Η φράση «να κάψουμε αυτό που φάγαμε», αν και συχνά χρησιμοποιείται με χιουμοριστική διάθεση, θεωρείται ιδιαιτέρως προβληματική, σύμφωνα με ειδικούς. Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη διατύπωση ενισχύει μια προβληματική αντίληψη: ότι η τροφή απαιτεί αντιστάθμιση μέσω άσκησης και ότι η απόλαυση πρέπει πρώτα να... «δικαιολογηθεί».
Αυτή η λογική δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιόδους ή περιστάσεις, είναι βαθιά ριζωμένη στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται κοινωνικά τόσο το φαγητό όσο και η άσκηση.
Η άσκηση δεν έχει ως κύρια αποστολή την εξουδετέρωση θερμίδων από συγκεκριμένα γεύματα. Ο ρόλος της είναι πολυδιάστατος και συνδέεται με τη σωματική ενδυνάμωση, την ψυχική ισορροπία, την κοινωνική επαφή και τη συνολική ποιότητα ζωής.
Η διατροφολόγος Emmie Keefe από τη Βοστώνη επισημαίνει ότι η θερμιδοκεντρική προσέγγιση της άσκησης λειτουργεί αποτρεπτικά. Σύμφωνα με την ίδια, η φυσική δραστηριότητα θα έπρεπε να συνδέεται με την καρδιαγγειακή υγεία, τη βελτίωση της διάθεσης, τη συναισθηματική σταθερότητα και τη δημιουργία ρουτίνας μέσα στην ημέρα. Η καύση θερμίδων δεν θα έπρεπε να αποτελεί κίνητρο.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η τακτική άσκηση συμβάλλει στη μακροζωία σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι η απώλεια βάρους. Παράλληλα, μειώνει το άγχος και τα καταθλιπτικά συμπτώματα, ενισχύει τη δημιουργικότητα και βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου. Αντίθετα, όταν η άσκηση παρουσιάζεται ως τιμωρία για το φαγητό, μειώνεται η πιθανότητα να διατηρηθεί ως σταθερή και ωφέλιμη συνήθεια.
Άσκηση και τιμωρία για το φαγητό
Η συνεχής προσπάθεια «εξισορρόπησης» θερμίδων που προσλαμβάνονται και θερμίδων που καίγονται χαρακτηρίζεται μη ρεαλιστική και ψυχοφθόρα. Επιπλέον, μια μεμονωμένη προπόνηση δεν αναιρεί άμεσα ό,τι έχει καταναλωθεί. Αυτή η προσέγγιση θεωρείται ιδιαίτερα προβληματική.
Η τροφή, και ιδιαίτερα η τροφή που συνδέεται με απόλαυση, συχνά φορτίζεται με ενοχή. Η ιδέα ότι πρέπει πρώτα να «αξίζετε» ένα γεύμα ή να «διορθώσετε» τις συνέπειές του δημιουργεί επικίνδυνους συνειρμούς.
Η Alyssa Royse, ιδιοκτήτρια γυμναστηρίου στο Σιάτλ, τονίζει ότι αυτή η λογική συνδέει την τροφή με την αξία και την αυτοκριτική. Το δικαίωμα στην τροφή και στην απόλαυση δεν προϋποθέτει ανταλλάγματα, αποτελεί βασική ανθρώπινη ανάγκη!
Η ηθικοποίηση της διατροφής ενεργοποιεί δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς και μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη διατροφικών διαταραχών. Οι επιπτώσεις αυτών περιλαμβάνουν σοβαρά και μακροχρόνια προβλήματα υγείας, όπως καρδιακές επιπλοκές, ορμονικές διαταραχές, γνωστική επιβάρυνση και έντονη κόπωση. Για τον λόγο αυτό, σε αρκετούς χώρους άσκησης αποφεύγονται σκόπιμα οι αναφορές στο φαγητό. Όταν γίνεται λόγος για κοινωνικές ή εορταστικές περιστάσεις, η έμφαση δίνεται στη χαρά και την εμπειρία. Ο πρωταρχικός ρόλος του σώματος θεωρείται η δυνατότητα να βιώνει την καθημερινότητα και την ευχαρίστηση.
Η τροφή δεν χρειάζεται να φέρει ηθικό ή συναισθηματικό βάρος
Η αυτοενοχοποίηση έχει και σωματικές συνέπειες. Η ενεργοποίηση του στρες οδηγεί στην έκκριση ορμονών που μπορεί να προκαλέσουν πεπτικές διαταραχές, πονοκεφάλους, ταχυκαρδίες και γενικευμένη δυσφορία. Με αυτόν τον τρόπο, η επιβάρυνση είναι διπλή.
Η τροφή δεν αποτελεί ανταμοιβή ούτε κάτι που απαιτεί «αντιστάθμιση» μέσω άσκησης. Ήπιες πρακτικές φροντίδας, όπως η επαρκής ενυδάτωση και το περπάτημα, προτείνονται ως τρόποι σωματικής υποστήριξης και όχι ως τιμωρητικές ενέργειες.
Είναι απολύτως εφικτό να συνυπάρχουν η απόλαυση και η θρεπτική επιλογή. Η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών δεν αναιρεί την ύπαρξη πιο πλούσιων γευμάτων, ούτε απαιτείται διατροφικός περιορισμός ή υπερβολή.
Έχει διαπιστωθεί ότι πολλοί άνθρωποι καταπονούν τον εαυτό τους με υπερβολική άσκηση, είτε προληπτικά είτε εκ των υστέρων, προσπαθώντας να ελέγξουν τη διατροφή τους. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένο στρες και επιδείνωση της συνολικής υγείας. Το βασικό συμπέρασμα παραμένει σαφές: το σώμα χρειάζεται φροντίδα και σεβασμό, όχι τιμωρία για οτιδήποτε καταναλώνετε...
