ότι η μέτρηση της επιταχυνόμενης γήρανσης θα μπορούσε να βοηθήσει στον εντοπισμό ατόμων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου σε μικρότερη ηλικία, καθώς και στον σχεδιασμό νέων στρατηγικών πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης.

«Απώτερος στόχος μας είναι να αποκωδικοποιήσουμε τον τρόπο με τον οποίο το σύγχρονο περιβάλλον αφήνει το βιολογικό του αποτύπωμα στο σώμα και αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου, ώστε να περάσουμε από τις γενικές συστάσεις πρόληψης στις εξατομικευμένες παρεμβάσεις», εξήγησε η Yin Cao, μοριακή επιδημιολόγος και αναπληρώτρια καθηγήτρια Χειρουργικής και Ιατρικής στο WashU Medicine. «Με αυτόν τον τρόπο ερχόμαστε πιο κοντά στον έγκαιρο εντοπισμό του κινδύνου και στην ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης προσαρμοσμένων στη βιολογία κάθε ατόμου».

Η διερεύνηση της βιολογικής γήρανσης

Η ερευνητική ομάδα της Cao πρωτοστατεί στη μελέτη μεμονωμένων παραγόντων που επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου σε διαφορετικά στάδια της ζωής, όπως η παχυσαρκία, η διαταραχή του μεταβολισμού, η κατανάλωση αλκοόλ, η καθιστική ζωή, η κακή ποιότητα της διατροφής και ο τοκετός με καισαρική. Παρότι αυτές οι ανακαλύψεις έδωσαν σημαντικές ενδείξεις για τα αίτια εμφάνισης καρκίνου σε μικρότερες ηλικίες, η επίδραση κάθε παράγοντα ξεχωριστά είναι περιορισμένη.

Με βάση αυτή τη διαπίστωση, η Cao, και οι συνεργάτες της αναζήτησαν τρόπους για να αποτυπώσουν τη συνδυαστική επίδραση πολλών παραγόντων κινδύνου που δρουν ταυτόχρονα και ευνοούν την ανάπτυξη καρκίνου.

Για τη συγκεκριμένη μελέτη, οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 154.000 νεαρούς ενήλικες στη UK Biobank, μία μεγάλη βιοϊατρική βάση που περιλαμβάνει βιολογικά δεδομένα και πληροφορίες σχετικά με την υγεία και τον τρόπο ζωής. Ανέλυσαν επιπλέον στοιχεία από περισσότερα από 10.000 άτομα στις ΗΠΑ, τα οποία συμμετέχουν στο ερευνητικό πρόγραμμα All of Us των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ.

Για να υπολογίσουν τον βαθμό βιολογικής γήρανσης, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στη βιολογική και τη χρονολογική ηλικία, οι ερευνητές εξέτασαν τη γήρανση σε δύο επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο αφορούσε ολόκληρο το σώμα και ονομάζεται συστημική γήρανση. Το δεύτερο αφορούσε κάθε όργανο ξεχωριστά και ονομάζεται γήρανση συγκεκριμένων οργάνων.

Για τη μέτρηση της συστημικής γήρανσης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν καθιερωμένους δείκτες. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν μετρήσεις που βασίζονται σε κλινικούς βιοδείκτες, όπως το PhenoAge και η μέθοδος Klemera Doubal, καθώς και ένας δείκτης μεταβολικής ηλικίας, ο οποίος παρέχει πληροφορίες για τον μεταβολισμό κάθε ατόμου. Το PhenoAge, για παράδειγμα, μετρά 9 βιοχημικούς δείκτες στο αίμα. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η αλβουμίνη, η οποία παράγεται από το συκώτι, και η κρεατινίνη, ένα απόβλητο του οργανισμού που απομακρύνεται από τα νεφρά. Για τη μέτρηση της γήρανσης κάθε οργάνου, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν πρωτεωμικά δεδομένα από το αίμα. Τα δεδομένα αυτά καταγράφουν τα επίπεδα πολλών πρωτεϊνών που συνδέονται με συγκεκριμένα όργανα και οργανικά συστήματα και επιτρέπουν την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας τους.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές υπολόγισαν τη μέση διαφορά ανάμεσα στη βιολογική και τη χρονολογική ηλικία για κάθε ομάδα ανθρώπων που είχαν γεννηθεί την ίδια περίοδο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα στο Ηνωμένο Βασίλειο που γεννήθηκαν από το 1965 έως το 1974 παρουσίαζαν συστημική γήρανση υψηλότερη κατά 23% μίας τυπικής απόκλισης από εκείνα που γεννήθηκαν από το 1950 έως το 1954. Στον υπολογισμό είχε ληφθεί υπόψη η χρονολογική ηλικία.

Με άλλα λόγια, όταν συγκρίθηκαν άτομα της ίδιας χρονολογικής ηλικίας, εκείνα που ανήκαν στη νεότερη γενιά παρουσίαζαν μία μικρή αλλά μετρήσιμη μετατόπιση προς ένα βιολογικά πιο γερασμένο προφίλ σε σχέση με εκείνα της παλαιότερης γενιάς.

Οι ερευνητές παρατήρησαν παρόμοια εικόνα και στην ομάδα των ΗΠΑ. Οι συμμετέχοντες που γεννήθηκαν από το 1990 έως το 1999 παρουσίαζαν συστημική γήρανση υψηλότερη κατά 92% μίας τυπικής απόκλισης από εκείνους που γεννήθηκαν από το 1965 έως το 1969.

Η αυξημένη συστημική γήρανση στη νεότερη ομάδα συσχετίστηκε με κατά 8% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης συμπαγών καρκινικών όγκων σε μικρότερη ηλικία, ιδιαίτερα στον πνεύμονα, στο γαστρεντερικό σύστημα και στη μήτρα.

Όταν οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε 3 ομάδες ανάλογα με τον βαθμό συστημικής γήρανσης, εκείνοι με την πιο προχωρημένη γήρανση διέτρεχαν κατά 15% υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν συμπαγή καρκινικό όγκο σε μικρότερη ηλικία, σε σύγκριση με εκείνους που παρουσίαζαν τον χαμηλότερο βαθμό γήρανσης. Σύμφωνα με την ανάλυση, ο αυξημένος κίνδυνος παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν τον κληρονομικό κίνδυνο καρκίνου και την προδιάθεση που σχετίζεται με τα γονίδια για επιταχυνόμενη γήρανση.

Εξετάζοντας ξεχωριστά τη γήρανση των οργάνων και των συστημάτων του σώματος, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η προχωρημένη γήρανση του ανοσοποιητικού συστήματος συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο πρώιμης εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Αντίστοιχα, η προχωρημένη γήρανση του λιπώδους ιστού συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο πρώιμης εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

«Εάν καταφέρουμε να εντοπίσουμε τους νεότερους ανθρώπους που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου όσο είναι ακόμη υγιείς, θα μπορέσουμε να εστιάσουμε τις στρατηγικές πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης στα άτομα που θα ωφεληθούν περισσότερο από μία πρώιμη παρέμβαση», τόνισε η Cao.

«Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε οριστική απάντηση για το τι προκαλεί την αύξηση των περιστατικών καρκίνου σε μικρότερες ηλικίες σε όλο τον κόσμο. Εντούτοις, μελέτες όπως αυτή μας βοηθούν να συνθέσουμε τη συνολική εικόνα. Δείχνουν ότι ο καρκίνος μπορεί να επηρεάζεται όχι μόνο από αλλαγές μέσα σε μεμονωμένα κύτταρα, αλλά και από ευρύτερες αλλαγές που συντελούνται σε ολόκληρο το σώμα», επισήμανε ο David Scott, διευθυντής του Cancer Grand Challenges. «Έρευνες τέτοιας κλίμακας καθίστανται δυνατές μέσω του Cancer Grand Challenges, το οποίο φέρνει κοντά επιστήμονες από διαφορετικούς κλάδους και διαφορετικές χώρες, ώστε να διερευνήσουν από κοινού αυτά τα σύνθετα ερωτήματα».

Η Cao και οι συνεργάτες της ηγούνται των προσπαθειών για την καλύτερη κατανόηση των λόγων για τους οποίους ο καρκίνος εμφανίζεται ολοένα συχνότερα στις νεότερες γενιές. Επόμενος στόχος τους είναι να αποκρυπτογραφήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι αλλαγές στο περιβάλλον, στον τρόπο ζωής και στην κοινωνία αφήνουν μόνιμο βιολογικό αποτύπωμα στον οργανισμό. Σε αυτό περιλαμβάνονται η επιταχυνόμενη γήρανση και άλλοι δείκτες αυξημένης ευαισθησίας στην εμφάνιση νόσου.

Ποιοι τροποποιήσιμοι παράγοντες συνδέονται με επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης

Σύμφωνα με την κλινική του Cleveland, υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν την ταχύτητα με την οποία γερνά το ανθρώπινο σώμα.

Τι επιταχύνει τη γήρανση:

• η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV), η οποία προκαλεί βλάβες στο DNA
• το χρόνιο στρες, το οποίο αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης, της αποκαλούμενης «ορμόνης του στρες», και εντείνει τη φλεγμονή
• ο ανεπαρκής ύπνος, ο οποίος περιορίζει τον χρόνο που διαθέτουν ο εγκέφαλος και το σώμα για να αποκαταστήσουν τις βλάβες
• το κάπνισμα, το οποίο προκαλεί βλάβες στο DNA
• η καθιστική ζωή, η οποία οδηγεί σε απώλεια μυϊκής μάζας
• η παχυσαρκία
• η τακτική κατανάλωση αλκοόλ
• η εργασία σε βάρδιες, η οποία διαταράσσει σημαντικούς βιολογικούς ρυθμούς

Όπως πρόσθεσε από την πλευρά του ο David Sinclair, καθηγητής Γενετικής στο πανεπιστήμιο του Harvard: «Υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους μπορούμε να γερνάμε ταχύτερα. Ο ένας είναι να βρίσκεται ο οργανισμός σε κατάσταση αφθονίας, κάτι που συμβαίνει όταν οτιδήποτε τον κάνει να αντιλαμβάνεται ότι οι συνθήκες είναι υπερβολικά ευνοϊκές, όπως η πολλή καθιστική ζωή ή η υπερβολική κατανάλωση φαγητού. Ο άλλος τρόπος είναι να προκαλούνται βλάβες στα κύτταρά σας. Πιστεύουμε ότι καταστάσεις όπως το ηλιακό έγκαυμα επιταχύνουν τη διαδικασία της βιολογικής γήρανσης, επειδή τα κύτταρα δεν μπορούν να διαχειριστούν τη βλάβη».

Άλλοι παράγοντες γήρανσης που ίσως δε γνωρίζατε

• Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι δίαιτας. Αν και δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις, ο Sinclair ανέφερε ότι, σύμφωνα με έρευνες, οι απότομες αλλαγές στα κύτταρα ή στο περιβάλλον τους θα μπορούσαν να επιταχύνουν τις επιγενετικές μεταβολές. Τέτοιες αλλαγές συμβαίνουν κατά τους συχνούς κύκλους αύξησης και απώλειας βάρους, που είναι γνωστοί ως δίαιτες γιο-γιο. «Θεωρητικά, κάθε φορά που συμβαίνει μία μεγάλη αλλαγή σε ένα κύτταρο, η γήρανση επιταχύνεται λίγο», υπογράμμισε.
• Η έκθεση σε έντονο φως ή δυνατή μουσική. Και τα δύο συνδέονται με αυξημένα επίπεδα ορμονών του στρες, ακόμη και με επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος. «Το έντονο φως και η δυνατή μουσική αποτελούν υποτιμημένες αιτίες γήρανσης των αισθήσεων», πρόσθεσε ο Sinclair.
• Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να επιβαρύνουν την υγεία σε βαθμό συγκρίσιμο με το κάπνισμα. Η επικοινωνία με την οικογένεια και τους φίλους είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον άνθρωπο. Είμαστε από τη φύση μας κοινωνικά όντα.
• Η διαταραχή της υγείας του εντέρου. Τα τρισεκατομμύρια μικροοργανισμών που ζουν στο έντερο και αποτελούν το μικροβίωμα επηρεάζουν τα επίπεδα φλεγμονής και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η υγιεινή διατροφή συμβάλλει στην καλή κατάσταση του μικροβιώματος, ενώ τα τρόφιμα υψηλού βαθμού επεξεργασίας μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία ανάμεσα στα ωφέλιμα και τα επιβλαβή βακτήρια. «Η φλεγμονή στο σώμα επιταχύνει τη γήρανση, ιδιαίτερα όταν είναι χρόνια», κατέληξε ο Sinclair.