Η παχυσαρκία είναι μια σύνθετη, χρόνια νόσος που επηρεάζει τον οργανισμό με πολλούς τρόπους. Συνοδεύεται από αλλαγές στον μεταβολισμό και στη φλεγμονή, οι οποίες διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο. Το βιολογικό φύλο παίζει ρόλο στο πού αποθηκεύεται το λίπος, στο πώς το συκώτι επεξεργάζεται τα θρεπτικά συστατικά και στο πώς ανταποκρίνεται το ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, οι αναλυτικές συγκρίσεις αυτών των διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών με παχυσαρκία παραμένουν περιορισμένες.
Πρόσφατα, μια ερευνητική ομάδα από το Dokuz Eylul University στην Τουρκία διαπίστωσε ότι η παχυσαρκία μπορεί να επηρεάσει με διαφορετικό τρόπο τα δύο φύλα.
Ειδικότερα, οι άνδρες με παχυσαρκία έχουν μεγαλύτερη τάση να συσσωρεύουν κοιλιακό (σπλαχνικό) λίπος, το οποίο περιβάλλει τα εσωτερικά όργανα και συνδέεται στενά με σοβαρές καρδιομεταβολικές παθήσεις. Επιπλέον, οι άνδρες της μελέτης εμφάνισαν επίσης υψηλότερα επίπεδα ηπατικών ενζύμων, κάτι που μπορεί να υποδηλώνει επιβάρυνση στο συκώτι.
Αντίθετα, οι γυναίκες με παχυσαρκία είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίζουν γενικευμένη φλεγμονή και αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης, παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για καρδιοπάθεια και διαβήτη τύπου 2.
«Τα ευρήματά μας ανέδειξαν ενδιαφέρουσες διαφορές στον τρόπο με τον οποίο άνδρες και γυναίκες ανταποκρίνονται στην παχυσαρκία», εξήγησε στο Science Daily η Ζεϊνέπ Πεκέλ, εκ των συγγραφέων της μελέτης από το Dokuz Eylul University στη Σμύρνη. «Αναδεικνύουν πόσο σημαντική είναι η έρευνα που λαμβάνει υπόψη το φύλο. Οι διαφορές μεταξύ των φύλων δεν επηρεάζουν μόνο την παθολογία και την εξέλιξη της παχυσαρκίας, αλλά τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι μπορούν να αποτελέσουν και βάση για πιο στοχευμένες, εξατομικευμένες θεραπείες».
Σημειώνουμε ότι το 2023, περίπου 1,54 δισεκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως ζούσαν με μεταβολικό σύνδρομο, δηλαδή περίπου μία στις 3 γυναίκες και ένας στους 4 άνδρες. Η κατάσταση αυτή περιλαμβάνει βασικούς παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα και διαβήτη τύπου 2, όπως η κοιλιακή παχυσαρκία, η αυξημένη χοληστερίνη, η υψηλή αρτηριακή πίεση και τα αυξημένα επίπεδα γλυκόζης νηστείας στο αίμα.
Η μελέτη που εξέτασε τις διαφορές μεταξύ των φύλων στην παχυσαρκία
Για να κατανοήσουν καλύτερα τα μοτίβα, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 886 γυναίκες με μέση ηλικία 45 ετών και 248 άνδρες με μέση ηλικία 41 ετών, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν στην Κλινική Παχυσαρκίας του Τμήματος Εσωτερικής Παθολογίας της Ιατρικής Σχολής του Dokuz Eylul University την περίοδο 2024 έως 2025.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε μια σειρά εξετάσεων. Οι σωματικές μετρήσεις περιλάμβαναν ύψος, βάρος, δείκτη μάζας σώματος (BMI) και αρτηριακή πίεση. Οι αιματολογικές εξετάσεις αξιολόγησαν τα επίπεδα λιπιδίων για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, όπως την ολική χοληστερίνη, την LDL ή «κακή» χοληστερίνη, την HDL ή «καλή» χοληστερίνη, τα τριγλυκερίδια και τη γλυκόζη νηστείας.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης δείκτες που σχετίζονται με τη λειτουργία του συκωτιού, όπως τα επίπεδα ALT και GGT, τη λειτουργία των νεφρών μέσω της κρεατινίνης, καθώς και δείκτες φλεγμονής. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη, ο ρυθμός καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων, ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων.
Βασικές διαφορές στην κατανομή του λίπους και στους βιοδείκτες
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνδρες είχαν ελαφρώς υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος σε σχέση με τις γυναίκες, 37,5 έναντι 36 kg/m². Επιπλέον, η περίμετρος μέσης τους ήταν σημαντικά μεγαλύτερη, 120 έναντι 108cm, ενώ και η συστολική αρτηριακή πίεση ήταν υψηλότερη, 128 έναντι 122 mmHg. Και οι δύο αυτοί παράγοντες συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακή νόσο και διαβήτη.
Οι άνδρες εμφάνισαν επίσης σημαντικά υψηλότερα επίπεδα ηπατικών ενζύμων, ALT και GGT, καθώς και τριγλυκεριδίων και κρεατινίνης, γεγονός που δείχνει μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ηπατικών και μεταβολικών επιπλοκών.
Αντίθετα, οι γυναίκες είχαν υψηλότερη ολική χοληστερόλη, 215 έναντι 203 mg/dL, και LDL ή «κακή» χοληστερίνη, 130 έναντι 123 mg/dL. Παρουσίασαν επίσης αυξημένα επίπεδα δεικτών φλεγμονής, όπως ο ρυθμός καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων, η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και ο αριθμός αιμοπεταλίων. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν εντονότερη φλεγμονώδη απόκριση.
Οι ορμόνες και η βιολογία εξηγούν τις διαφορές
Σύμφωνα με την Πεκέλ, οι διαφορές αυτές πιθανότατα σχετίζονται με τις ορμόνες, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τον τρόπο κατανομής του λίπους στο σώμα. Οι ορμόνες, και ιδιαίτερα τα οιστρογόνα, επηρεάζουν τόσο την αποθήκευση λίπους όσο και τη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού. Οι γυναίκες τείνουν να αποθηκεύουν περισσότερο λίπος κάτω από το δέρμα και εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα δεικτών φλεγμονής, όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και ο ρυθμός καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων. Παράλληλα, παρουσιάζουν γενικά πιο ενεργή ανοσολογική απόκριση, εν μέρει λόγω γενετικών παραγόντων, όπως το χρωμόσωμα Χ.
Οι άνδρες, από την άλλη, έχουν μεγαλύτερη τάση να αποθηκεύουν λίπος γύρω από τα εσωτερικά όργανα. Το σπλαχνικό λίπος συνδέεται στενά με μεταβολικές διαταραχές και αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.
«Είναι ακόμη νωρίς και τα ευρήματα αυτά πρέπει να επιβεβαιωθούν και σε άλλους πληθυσμούς ασθενών, ωστόσο προσφέρουν σημαντική εικόνα για το πώς η παχυσαρκία μπορεί να επηρεάζει διαφορετικά άνδρες και γυναίκες», τόνισε η Πεκέλ. «Οι διαφορές αυτές φαίνεται να σχετίζονται με βιολογικούς παράγοντες, όπως οι ορμόνες, η ανοσολογική απόκριση και η κατανομή του λίπους.
