Ο έλεγχος του σακχάρου, δηλαδή ο γλυκαιμικός έλεγχος, αποτελεί βασικό στοιχείο στη διαχείριση του διαβήτη. Στόχος είναι να διατηρούνται τα επίπεδα γλυκόζης μέσα στα εξατομικευμένα όρια που έχει θέσει ο γιατρός, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος επιπλοκών.
Πρόκειται για μια καθημερινή διαδικασία που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση, προσαρμογές στον τρόπο ζωής και, όταν χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή.
Η σωματική δραστηριότητα αποτελεί μια αποτελεσματική στρατηγική, καθώς αυξάνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και βοηθά τα κύτταρα να αξιοποιούν καλύτερα τη διαθέσιμη ινσουλίνη, απορροφώντας γλυκόζη από το αίμα κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την άσκηση.
Αντίστοιχα, ορισμένα φάρμακα για τον διαβήτη συμβάλλουν στη ρύθμιση του σακχάρου βελτιώνοντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη ή ενισχύοντας την παραγωγή της.
Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Metabolism υποστηρίζει ότι ένα ακόμη συστατικό του αίματος ίσως παίζει ρόλο στη ρύθμιση του σακχάρου, λειτουργώντας σαν «σφουγγάρι» που απορροφά γλυκόζη από την κυκλοφορία.
Ειδικότερα, οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την πρόσληψη γλυκόζης όταν βρίσκονται σε περιβάλλον με χαμηλό οξυγόνο. Το εύρημα αυτό ενδέχεται να εξηγεί γιατί έχει παρατηρηθεί μικρότερος κίνδυνος διαβήτη σε πληθυσμούς που ζουν σε μεγάλο υψόμετρο.
Γιατί το υψόμετρο μπορεί να επηρεάζει το σάκχαρο
Παλιότερες επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που ζουν σε μεγαλύτερα υψόμετρα εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά διαβήτη τύπου 2.
Μέχρι σήμερα, δεν ήταν σαφές ποιος μηχανισμός θα μπορούσε να εξηγεί αυτή την πιθανή προστατευτική επίδραση. Η νέα μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές των Gladstone Institutes, δίνει μια πιθανή απάντηση.
Σε προηγούμενη έρευνά τους, οι ίδιοι επιστήμονες είχαν διαπιστώσει ότι ποντίκια που ανέπνεαν αέρα με χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο εμφάνιζαν αισθητά χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα.
Διερευνώντας περαιτέρω το φαινόμενο, κατέληξαν στο ότι όταν το οξυγόνο είναι περιορισμένο, τα ερυθρά αιμοσφαίρια προσαρμόζονται απορροφώντας περισσότερη γλυκόζη από την κυκλοφορία.
Αυτό το «φαινόμενο δεξαμενής γλυκόζης» όχι μόνο καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες των ίδιων των κυττάρων, αλλά ταυτόχρονα συμβάλλει στη μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
Η κύρια συγγραφέας της μελέτης, Isha Jain, ερευνήτρια στα Gladstone Institutes και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο University of California San Francisco, ανέφερε:
«Εντοπίσαμε δύο μηχανισμούς. Πρώτον, ο αριθμός των ερυθρών αιμοσφαιρίων αυξάνεται σε συνθήκες χρόνιας υποξίας [σ.σ.: μια κατάσταση κατά την οποία η μερική πίεση του οξυγόνου στο αρτηριακό αίμα είναι αφύσικα χαμηλή], με αποτέλεσμα να αυξάνεται η συνολική ικανότητα κατανάλωσης γλυκόζης. Δεύτερον, κάθε ερυθρό αιμοσφαίριο σε περιβάλλον χαμηλού οξυγόνου προσλαμβάνει περισσότερη γλυκόζη, λόγω αυξημένων επιπέδων του μεταφορέα γλυκόζης τύπου 1 (GLUT1)».
«Διαπιστώσαμε επίσης ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια σε συνθήκες υποξίας μεταβολίζουν ταχύτερα τη γλυκόζη για να παράγουν 2,3-διφωσφογλυκερικό (2,3-DPG), ένα μόριο που βοηθά την αιμοσφαιρίνη να απελευθερώνει οξυγόνο στους ιστούς».
«Ο μηχανισμός περιλαμβάνει την απομάκρυνση του ενζύμου GAPDH από τη μεμβράνη του κυττάρου μέσω της αποοξυγονωμένης αιμοσφαιρίνης, γεγονός που αφαιρεί ένα ‘φρένο’ από τη γλυκόλυση».
Ο απρόσμενος ρόλος των ερυθρών αιμοσφαιρίων
Στη μελέτη, οι ερευνητές εξέθεσαν ποντίκια σε συνθήκες που προσομοίαζαν την υποξία μεγάλου υψομέτρου, δηλαδή μια κατάσταση κατά την οποία οι ιστοί του σώματος δεν λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο.
Παρατήρησαν ότι τα επίπεδα γλυκόζης μειώθηκαν γρήγορα και ότι βελτιώθηκε η ανοχή στη γλυκόζη. Παράλληλα, οι βασικοί ιστοί που καταναλώνουν γλυκόζη, όπως οι μύες, ο εγκέφαλος και το συκώτι, δεν μπορούσαν να εξηγήσουν πλήρως πού κατέληγε η γλυκόζη.
Με τη βοήθεια προηγμένων τεχνικών απεικόνισης, διαπιστώθηκε ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια απορροφούσαν σημαντική ποσότητα γλυκόζης από το αίμα.
Σε συνθήκες χαμηλού οξυγόνου, τα ποντίκια όχι μόνο παρήγαγαν περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια, αλλά κάθε κύτταρο απορροφούσε περισσότερη γλυκόζη σε σύγκριση με τα φυσιολογικά επίπεδα οξυγόνου.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια συμβάλλουν τόσο στη μεταφορά οξυγόνου όσο και στη μείωση του σακχάρου, κατευθύνοντας τη γλυκόζη σε μεταβολικές οδούς που διευκολύνουν την αποτελεσματική απελευθέρωση οξυγόνου στους ιστούς.
Μπορούν οι δραστηριότητες σε μεγάλο υψόμετρο να βοηθήσουν στον διαβήτη τύπου 2;
Θα μπορούσαν δραστηριότητες όπως η πεζοπορία ή η ορειβασία σε μεγάλο υψόμετρο να βελτιώσουν τον γλυκαιμικό έλεγχο σε άτομα με διαβήτη τύπου 2;
«Αν και δείξαμε ότι η υποξία ανέστρεψε την υπεργλυκαιμία σε πειραματικά μοντέλα διαβήτη σε ποντίκια, δεν γνωρίζουμε πώς μεταφράζονται αυτά τα ευρήματα στη φυσιολογία του ανθρώπου ή ποια διάρκεια και ένταση έκθεσης θα ήταν απαραίτητες», ανέφερε η Jain.
«Οι επιδημιολογικές συσχετίσεις είναι ενδιαφέρουσες και συμβατές με τα ευρήματά μας, ωστόσο υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ πληθυσμών που ζουν σε χαμηλό και σε υψηλό υψόμετρο πέρα από τα επίπεδα οξυγόνου, όπως η διατροφή, τα επίπεδα δραστηριότητας, η γενετική και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Για τα άτομα με διαβήτη που σκέφτονται δραστηριότητες σε μεγάλο υψόμετρο, η ασφάλεια πρέπει να αποτελεί την κύρια προτεραιότητα».
Οι εξαιρέσεις που ανακάλυψαν οι ερευνητές
Το πιθανό αυτό όφελος δεν αφορά απαραίτητα όλους όσοι ζουν με διαβήτη.
Τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 έχουν αυξημένο κίνδυνο υπογλυκαιμίας, δηλαδή χαμηλού σακχάρου στο αίμα, σε σύγκριση με εκείνα με διαβήτη τύπου 2. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι το μεγάλο υψόμετρο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας σε άτομα με διαβήτη τύπου 1, ιδιαίτερα κατά την άσκηση.
Αυτό πιθανότατα σχετίζεται με συνδυασμό παραγόντων, όπως ο ρόλος των ερυθρών αιμοσφαιρίων σε μεγαλύτερα υψόμετρα, αλλά και η μειωμένη ορμονική αντιρρυθμιστική απόκριση που παρατηρείται στον διαβήτη τύπου 1.
Η Jain επισήμανε ότι η μελέτη εξέτασε τη χρόνια προσαρμογή στην υποξία σε ποντίκια που δεν λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη, επομένως δεν είναι ακόμη γνωστό πώς θα μπορούσε να επηρεαστούν τα άτομα με διαβήτη τύπου 1.
«Τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 που λαμβάνουν ινσουλίνη βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικό φυσιολογικό πλαίσιο. Όσοι σχεδιάζουν δραστηριότητες σε μεγάλο υψόμετρο θα πρέπει να συνεργάζονται στενά με τον γιατρό τους», κατέληξε.
