Η πρόσβαση στην Υγεία εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα για μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην Ελλάδα. Παρά τη μείωση της ανεργίας και τη βελτίωση ορισμένων κοινωνικοοικονομικών δεικτών τα τελευταία χρόνια, χιλιάδες πολίτες εξακολουθούν να δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες, είτε λόγω οικονομικών περιορισμών είτε εξαιτίας των μεγάλων χρόνων αναμονής και των δυσκολιών πρόσβασης σε γιατρούς.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται στην έκδοση «Συνθήκες Διαβίωσης στην Ελλάδα» της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), η οποία καταγράφει μια σειρά από κρίσιμους δείκτες για την κατάσταση της υγείας του πληθυσμού και τις διαθέσιμες υγειονομικές υποδομές.
Σημαντική σημείωση πριν περάσουμε στα στοιχεία: Στο διάστημα που εξετάζεται (2014-2025) έχει μεσολαβήσει μία πανδημία. Πολλοί ήταν αυτοί που ανέφεραν ότι η συγκεκριμένη δοκιμασία θα μπορούσε να αφήσει μία κληρονομιά πίσω για το ΕΣΥ. Οι αριθμοί που ακολουθούν αποδεικνύουν ότι αυτή η ευκαιρία χάθηκε.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα αφορά τις ανεκπλήρωτες ανάγκες ιατρικής περίθαλψης. Το 2025, το 11,5% του πληθυσμού δήλωσε ότι δεν κατάφερε να λάβει κάποια ιατρική εξέταση ή θεραπεία που χρειαζόταν. Πρόκειται για ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από το 6,5% που καταγραφόταν το 2020, ενώ η κατάσταση είχε επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο το 2024, όταν ο δείκτης έφτασε στο 12,1%.
Η ΕΛΣΤΑΤ συνυπολογίζει ως αιτίες την οικονομική αδυναμία, τις μεγάλες λίστες αναμονής, τη μεγάλη απόσταση από τον γιατρό, καθώς και την έλλειψη μέσων συγκοινωνίας. Με άλλα λόγια, η αδυναμία πρόσβασης στην περίθαλψη δεν συνδέεται αποκλειστικά με την οικονομική κατάσταση των πολιτών, αλλά και με τις ελλείψεις και τις δυσλειτουργίες στην οργάνωση των υπηρεσιών υγείας.
Μεγαλύτερη επιβάρυνση για τις γυναίκες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαφοροποίηση των στοιχείων ανά φύλο. Οι γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στην πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη σε σύγκριση με τους άνδρες.
Το 2025, το ποσοστό των γυναικών που δεν κατάφεραν να καλύψουν κάποια ανάγκη ιατρικής εξέτασης ή θεραπείας ανήλθε στο 13,1%, έναντι 9,9% στους άνδρες. Η διαφορά των 3,2 ποσοστιαίων μονάδων αναδεικνύει μια σημαντική ανισότητα, η οποία απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.
Τα στοιχεία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι το 24% του πληθυσμού δηλώνει πως αντιμετωπίζει κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας. Παράλληλα, το 8,7% αναφέρει ότι περιορίζεται σημαντικά στις καθημερινές του δραστηριότητες εξαιτίας προβλημάτων υγείας, ενώ ένα επιπλέον 9,1% δηλώνει ότι αντιμετωπίζει κάποιον περιορισμό.
Στάσιμες οι νοσοκομειακές κλίνες
Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία για τις υγειονομικές υποδομές δημιουργούν πρόσθετα ερωτήματα σχετικά με την επάρκεια του συστήματος υγείας.
Ειδικότερα, η αναλογία των νοσοκομειακών κλινών παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη την περίοδο 2014-2025. Από 423,8 κλίνες ανά 100.000 κατοίκους το 2014, ο δείκτης διαμορφώθηκε σε 423,5 το 2025.
Αντίστοιχα, η αναλογία των νοσηλευτικών μονάδων δεν παρουσιάζει ουσιαστική μεταβολή. Τα θεραπευτήρια παραμένουν στα 2,6 ανά 100.000 κατοίκους, ενώ οι δημόσιες νοσηλευτικές μονάδες αυξήθηκαν οριακά από 1,1 σε 1,2.
Αύξηση καταγράφεται στην αναλογία των Κέντρων Υγείας, από 1,9 ανά 100.000 κατοίκους το 2014 σε 3 το 2025. Ωστόσο, η μεταβολή αυτή χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία, καθώς από το 2020 στην καταγραφή περιλαμβάνονται και μονάδες του ΠΕΔΥ που μετονομάστηκαν σε Κέντρα Υγείας.
Οι γιατροί δεν εγγυώνται την πρόσβαση
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έκθεσης αφορά τον αριθμό των γιατρών στη χώρα. Το 2024 καταγράφονταν 6,7 γιατροί ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 5,9 το 2018.
Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός των γιατρών δεν αποτυπώνει απαραίτητα την πραγματική διαθεσιμότητα ιατρικού προσωπικού στο δημόσιο σύστημα υγείας, ούτε τις ανισότητες που ενδέχεται να υπάρχουν μεταξύ διαφορετικών περιοχών.
Ενδεικτικό είναι ότι η αναλογία των γιατρών γενικής ιατρικής διαμορφώνεται μόλις σε 0,4 ανά 1.000 κατοίκους. Η συγκεκριμένη ειδικότητα έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, καθώς αποτελεί βασικό σημείο πρώτης επαφής των πολιτών με το σύστημα περίθαλψης.
Επομένως, η αύξηση του συνολικού αριθμού των γιατρών δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι έχουν αντιμετωπιστεί τα προβλήματα στελέχωσης, κατανομής και πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.
Η οικονομική διάσταση της υγείας
Η εικόνα συμπληρώνεται από τα στοιχεία για τις δαπάνες κοινωνικής προστασίας. Το μερίδιο των δαπανών που κατευθύνονται στην κατηγορία της ασθένειας αυξήθηκε από 20,3% το 2018 σε 23,1% το 2023.
Η συγκεκριμένη μεταβολή δείχνει ότι η ασθένεια καταλαμβάνει ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο στις συνολικές δαπάνες κοινωνικής προστασίας. Δεν αποτυπώνει, ωστόσο, από μόνη της την εξέλιξη των συνολικών δημόσιων δαπανών υγείας ή την επιβάρυνση των ίδιων των νοικοκυριών.
Το βασικό συμπέρασμα από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι ότι η ύπαρξη υγειονομικών υποδομών και ο αριθμός των γιατρών δεν αρκούν για να διασφαλίσουν την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στην περίθαλψη. Όταν περισσότεροι από ένας στους δέκα πολίτες δηλώνουν ότι δεν κατάφεραν να λάβουν την ιατρική φροντίδα που χρειάζονταν, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την επάρκεια των διαθέσιμων πόρων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτοί κατανέμονται και αξιοποιούνται.
Η πραγματική πρόκληση για το σύστημα υγείας παραμένει η μετατροπή των διαθέσιμων υποδομών και του ανθρώπινου δυναμικού σε ουσιαστική, έγκαιρη και ισότιμη περίθαλψη για όλους.
