Εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο όρος «διαβήτης τύπου 3» θα μπορούσε να περιγράψει όσα συμβαίνουν στον εγκέφαλο σε ορισμένες περιπτώσεις της νόσου Αλτσχάιμερ.
Οι μορφές άνοιας διαφέρουν μεταξύ τους. Ωστόσο, νεότερα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι, τουλάχιστον σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαταραχή της δράσης της ινσουλίνης μπορεί να συνδέεται με τον εκφυλισμό των νευρικών κυττάρων.
Αυτό το πρόβλημα στον μεταβολισμό ενδέχεται να στερεί από ορισμένα εγκεφαλικά κύτταρα την ενέργεια που χρειάζονται για να λειτουργήσουν, οδηγώντας τελικά σε εξασθένηση της μνήμης και άλλων γνωστικών λειτουργιών.
Προς το παρόν, ο «διαβήτης τύπου 3» είναι ένας ανεπίσημος όρος που χρησιμοποιείται για τη νόσο Αλτσχάιμερ και δεν αποτελεί αναγνωρισμένη κλινική διάγνωση. Η θεωρία, όμως, βρίσκει ολοένα μεγαλύτερη απήχηση.
Πώς το Αλτσχάιμερ σχετίζεται με την ινσουλίνη και τη διαχείριση του σακχάρου
Όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι, όταν το σάκχαρο στο αίμα δεν ρυθμίζεται επαρκώς, ο κίνδυνος εμφάνισης Αλτσχάιμερ μπορεί να αυξάνεται.
Μάλιστα, οι αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει τη γλυκόζη, δηλαδή το σάκχαρο, είναι συχνά από τις πρώτες που εντοπίζονται στους ασθενείς.
«Η σχέση αυτή είναι τόσο ισχυρή, ώστε ορισμένοι έχουν αποκαλέσει το Αλτσχάιμερ ‘διαβήτη του εγκεφάλου’ ή ‘διαβήτη τύπου 3’», επισήμανε ανασκόπηση ερευνών για το θέμα.
«Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί που συνδέουν τη νόσο Αλτσχάιμερ με τις διάφορες μορφές διαβήτη παραμένουν περίπλοκοι και ασαφείς», πρόσθετε η ανασκόπηση, «η έννοια του διαβήτη τύπου 3 θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για πολλές στρατηγικές έγκαιρης παρέμβασης και θεραπείας των ασθενών».
Η ινσουλίνη είναι μια ορμόνη που παράγει ο οργανισμός για να ρυθμίζει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Όπως φαίνεται, όμως, η παραγωγή της δεν περιορίζεται στο πάγκρεας.
Ινσουλίνη παράγει και ο εγκέφαλος, κάτι που πολλοί ειδικοί, ακόμη και όσοι ερευνούν τον διαβήτη, εξακολουθούν να μη γνωρίζουν.
Οι ερευνητές αρχίζουν μόλις τώρα να κατανοούν σε ποια σημεία του εγκεφάλου παράγεται και ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος της.
Το 2020, μελέτη σε ποντίκια έδειξε ότι η ινσουλίνη παράγεται και απελευθερώνεται από διάφορους νευρώνες του υποθαλάμου που αντιλαμβάνονται τα σήματα του στρες.
Στον ανθρώπινο εγκέφαλο, επίσης, τα υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης εντοπίζονται σε αυτή την περιοχή.
Ο υποθάλαμος συμμετέχει σε λειτουργίες που σχετίζονται με τη σκέψη, τη μνήμη και τη μάθηση και βρίσκεται στο επίκεντρο σημαντικού μέρους της έρευνας για το Αλτσχάιμερ.
Αν αποδειχθεί ότι ο «διαβήτης του εγκεφάλου» αποτελεί ξεχωριστή κλινική διαταραχή, ο υποθάλαμος ενδέχεται να είναι η περιοχή που πλήττεται περισσότερο.
Για να επιβεβαιωθεί αυτή η θεωρία, όμως, χρειάζονται περισσότερα στοιχεία που να δείχνουν άμεσα τις διαταραχές της ινσουλίνης στον νευρικό ιστό.
Τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία
Σε πρόσφατη μελέτη εγκεφαλικού ιστού από ασθενείς που είχαν πεθάνει έχοντας άνοια, ερευνητές του Πανεπιστημίου Cornell εντόπισαν «εκτεταμένες» μεταβολικές αλλαγές σε όλο τον εγκέφαλο.
«Παρατηρήσαμε μεταβολικές αλλαγές που σχετίζονταν με την ενέργεια των κυττάρων, τον μεταβολισμό της γλυκόζης, τη φλεγμονή και τα λιπαρά οξέα. Όλα αυτά έχουν συνδεθεί και στο παρελθόν με τη νόσο Αλτσχάιμερ», δήλωσε ο Jan Krumsiek, επίκουρος καθηγητής Υπολογιστικής Γονιδιωματικής.
Επιπλέον, φέτος, μελέτη σε εγκεφαλικό ιστό τριών ασθενών που είχαν πεθάνει έχοντας Αλτσχάιμερ εντόπισε περισσότερα προσκολλημένα μόρια σακχάρων (τις λεγόμενες «διακοσμήσεις» σακχάρων) σε σύγκριση με τα δείγματα υγιών ατόμων που χρησιμοποιήθηκαν για σύγκριση.
Αυτές οι εναποθέσεις σακχάρων υποδηλώνουν ότι ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να ρυθμίσει σωστά την παραγωγή και τη χρήση της ενέργειας, κάτι που ενδεχομένως συνδέεται με την ινσουλίνη.
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι μια αυτοάνοση νόσος που προσβάλλει τα κύτταρα τα οποία παράγουν ινσουλίνη. Ο λεγόμενος διαβήτης τύπου 3, αντίθετα, φαίνεται να αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα χρησιμοποιούν τη γλυκόζη.
Ορισμένα πρόσφατα ευρήματα δείχνουν ότι, σε περιπτώσεις άνοιας, τα εγκεφαλικά κύτταρα χάνουν την ικανότητά τους να διαχειρίζονται σωστά τη γλυκόζη.
Όπως συμβαίνει και στον διαβήτη τύπου 2, τα κύτταρα αυτά ενδέχεται να εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, δηλαδή να μην ανταποκρίνονται επαρκώς στην ορμόνη που βοηθά στη ρύθμιση της γλυκόζης.
Ο συνδυασμός αντίστασης στην ινσουλίνη και δυσκολίας στην αξιοποίηση της γλυκόζης βρίσκεται στη βάση της θεωρίας για τον διαβήτη τύπου 3.
Όπως διευκρίνισε ανασκόπηση ερευνών του 2025, ο όρος δεν αποτελεί κλινική διάγνωση. Περιγράφει μια θεωρία που επιχειρεί να εξηγήσει καλύτερα πώς συνδέονται ορισμένες μορφές άνοιας με τον μεταβολισμό.
Η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται όλο και περισσότερο με μεταβολικές διαταραχές, ιδιαίτερα με την αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία θα μπορούσε να επηρεάζει τόσο την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων όσο και τον τρόπο με τον οποίο παράγουν και χρησιμοποιούν ενέργεια.
«Η υπόθεση αυτή έχει κερδίσει έδαφος, επειδή επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταγράψει αυξημένη συχνότητα εμφάνισης άνοιας, ιδιαίτερα της νόσου Αλτσχάιμερ, σε άτομα με διαβήτη», ανέφερε η ανασκόπηση.
Δεν πρόκειται για επίσημο όρο
Ορισμένοι ερευνητές, πάντως, διαφωνούν με τη χρήση του όρου «διαβήτης τύπου 3». Ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να καταταχθεί με βεβαιότητα το Αλτσχάιμερ στις μορφές διαβήτη.
Παράλληλα, θεωρούν ότι ο όρος απλουστεύει υπερβολικά τη νόσο Αλτσχάιμερ, καθώς η ονομασία αυτή πιθανότατα περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές νόσου.
Και οι δύο ενστάσεις μπορεί να είναι βάσιμες. Παρ’ όλα αυτά, οι συγγραφείς της πρόσφατης ανασκόπησης υποστήριξαν ότι ο διαβήτης τύπου 3 «αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό πεδίο έρευνας, που συνδέει τις μεταβολικές διαταραχές με τη νευροεκφύλιση».
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, έως και το 24% των ατόμων με διαβήτη που είναι άνω των 75 ετών μπορεί να έχουν άνοια.
Αυτή η συσχέτιση αξίζει να διερευνηθεί περισσότερο.
«Η αναγνώριση [σ.σ.: του διαβήτη τύπου 3] ως ξεχωριστής κλινικής οντότητας θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τη διάγνωση και τη θεραπεία [της νόσου Αλτσχάιμερ]», τόνισαν οι συγγραφείς της ανασκόπησης του 2025.
Μένει να φανεί τι θα δείξουν οι επόμενες μελέτες.
