Η mitochondrial replacement therapy (MRT) είναι μία εξειδικευμένη θεραπεία γονιμότητας, η οποία όμως είναι επίσημα εγκεκριμένη και νομικά θεσμοθετημένη για κλινική χρήση μόνο σε λίγες χώρες. Όπως γράφει το nature.com, το 2016 γεννήθηκε το πρώτο μωρό με τη μέθοδο MRT, από μια γυναίκα που είχε χάσει δύο παιδιά από μιτοχονδριακή νόσο. Στο μεταξύ, πέρυσι, στην πρώτη κλινική δοκιμή MRT για την πρόληψη της κληρονομικότητας μιτοχονδριακών ασθενειών, μια άλλη ερευνητική ομάδα ανέφερε τη γέννηση οκτώ υγιών μωρών.

Οι επιστήμονες έχουν ήδη δείξει στο πλαίσιο κλινικής δοκιμής ότι η MRT μπορεί να προσφέρει υγιή παιδιά σε γονείς των οποίων τα μιτοχόνδρια φέρουν μεταλλάξεις που προκαλούν ασθένειες. Ωστόσο, το Nature μετά από έρευνα εντόπισε κλινικές στην Ασία, την Ευρώπη και την Αμερική που διαφημίζουν την MRT για να αυξήσουν το ποσοστό επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) για ένα ευρύτερο φάσμα πελατών που δεν φέρουν τέτοιες μεταλλάξεις. Το Nature, μετά από έρευνα που πραγματοποίησε, τονίζει ότι οι ερευνητές ανησυχούν για την υιοθέτηση αυτής της πρακτικής από ορισμένες κλινικές, οι οποίες ενδεχομένως δεν έχουν μελετήσει αυστηρά όλες τις προϋποθέσεις ή δεν διαθέτουν σχετική άδεια.

«Η MRT μπορεί να μεταμορφώσει το ταξίδι σας στη γονιμότητα», αναφέρει ο ιστότοπος ενός Οργανισμού που ονομάζεται International Fertility Group, σημειώνει χαρακτηριστικά το Nature. «Ο Οργανισμός βοηθά τους ενδιαφερόμενους να βρουν και να λάβουν υπηρεσίες από κλινικές γονιμότητας σε όλο τον κόσμο. Ένας εκπρόσωπος δήλωσε ότι η MRT δεν εκτελείται από τον ίδιο τον Οργανισμό αλλά από συνεργαζόμενες κλινικές», όπως γράφει το Nature.

«Είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί ότι όλες αυτές οι κλινικές εκτελούν πραγματικά τη διαδικασία», ξεκαθαρίζει το Nature, προσθέτοντας ότι «ωστόσο, τη διαφημίζουν στα websites τους και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κλινικοί γιατροί και επιστήμονες -συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που πιστεύουν ότι η MRT είναι πολλά υποσχόμενη- συμφωνούν σε γενικές γραμμές ότι αυτή η θεραπεία είναι πειραματική και ότι, προς το παρόν, θα πρέπει να προσφέρεται μόνο ως μέρος μιας κλινικής δοκιμής».

«Είμαι αρκετά τρομοκρατημένος», λέει ο Richard Anderson, γιατρός γονιμότητας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, στο Ηνωμένο Βασίλειο, αφού ενημερώθηκε για τα παραπάνω μέσω του Nature, προχωρώντας παράλληλα σε προσωπική έρευνα. Ο ίδιος επισημαίνει ότι η τεχνική είναι δύσκολη, οι κίνδυνοι είναι σημαντικοί και τα οφέλη είναι αβέβαια.

«Προσφέρουν τη θεραπεία - γενικά είναι μία πολύ ακριβή θεραπεία - σε άτομα που απεγνωσμένα θέλουν να αποκτήσουν το δικό τους μωρό», παρά την απουσία δημοσιευμένων στοιχείων από ελεγχόμενες δοκιμές που να υποστηρίζουν τη χρήση της για τη στειρότητα, τονίζει η Mary Herbert, βιολόγος αναπαραγωγής στο Πανεπιστήμιο Monash στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, η οποία ηγήθηκε μιας κλινικής δοκιμής που αφορούσε την MRT. «Είναι θεμελιωδώς λάθος», ξεκαθαρίζει.

Από την πλευρά της, η Uliana Dorofeyeva, συμβουλευτική κλινική διευθύντρια του International Fertility Group, υπερασπίζεται την πρακτική. «Είναι δικαίωμα του ασθενούς να επιλέξει τη μέθοδο και τον τρόπο με τον οποίο θα ήθελε να λύσει τα προβλήματα γονιμότητάς του», λέει. Με την προσθήκη της MRT στην τυπική εξωσωματική γονιμοποίηση, «μία γυναίκα 40 ετών έχει πλέον αποτελέσματα παρόμοια με αυτά που θα είχε αν ήταν 25 ετών», αναφέρει από την πλευρά του ο Kent McQueen, διευθύνων σύμβουλος του IVF Asia Group στην πόλη Μακάτι των Φιλιππίνων.

Επιπλέον, το Nature προσθέτει τα εξής: «Ορισμένες ιστοσελίδες κλινικών γονιμότητας υποστηρίζουν ότι η αντικατάσταση των μιτοχονδρίων σε παλαιότερα ωάρια θα βελτιώσει τις πιθανότητες γονιμότητας. Οι κλινικές επικαλούνται μια μελέτη που υποδηλώνει ότι η MRT θα μπορούσε να βοηθήσει τα ωάρια από υπογόνιμα ποντίκια να εξελιχθούν σε υγιή μωρά. «Όταν ένα κύτταρο γερνάει, χάνουμε την ικανότητα και την απόδοση των μιτοχονδρίων», λέει η Dorofeyeva. Υπάρχει, προσθέτει, «μια μιτοχονδριακή διαταραχή που σχετίζεται με τη γήρανση. Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι πρόκειται για δευτερογενή μιτοχονδριακή διαταραχή». Ωστόσο, το Nature βρήκε μόνο λίγες δημοσιευμένες μελέτες που διερευνούν τη χρήση της MRT ως θεραπεία για την υπογονιμότητα στους ανθρώπους».

Μια μελέτη του 2023, σύμφωνα με το Nature εξέτασε την MRT σε 25 γυναίκες χωρίς μιτοχονδριακή νόσο και ανέφερε ότι 3 από τις 6 συμμετέχουσες που ήταν κάτω των 36 ετών κατάφεραν και γέννησαν ένα υγιές μωρό. Από τις 19 υπόλοιπες συμμετέχουσες, οι οποίες ήταν ηλικίας 36-39 ετών, μόνο 3 τα κατάφεραν. Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Nuno Costa-Borges, διευθύνων σύμβουλος της Embryotools στη Βαρκελώνη της Ισπανίας, λέει ότι δεν είναι δυνατόν να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της MRT από τη μελέτη λόγω του μικρού μεγέθους του δείγματος. «Η μελέτη δεν διέθετε επίσης ομάδα ελέγχου. Μια μελέτη του 2019 ανέφερε μία μόνο γέννηση από τοςς 30 συμμετέχουσες. Επίσης, δεν διέθετε ομάδα ελέγχου και δεν συνιστούσε τη διαδικασία», συμπληρώνει το Nature.