Κάποιοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τα γενέθλιά τους σαν να πρόκειται για την πιο σημαντική ημέρα της ζωής τους. Η αντίστροφη μέτρηση ξεκινά εβδομάδες νωρίτερα, η κράτηση για το δείπνο έχει γίνει ήδη από τον Οκτώβριο, ο εορτασμός επεκτείνεται σε «εβδομάδα γενεθλίων» και, όταν φτάνει η ίδια η ημέρα, όλα είναι έτοιμα για να καταγραφούν: το ντύσιμο, η τούρτα, η ομαδική φωτογραφία, η ανάρτηση. Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που θα άφηναν τα γενέθλιά τους να περάσουν χωρίς να πουν κουβέντα. Δεν κάνουν σχέδια, δεν το ανακοινώνουν και δεν αφήνουν υπονοούμενα στον σύντροφό τους για το τι δώρο θα ήθελαν. Αν κάποιος συνάδελφος δεν είχε προσέξει την ημερομηνία γέννησής τους σε κάποιο έγγραφο, η μέρα θα ερχόταν και θα περνούσε χωρίς τίποτα ιδιαίτερο. Θα σας πουν ότι δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία στα γενέθλια και θα το εννοούν, χωρίς πικρία ή δεύτερες σκέψεις. Πώς ερμηνεύεται, όμως, μια τέτοια στάση σύμφωνα με την ψυχολογία;

Σε κάποιον που περιμένει με ανυπομονησία αυτή την ημέρα, ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να μοιάζει σαν να προσποιείται. Σαν να αποφεύγει την προσοχή για να την τραβήξει τελικά περισσότερο ή σαν να ελπίζει κρυφά ότι κάποιος θα επιμείνει να γιορτάσουν.

Μερικές φορές αυτή η ερμηνεία είναι σωστή. Τις περισσότερες φορές, όμως, δεν είναι. Και αυτή η αδιαφορία μπορεί να δείχνει κάτι που πολλοί δεν έχουν: την αίσθηση ότι έχουν σημασία χωρίς να χρειάζονται μία ημερομηνία στο ημερολόγιο για να τους το επιβεβαιώσει.

Η αδιάφορη στάση απέναντι στα γενέθλια συχνά παρερμηνεύεται ως πρόβλημα

Αν κάποιος δεν θέλει πάρτι, μπορεί εύκολα να θεωρηθεί ότι δεν αισθάνεται καλά με τον εαυτό του, ότι απομονώνεται ή ότι περιμένει από τους άλλους να κάνουν φασαρία γύρω από το πρόσωπό του. Και μερικές φορές πράγματι ισχύει. Τα γενέθλια μπορεί να είναι δύσκολα για κάποιον που πενθεί, αισθάνεται μόνος ή συγκρίνει τη ζωή του με το πού πίστευε ότι θα είχε φτάσει μέχρι αυτή την ηλικία.

Υπάρχει, όμως, και μια διαφορετική περίπτωση, που σημαίνει ακριβώς το αντίθετο.

Αυτός ο άνθρωπος δεν αποφεύγει τα γενέθλιά του. Απλώς δεν του προκαλούν ιδιαίτερα συναισθήματα. Αν κάποιος οργανώσει ένα δείπνο, θα πάει και θα το χαρεί. Αν δεν οργανωθεί τίποτα, δεν θα αισθανθεί ότι έχασε κάτι. Δεν προσπαθεί να κρύψει κάτι ούτε να στείλει κάποιο μήνυμα. Απλώς η συγκεκριμένη ημέρα δεν έχει για εκείνον το ίδιο βάρος που έχει για όσους οργανώνουν από νωρίς το πάρτι ή το εορταστικό δείπνο.

Η πιο ξεκάθαρη διαφορά βρίσκεται σε αυτό που πραγματικά θέλει ο καθένας. Ο άνθρωπος που έχει πληγωθεί συνήθως θέλει να γιορτάσει και στενοχωριέται επειδή κανείς δεν το πρότεινε. Η αδιαφορία του καλύπτει μια πραγματική απογοήτευση. Αντίθετα, ο άνθρωπος που είναι πραγματικά ήρεμος με το θέμα δεν θα ήθελε έτσι κι αλλιώς όλη αυτή την προσοχή. Επομένως, πίσω από το αδιάφορο «δεν πειράζει» δεν κρύβεται κάτι άλλο.

Εξωτερικά, οι δύο περιπτώσεις μοιάζουν ίδιες και γι' αυτό η δεύτερη συχνά συγχέεται με την πρώτη. Και οι δύο μπορεί να σηκώσουν αδιάφορα τους ώμους όταν τους ρωτήσετε για τα γενέθλιά τους. Μόνο ο ένας, όμως, είναι στην πραγματικότητα δυσαρεστημένος.

Μία μόνο ημέρα δεν θα μπορούσε ποτέ να αποδείξει ότι έχουν σημασία

Πίσω από όλο το ζήτημα των γενεθλίων βρίσκεται μια πραγματική ανθρώπινη ανάγκη. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο «mattering» για να περιγράψουν την αίσθηση ότι οι άλλοι σας εκτιμούν, σας προσέχουν και θεωρούν ότι μπορούν να βασιστούν σε εσάς. Πρόκειται για βασικό στοιχείο της ευεξίας και όχι απλώς για κάτι ευχάριστο.

Όσοι αισθάνονται ότι δεν έχουν σημασία για κανέναν μπορεί να επηρεαστούν σημαντικά από αυτό. Επομένως, η ανάγκη που φαίνεται να δοκιμάζεται μέσα από τα γενέθλια είναι πραγματική.

Οι ίδιες έρευνες, όμως, δείχνουν και από πού προέρχεται αυτή η αίσθηση. Και δεν δημιουργείται μέσα σε μία ημέρα τον χρόνο.

Η αίσθηση ότι έχετε σημασία για τους άλλους χτίζεται μέσα από μικρές στιγμές που επαναλαμβάνονται. Κάποιος σας ρωτά πώς πήγε η συνέντευξη για δουλειά. Είστε το πρώτο άτομο που θα πάρει κάποιος τηλέφωνο όταν έχει νέα. Οι άνθρωποι γύρω σας θυμούνται τι σας αρέσει χωρίς να χρειάζεται να τους το υπενθυμίσετε. Όλες αυτές οι μικρές εμπειρίες συσσωρεύονται με τον χρόνο.

Όταν κάποιος έχει σταθερά αυτή την αίσθηση στη ζωή του, δεν χρειάζεται ιδιαίτερα την ετήσια επιβεβαίωση των γενεθλίων. Γνωρίζει ήδη ότι αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ζωής των άλλων, επειδή το βλέπει και το αισθάνεται ακόμη και μια συνηθισμένη Τετάρτη. Τα γενέθλια είναι απλώς κάτι επιπλέον και ευχάριστο, χωρίς να εξαρτάται κάτι από αυτά. Για κάποιον, αντίθετα, που δεν αισθάνεται αυτή τη σταθερή σύνδεση, η ίδια ημερομηνία μπορεί να μετατραπεί σε ένα είδος τεστ. Είναι η μία συγκεκριμένη ευκαιρία μέσα στη χρονιά να διαπιστώσει, μετρώντας ποιοι θυμήθηκαν και ποιοι εμφανίστηκαν, αν τον αγαπούν.

Τα γενέθλια δεν ήταν πάντα έτσι

Αξίζει να θυμάστε ότι τα γενέθλια ως μεγάλη και εντυπωσιακή διοργάνωση είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, η ημέρα συνοδευόταν από μια μικρή γιορτή, αν γιορταζόταν καθόλου. Κάπου στην πορεία, όμως, μετατράπηκε σε ολόκληρη διοργάνωση: ταξίδια για τα γενέθλια, περίτεχνες τούρτες, θεματικά πάρτι και η προσδοκία ότι όλοι οι κοντινοί άνθρωποι θα αλλάξουν το πρόγραμμά τους για ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο γύρω από ένα άτομο.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο αυτή την τάση. Τα γενέθλια έχουν πλέον και μια δημόσια διάσταση: αναρτήσεις στη ροή, δεκάδες ευχές και ένα ορατό αρχείο του ποιος θυμήθηκε και ποιος όχι.

Η ημέρα συνοδεύεται πλέον σχεδόν από έναν μετρήσιμο δείκτη. Μπορείτε να ανοίξετε τις ειδοποιήσεις σας και να δείτε σε πραγματικούς αριθμούς πόσοι άνθρωποι σας θυμήθηκαν. Έτσι, ένα προσωπικό ορόσημο μετατρέπεται σχεδόν σε αξιολόγηση του πόσο ενδιαφέρονται οι άλλοι για εσάς. Και αυτό αυξάνει το βάρος της ημέρας σχεδόν για όλους, ακόμη και για όσους παλαιότερα δεν έδιναν ιδιαίτερη σημασία στα γενέθλιά τους.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το να μη σας ενδιαφέρουν καθόλου τα γενέθλιά σας ξεχωρίζει. Όσοι τα αντιμετωπίζουν με αδιαφορία ουσιαστικά δεν συμμετέχουν σε ένα παιχνίδι που σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι αισθάνονται υποχρεωμένοι να παίξουν.

Αυτό που άλλαξε είναι το πού αναζητούν την επιβεβαίωση ότι έχουν αξία

Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στις δύο στάσεις έχει να κάνει με το από πού αντλεί κάποιος την αίσθηση της προσωπικής του αξίας.

Οι ψυχολόγοι διακρίνουν την αίσθηση αξίας που πηγάζει από μέσα μας από εκείνη που βασίζεται στην εξωτερική επιβεβαίωση, δηλαδή στην αποδοχή, την προσοχή και τη διαβεβαίωση που παίρνουμε από τους άλλους. Όταν η προσωπική αξία εξαρτάται από αυτή την εξωτερική επιβεβαίωση, χρειάζεται μια σταθερή ροή της για να αισθανθεί κάποιος καλά με τον εαυτό του. Και όταν αυτή μειώνεται, μπορεί να το βιώσει ως απειλή.

Τα γενέθλια συγκεντρώνουν μεγάλη ποσότητα εξωτερικής επιβεβαίωσης μέσα σε μία μόνο ημέρα. Για κάποιον που βασίζει την αξία του κυρίως στους άλλους, αυτό κάνει τα γενέθλια ταυτόχρονα πολύ σημαντικά και κάπως επικίνδυνα. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία να αισθανθεί ότι τον αγαπούν, αλλά και μια εξίσου μεγάλη ευκαιρία να αισθανθεί ξεχασμένος αν δεν έρθουν τα τηλεφωνήματα και τα μηνύματα. Γι' αυτό κάποιοι οργανώνουν τα γενέθλιά τους με τόση προσοχή, αφήνοντας από νωρίς υπονοούμενα και κλείνοντας το ομαδικό δείπνο εβδομάδες πριν.

Φροντίζουν ουσιαστικά να εξασφαλίσουν ότι θα λάβουν αυτή την επιβεβαίωση, επειδή έχουν επενδύσει πολλά σε αυτήν.

Όσοι δεν νοιάζονται για τα γενέθλιά τους έχουν, σε μεγάλο βαθμό, σταματήσει να αντλούν την προσωπική τους αξία με αυτόν τον τρόπο.

Δεν απορρίπτουν την προσοχή. Απλώς δεν τη χρειάζονται πλέον για να αποφασίσουν αν είναι καλά με τον εαυτό τους. Αυτό το ερώτημα έχει ήδη, σε μεγάλο βαθμό, απαντηθεί μέσα από εκατοντάδες μικρές εμπειρίες που δεν έχουν καμία σχέση με μία ημερομηνία στο ημερολόγιο. Αν τα γενέθλιά τους περάσουν χωρίς ιδιαίτερο εορτασμό, δεν το εκλαμβάνουν ως ένδειξη του πόσο σημαντικοί είναι για τους άλλους, επειδή δεν είχαν ποτέ αναθέσει σε αυτή την ημέρα τέτοιο ρόλο.

Και αυτό δεν είναι κάτι με το οποίο γεννιέται κάποιος.

Πολλοί από αυτούς πέρασαν χρόνια στην ακριβώς αντίθετη πλευρά. Μετρούσαν τα μηνύματα, παρατηρούσαν ποιοι δεν εμφανίστηκαν και απογοητεύονταν, μέχρι που σταδιακά σταμάτησαν να λειτουργούν έτσι. Δεν πρόκειται τόσο για χαρακτηριστικό της προσωπικότητας όσο για αυτό που μένει όταν κάποιος σταματήσει να περιμένει από μία συγκεκριμένη ημερομηνία να του απαντήσει πόση αξία έχει.

Θα χαρούν την τούρτα, απλώς δεν τη χρειάζονται για να αποδείξει κάτι

Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι θεωρούν πως δεν χρειάζονται ποτέ να τους γιορτάσουν ή ότι θα απέρριπταν ένα πάρτι. Αν τους δώσετε μια τούρτα, θα τη χαρούν όπως όλοι.

Η διαφορά είναι μικρή, αλλά αλλάζει ολόκληρη την εικόνα: θέλουν να γιορτάσουν, αλλά δεν το έχουν ανάγκη.

Αν γίνει κάποια γιορτή, θα περάσουν όμορφα. Αν δεν γίνει, θα είναι εξίσου καλά.

Ένα ήσυχο γενέθλιο, χωρίς ιδιαίτερες εκδηλώσεις, δεν τους πληγώνει, επειδή ποτέ δεν βασίζονταν σε αυτή την ημέρα για να διαπιστώσουν αν έχουν σημασία για τους άλλους. Το γνώριζαν ήδη πολύ πριν φτάσουν τα γενέθλιά τους. Και έτσι μπορούν απλώς να περάσουν αυτή την ημέρα όπως θέλουν: με ένα δείπνο μαζί με λίγους ανθρώπους που αγαπούν ή χωρίς κανένα απολύτως σχέδιο. Και οι δύο επιλογές είναι μια χαρά.