Μια διπλή πραγματικότητα για την Ελλάδα αποκαλύπτει η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για τη μετανάστευση. Από τη μία πλευρά, η χώρα δείχνει να γυρίζει σελίδα, καθώς το 2023 καταγράφηκαν 46.000 επιστροφές έναντι 37.000 αναχωρήσεων, σηματοδοτώντας την έναρξη του πολυπόθητου Brain Gain. Από την άλλη πλευρά, όμως, όταν η συζήτηση έρχεται στους γιατρούς, η εικόνα αλλάζει δραματικά.
Από το 2010 έως σήμερα, υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 20.000 Έλληνες γιατροί εγκατέλειψαν τη χώρα. Μόνο ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ) εξέδιδε κατά τα χρόνια της κρίσης χιλιάδες πιστοποιητικά ελεύθερης κυκλοφορίας ετησίως.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, οι χώρες που «απορρόφησαν» το ελληνικό ιατρικό δαιμόνιο είναι:
- Γερμανία: Παραμένει ο κορυφαίος προορισμός, με πάνω από 6.000 Έλληνες γιατρούς στα νοσοκομεία της.
- Ηνωμένο Βασίλειο (NHS): Διατηρεί ισχυρή ελληνική παρουσία παρά το Brexit.
- Κύπρος: Εξελίσσεται σε μαγνήτη λόγω των ελκυστικών αμοιβών του ΓεΣΥ.
- Σκανδιναβικές χώρες & Ελβετία: Προσελκύουν γιατρούς με δέλεαρ την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Το παράδοξο είναι ότι η Ελλάδα δαπάνησε περίπου 80.000 με 100.000 ευρώ για την εκπαίδευση κάθε φοιτητή Ιατρικής, για να καταλήξει τελικά να «δωρίσει» έτοιμους, εξειδικευμένους επιστήμονες στα συστήματα υγείας της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.
Γιατί οι γιατροί δεν επιστρέφουν στο ΕΣΥ;
Αν και η κυβέρνηση έχει θεσπίσει σημαντικά φορολογικά κίνητρα και έχει απλοποιήσει τις διαδικασίες αναγνώρισης τίτλων, οι Έλληνες γιατροί του εξωτερικού γυρίζουν την πλάτη στα δημόσια νοσοκομεία. Οι λόγοι είναι σαφείς:
- Το μισθολογικό χάσμα: Οι αμοιβές στο ΕΣΥ παραμένουν καθηλωμένες σε επίπεδα που δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις 5.000€ - 8.000€ της Κεντρικής Ευρώπης.
- Το burnout: Η υποστελέχωση οδηγεί σε εξοντωτικές εφημερίες και συνθήκες εργασιακής εξουθένωσης.
- Οι άγονες προκηρύξεις: Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές θέσεις γιατρών σε επαρχιακά (και όχι μόνο) νοσοκομεία βγαίνουν άγονες, καθώς κανένας γιατρός του εξωτερικού δεν δέχεται να επιστρέψει για τις υπάρχουσες συνθήκες.
Όπως προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων, όσοι γιατροί αποφασίζουν τελικά να επιστρέψουν (συνήθως σε ηλικίες άνω των 45 ετών), επιλέγουν σχεδόν αποκλειστικά τον ιδιωτικό τομέα.
Είτε ανοίγοντας ιδιωτικά ιατρεία είτε στελεχώνοντας μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους υγείας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, εκμεταλλεύονται τα φορολογικά κίνητρα, αποφεύγοντας το δυσλειτουργικό περιβάλλον του δημόσιου συστήματος.
Η έκθεση του ΟΟΣΑ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Αν η Ελλάδα θέλει να φέρει πίσω τους γιατρούς της, τα φορολογικά κίνητρα δεν αρκούν.
Απαιτείται ριζική αναμόρφωση του χάρτη υγείας, ουσιαστική αύξηση των μισθών των νοσοκομειακών γιατρών και βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Διαφορετικά, το brain gain θα αφορά πολλούς κλάδους, αλλά η Υγεία θα παραμένει ο «μεγάλος ασθενής».
