Η «Ασφαλής φροντίδα για τα μη μεταδοτικά νοσήματα» είναι το θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ασφάλειας των Ασθενών για το 2026, η οποία γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 17 Σεπτεμβρίου. Ο ΠΟΥ με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια των Ασθενών επισημαίνει σε ανακοίνωσή του ότι «για τα άτομα που ζουν με χρόνιες παθήσεις, η ασφάλεια των ασθενών εκτείνεται πέρα από τα νοσοκομεία και τις δομές υγείας, φτάνοντας στην καθημερινή ζωή. Στη φροντίδα για το άσθμα, αυτό περιλαμβάνει την πρόσβαση σε αποτελεσματική θεραπεία, τη σωστή χρήση των συσκευών εισπνοής, την τακτική αξιολόγηση των συμπτωμάτων και την παροχή υποστήριξης όταν τα συμπτώματα επιδεινώνονται».

Ο ΠΟΥ τονίζει ότι «το άσθμα επηρέασε περίπου 363 εκατομμύρια ανθρώπους το 2023 και προκάλεσε 442.000 θανάτους. Οι περισσότεροι θάνατοι που σχετίζονται με το άσθμα καταγράφονται σε χώρες χαμηλού και χαμηλού-μεσαίου εισοδήματος, όπου η υποδιάγνωση και η ανεπαρκής θεραπεία παραμένουν συχνά φαινόμενα. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, ωστόσο η πρόσβαση σε αυτές παραμένει σημαντική πρόκληση».

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για το άσθμα από τον ΠΟΥ

Ο ΠΟΥ εκπονεί επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες για το άσθμα στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, οι οποίες πρόκειται να δημοσιευθούν στις αρχές του 2027. Ένα πρόσφατο άρθρο στο Δελτίο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Bulletin of the World Health Organization) με τίτλο «Κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ για το άσθμα και τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια: γιατί έχουν σημασία» υπογραμμίζει την ανάγκη γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ των παρεμβάσεων που βασίζονται σε επιστημονικά τεκμήρια και της εφαρμογής τους στη συνήθη κλινική πρακτική.

«Μία από τις βασικές προκλήσεις στη φροντίδα του άσθματος είναι η υπερβολική έμφαση στην ανακούφιση των συμπτωμάτων χωρίς την αντιμετώπιση της υποκείμενης φλεγμονής των αεραγωγών. Οι βρογχοδιασταλτικές συσκευές εισπνοής (ή συσκευές ανακούφισης) ανοίγουν τους στενωμένους αεραγωγούς και ανακουφίζουν από τα συμπτώματα, αλλά η συχνή χρήση τους μπορεί να υποδηλώνει ανεπαρκή έλεγχο του άσθματος και αυξημένο κίνδυνο σοβαρών κρίσεων. Η υπερβολική χρήση συσκευών εισπνοής ανακούφισης έχει συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά κρίσεων άσθματος και θνησιμότητας», σημειώνει ο ΠΟΥ.

Τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή μειώνουν τη φλεγμονή των αεραγωγών και περιορίζουν τον κίνδυνο σοβαρών κρίσεων και θανάτου που σχετίζεται με το άσθμα. Ωστόσο, εξακολουθούν να μην χρησιμοποιούνται επαρκώς, με αποτέλεσμα η φλεγμονή να παραμένει χωρίς θεραπεία και να αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων, εξάρσεων και της ανάγκης για επαναλαμβανόμενες θεραπείες με στεροειδή σε μορφή δισκίων, τα οποία από μόνα τους μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες με την πάροδο του χρόνου.

Η πρόσβαση σε εισπνεόμενα φάρμακα

Η πρόσβαση σε εισπνεόμενα φάρμακα παραμένει πρόκληση σε πολλές χώρες. Το 2023, ο ΠΟΥ ανέφερε ότι οι εισπνεόμενες συσκευές βρογχοδιασταλτικών ήταν διαθέσιμες σε δημόσιες δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας σε λιγότερες από τα δύο τρίτα των χωρών χαμηλού και χαμηλού-μεσαίου εισοδήματος, ενώ οι εισπνεόμενες συσκευές στεροειδών ήταν διαθέσιμες σε λιγότερες από τις μισές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θεραπεία ενδέχεται να παραμένει παρωχημένη ή ακατάλληλη, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης φαρμάκων από το στόμα ή ενδοφλεβίως αντί για εισπνεόμενες θεραπείες. Η διαθεσιμότητα και η οικονομική προσιτότητα των εισπνεόμενων φαρμάκων επηρεάζουν τόσο το τι μπορούν να συνταγογραφήσουν οι επαγγελματίες υγείας όσο και το τι μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι ασθενείς.

«Η έρευνα του Global Asthma Network διαπίστωσε ότι το 45% έως το 60% των ατόμων με σοβαρά συμπτώματα άσθματος —ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα— δεν λάμβαναν εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, με τα μεγαλύτερα κενά στη θεραπεία να παρατηρούνται σε περιοχές με χαμηλότερο εισόδημα. Διαθέτουμε αποτελεσματικά φάρμακα, αλλά οι ασθενείς πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να τα χρησιμοποιούν σωστά, εάν θέλουμε να βελτιώσουμε τα συμπτώματα και να μειώσουμε τις κρίσεις άσθματος», δήλωσε η καθηγήτρια Refiloe Masekela, συμπρόεδρος του Global Asthma Network.

«Η ύπαρξη του κατάλληλου φαρμάκου αποτελεί μόνο ένα μέρος της φροντίδας για το άσθμα. Οι ασθενείς χρειάζονται σαφείς πληροφορίες σχετικά με τον σκοπό των φαρμάκων τους, τη σωστή χρήση των συσκευών εισπνοής, την αναγνώριση της επιδείνωσης των συμπτωμάτων και το πότε πρέπει να αναζητήσουν βοήθεια. Οι επαγγελματίες υγείας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην επίδειξη της τεχνικής χρήσης των εισπνεόμενων συσκευών, στην αξιολόγηση του ελέγχου του άσθματος και στην υποστήριξη των αποφάσεων σχετικά με τη θεραπεία σε βάθος χρόνου», υπογραμμίζει ο ΠΟΥ.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ασφάλειας των Ασθενών 2026 υπογραμμίζει ότι τα άτομα που ζουν με μη μεταδοτικά νοσήματα πρέπει να αποτελούν ενεργούς εταίρους στη φροντίδα τους. «Πρέπει να κατανοώ ποιος είναι ο ρόλος κάθε εισπνεόμενης συσκευής, πώς να τη χρησιμοποιώ σωστά και τι πρέπει να κάνω εάν το άσθμα μου επιδεινωθεί. Επίσης, βοηθά το να μπορώ να κάνω ερωτήσεις και να συμμετέχω στις αποφάσεις σχετικά με τη θεραπεία μου», δήλωσε η Andrea Jensen, η οποία ζει με άσθμα.

Οι δράσεις που προτείνονται για την Παγκόσμια Ημέρα Ασφάλειας των Ασθενών 2026 του ΠΟΥ δίνουν έμφαση στη λήψη αποφάσεων από κοινού, στη σωστή χρήση φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων, στη συνέχεια της φροντίδας και στην αποτελεσματική παρακολούθηση μετά από σοβαρές κρίσεις άσθματος. Οι επικείμενες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ για το άσθμα στοχεύουν στην ενίσχυση της φροντίδας που βασίζεται σε τεκμηριωμένα στοιχεία και στη μείωση των αποφευκτών βλαβών, ώστε κάθε άτομο που ζει με άσθμα να έχει πρόσβαση στην κατάλληλη θεραπεία και στην απαραίτητη υποστήριξη για την αποτελεσματική χρήση της.