Οι άνδρες μέσης ηλικίας θα πρέπει να εξετάζονται τακτικά για καρκίνο του προστάτη, σύμφωνα με τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες που ανακοίνωσε την Πέμπτη η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (American Cancer Society).
Ο προληπτικός έλεγχος γίνεται με μια απλή εξέταση αίματος. Σύμφωνα με τις νέες συστάσεις, οι άνδρες ηλικίας 50 έως 69 ετών που δεν διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη θα πρέπει να κάνουν την εξέταση PSA κάθε δύο χρόνια.
Αντίθετα, οι άνδρες που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως όσοι έχουν βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη, θα πρέπει να ξεκινούν τον έλεγχο από τα 45 τους χρόνια και να επαναλαμβάνουν την εξέταση κάθε χρόνο.
Οι νέες οδηγίες σηματοδοτούν μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο τακτικός έλεγχος του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA).
Από το 2010, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστούσε στους άνδρες που δεν διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να συζητούν με τον γιατρό τους εάν χρειάζεται να κάνουν την εξέταση PSA και πόσο συχνά. Το PSA είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται τόσο από τα φυσιολογικά όσο και από τα καρκινικά κύτταρα του προστάτη. Επομένως, οι αυξημένες τιμές του μπορεί να αποτελούν ένδειξη καρκίνου, αλλά μπορεί επίσης να οφείλονται σε καλοήθη υπερπλασία του προστάτη ή σε μια παροδική αύξηση μετά από έντονη σωματική άσκηση.
Έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη χωρίς περιττές θεραπείες
Οι πιθανότητες επιβίωσης από τον καρκίνο του προστάτη είναι πολύ υψηλές όταν η νόσος εντοπίζεται έγκαιρα. Ωστόσο, στο παρελθόν, η ευρεία χρήση της εξέτασης PSA είχε οδηγήσει σε υπερβολική χορήγηση θεραπειών για όγκους που αναπτύσσονται αργά, αλλά και σε περιττές συμπληρωματικές εξετάσεις σε άνδρες που τελικά δεν είχαν καρκίνο.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, οι νέες συστάσεις βασίζονται στα επιστημονικά δεδομένα που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια σχετικά με τα οφέλη του τακτικού ελέγχου του PSA. Πλέον είναι καλύτερα κατανοητό πώς η εξέταση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό του καρκίνου του προστάτη προτού εξαπλωθεί και γίνει δυσκολότερη η αντιμετώπισή του, αλλά και πώς μπορούν να περιοριστούν οι πιθανές αρνητικές συνέπειες του προληπτικού ελέγχου.
Για παράδειγμα, εάν μια εξέταση PSA δείξει αυξημένες τιμές, μπορεί να επαναληφθεί για να επιβεβαιωθεί το αποτέλεσμα. Επίσης, η μαγνητική τομογραφία μπορεί να βοηθήσει τους γιατρούς να αποφασίσουν ποιοι ασθενείς χρειάζονται βιοψία. Παράλληλα, όταν εντοπίζονται όγκοι χαμηλού κινδύνου, μπορεί να προτιμηθεί η συστηματική παρακολούθησή τους αντί για την άμεση χορήγηση επιθετικής θεραπείας.
Ο Ash Tewari, επικεφαλής του τμήματος ουρολογίας στην Ιατρική Σχολή Icahn του Mount Sinai στη Νέα Υόρκη, ο οποίος δεν συμμετείχε στη σύνταξη των νέων οδηγιών, εκτίμησε ότι η αλλαγή θα βοηθήσει ιδιαίτερα τους γιατρούς της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Πρόκειται για τους γιατρούς που συνήθως ενημερώνουν πρώτοι τους ασθενείς για τις προληπτικές εξετάσεις, χωρίς απαραίτητα να γνωρίζουν όλες τις λεπτομέρειες και τις ιδιαιτερότητές τους.
«Πλέον δεν υπάρχει ασάφεια. Ουσιαστικά, αυτό που λένε είναι: ‘Κάντε την εξέταση’», δήλωσε ο Tewari. «Αυτή η οδηγία θα κάνει τα πράγματα πιο εύκολα για τους άνδρες και ελπίζουμε ότι, χάρη σε αυτήν, σε 10 χρόνια από σήμερα περισσότεροι παππούδες θα μπορούν να κάθονται στο οικογενειακό τραπέζι με τους δικούς τους ανθρώπους».
Συζητήστε με τον γιατρό σας για τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη
Παρά τις αλλαγές, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία τονίζει ότι οι άνδρες θα πρέπει να εξακολουθήσουν να συζητούν με τον γιατρό τους τα οφέλη και τα πιθανά μειονεκτήματα του προληπτικού ελέγχου.
«Θέλουμε να βρούμε τη σωστή ισορροπία», συμφώνησε ο Tewari. «Οι ασθενείς πρέπει να κατανοήσουν ότι δεν διατρέχουν όλοι τον ίδιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη», εξήγησε, επισημαίνοντας ότι αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι συστάσεις διαφέρουν ανάλογα με την περίπτωση.
Τι σημαίνει όμως βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό; Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, ένας άνδρας θεωρείται ότι έχει βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό εάν ο πατέρας, ο αδελφός ή ο γιος του έχει διαγνωστεί με καρκίνο του προστάτη πριν από τα 65 του χρόνια ή εάν περισσότεροι από ένας στενοί συγγενείς του έχουν διαγνωστεί με τη νόσο, ανεξάρτητα από την ηλικία τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο άνδρας θεωρείται υψηλού κινδύνου και συνιστάται να ξεκινά τις ετήσιες εξετάσεις PSA από τα 45 του χρόνια. Εάν, όμως, έχει μόνο έναν στενό συγγενή που διαγνώστηκε μετά τα 65, θα πρέπει επίσης να ξεκινά τον έλεγχο στα 45, αλλά αρκεί να επαναλαμβάνει την εξέταση κάθε δύο χρόνια.
Μέχρι ποια ηλικία πρέπει να συνεχίζεται ο προληπτικός έλεγχος; Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, δεν συνιστάται σε άνδρες που αντιμετωπίζουν τόσο σοβαρά προβλήματα υγείας, ώστε το προσδόκιμο ζωής τους να είναι μικρότερο από 10 χρόνια, ανεξάρτητα από την ηλικία τους. Για τους υπόλοιπους, συνιστάται να συζητούν με τον γιατρό τους στα 70 τους χρόνια εάν αξίζει να συνεχίσουν τις εξετάσεις, καθώς από αυτή την ηλικία και μετά τα οφέλη δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία δεν συνιστά πλέον τον προληπτικό έλεγχο από τα 75, αν και αναγνωρίζει ότι οι άνδρες ηλικίας 75 έως 79 ετών που έχουν ιδιαίτερα καλή υγεία μπορούν να επιλέξουν να συνεχίσουν. Από τα 80 και μετά, η εξέταση δεν συνιστάται.
Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος στους άνδρες παγκοσμίως, μετά τον καρκίνο του πνεύμονα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 2022 καταγράφηκαν περίπου 1,47 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 397.000 θάνατοι από τη νόσο σε όλο τον κόσμο.
Τι ισχύει στην Ελλάδα για τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του προστάτη
Στην Ελλάδα, ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) συστήνει στους άνδρες να συζητούν με τον γιατρό τους το ενδεχόμενο να ξεκινήσουν τον προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του προστάτη από την ηλικία των 50 ετών. Εάν υπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, όπως το οικογενειακό ιστορικό ή συγκεκριμένες κληρονομικές μεταλλάξεις στα γονίδια, ο έλεγχος μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις δημοσιευμένες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής, η εξέταση PSA συνιστάται να ξεκινά στα 50 έτη ή στα 45 εάν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού που διαγνώστηκε με καρκίνο του προστάτη πριν από την ηλικία των 65 ετών.
Η συχνότητα του ελέγχου εξαρτάται από τα αποτελέσματα της εξέτασης. Για τους άνδρες με τιμές PSA κάτω από 2,5 ng/ml συνιστάται επανάληψη κάθε δύο χρόνια, ενώ για όσους έχουν τιμές πάνω από 2,5 ng/ml προτείνεται ετήσιος έλεγχος. Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση θα πρέπει να λαμβάνεται μετά από συζήτηση με τον γιατρό, αφού αξιολογηθούν τα οφέλη και οι πιθανοί κίνδυνοι.
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, εάν εντοπιστούν ύποπτα ευρήματα, ο ουρολόγος μπορεί να συστήσει περαιτέρω εξετάσεις, όπως δακτυλική εξέταση και πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία. Εφόσον κριθεί απαραίτητο, μπορεί να ακολουθήσει βιοψία για να επιβεβαιωθεί ή να αποκλειστεί η διάγνωση του καρκίνου.
