Όλοι οι γονείς θέλετε τα παιδιά σας να προχωρήσουν στη ζωή τους με επιτυχία. Και όταν μιλάμε για επιτυχία, δεν εννοούμε μόνο μια καλή δουλειά και ένα ικανοποιητικό εισόδημα, αλλά και προσωπική ισορροπία και ευτυχία. Το ερώτημα που προκύπτει είναι τι μπορείτε να κάνετε έμπρακτα για να τα βοηθήσετε να φτάσουν εκεί, ιδίως όταν διανύουν την ηλικία της εφηβείας.
Σύμφωνα με το Harvard Center on the Developing Child, το κλειδί δεν βρίσκεται τόσο στους βαθμούς ή στο πόσες δραστηριότητες γεμίζουν το πρόγραμμά τους, αλλά σε ένα βασικό σύνολο δεξιοτήτων που τους επιτρέπουν να διαχειρίζονται τις αναπόφευκτες δυσκολίες της ζωής. Οι δεξιότητες αυτές ανήκουν στις λεγόμενες εκτελεστικές λειτουργίες και σχετίζονται με την αυτορρύθμιση. Οι περισσότεροι άνθρωποι που καταφέρνουν να είναι λειτουργικοί, επιτυχημένοι και ικανοποιημένοι από τη ζωή τους έχουν αναπτύξει ισχυρές εκτελεστικές δεξιότητες.
Ποιες είναι οι 5 βασικές δεξιότητες;
- Σχεδιασμός: η ικανότητα να θέτετε συγκεκριμένους στόχους και να οργανώνετε τα βήματα που απαιτούνται για να τους πετύχετε.
- Συγκέντρωση: η δυνατότητα να εστιάζετε σε αυτό που έχει σημασία τη δεδομένη στιγμή.
- Αυτοέλεγχος: η ικανότητα να ρυθμίζετε τις αντιδράσεις σας, τόσο απέναντι στα συναισθήματά σας όσο και σε καταστάσεις πίεσης.
- Επίγνωση: να αντιλαμβάνεστε τι συμβαίνει γύρω σας, αλλά και να κατανοείτε τη δική σας θέση μέσα σε κάθε κατάσταση.
- Ευελιξία: η ικανότητα να προσαρμόζεστε όταν τα δεδομένα αλλάζουν.
Αν και αυτές οι δεξιότητες καλλιεργούνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, υπάρχουν 2 περίοδοι που θεωρούνται καθοριστικές: η πρώιμη παιδική ηλικία, από 3 έως 5 ετών, και η εφηβεία μαζί με την πρώιμη ενήλικη ζωή, από 13 έως 26 ετών. Σε αυτά τα στάδια, η συστηματική εξάσκηση μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία των παιδιών. Στο παρόν άρθρο εστιάζουμε στο δεύτερο στάδιο, δηλαδή στην εφηβεία.
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να μάθει κανείς μια δεξιότητα είναι να την εξασκεί στην πράξη. Ακολουθούν συγκεκριμένες κατευθύνσεις για το πώς μπορείτε να στηρίξετε τον έφηβο και πότε χρειάζεται να κάνετε πίσω.
Σχεδιασμός
Όσο τα παιδιά είναι μικρά, είναι λογικό να αναλαμβάνετε εσείς τον προγραμματισμό. Στην εφηβεία όμως, πρέπει σταδιακά να περάσει η ευθύνη σε εκείνα.
Αποφύγετε να ελέγχετε κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητάς τους. Θέστε βασικούς και σαφείς κανόνες, όπως ότι οι σχολικές υποχρεώσεις πρέπει να ολοκληρώνονται, ότι χρειάζονται τουλάχιστον 8 ώρες ύπνου και ότι η σωματική δραστηριότητα πρέπει να είναι σταθερό μέρος της εβδομάδας. Μπορεί να υπάρχουν και άλλοι κανόνες, όπως η παρουσία στα οικογενειακά γεύματα ή σε θρησκευτικές δραστηριότητες. Από εκεί και πέρα, αφήστε τους να οργανώσουν μόνοι τους τον τρόπο που θα τα διαχειριστούν. Παρέμβετε μόνο όταν οι βασικοί κανόνες παραβιάζονται επαναλαμβανόμενα.
Όταν προκύπτουν μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις, όπως μια ερευνητική εργασία ή οι αιτήσεις για σπουδές, συζητήστε μαζί τους πώς σκοπεύουν να τις οργανώσουν. Δώστε τους χώρο να προτείνουν πρώτα τις δικές τους ιδέες πριν καταθέσετε τις δικές σας.
Εντάξτε τους στον σχεδιασμό οικογενειακών δραστηριοτήτων, διακοπών ή άλλων έργων. Επιτρέψτε τους να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, ακόμη και αν δεν συμφωνείτε απόλυτα.
Συγκέντρωση
Η έντονη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών έχει επηρεάσει τη συγκέντρωση σε όλες τις ηλικίες. Οι οθόνες προσφέρουν άμεση ικανοποίηση, γεγονός που δυσκολεύει τη μετάβαση σε δραστηριότητες που απαιτούν υπομονή και σταθερή προσοχή. Για αυτό είναι σημαντικό να:
- Συζητάτε ανοιχτά πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το διαδίκτυο επηρεάζουν την καθημερινότητα και τις σχολικές υποχρεώσεις, βοηθώντας τους να αναπτύξουν τρόπους περιορισμού των περισπασμών.
- Καθιερώνετε γεύματα και χρόνο οικογενειακής επικοινωνίας χωρίς οθόνες.
- Ενθαρρύνετε δραστηριότητες που δεν περιλαμβάνουν συσκευές, όπως μαγείρεμα, ζαχαροπλαστική, κατασκευές, ραπτική, πλέξιμο, ζωγραφική ή κηπουρική.
Αυτοέλεγχος
Σε αυτό το κομμάτι, η δική σας στάση έχει καθοριστική σημασία. Ο τρόπος που διαχειρίζεστε τον θυμό ή την απογοήτευση λειτουργεί ως πρότυπο. Τα παιδιά παρατηρούν περισσότερο τη συμπεριφορά σας παρά τα λόγια σας.
Για να ενισχύσετε τον αυτοέλεγχο του εφήβου:
- Συζητήστε για τα συναισθήματα και για πρακτικούς τρόπους διαχείρισης έντονων αντιδράσεων, όπως βαθιές αναπνοές ή προσωρινή απομάκρυνση από την κατάσταση.
- Επανεξετάστε μαζί μια ένταση αφού όλοι ηρεμήσετε. Τι θα μπορούσε να είχε γίνει διαφορετικά και τι μπορεί να αλλάξει την επόμενη φορά;
- Εξηγήστε πώς η συμπεριφορά του επηρεάζει τους άλλους και γιατί είναι σημαντικό να το λαμβάνει υπόψη του.
Επίγνωση
Οι έφηβοι συχνά εστιάζουν κυρίως στον δικό τους κόσμο. Χρειάζονται καθοδήγηση για να δουν την ευρύτερη εικόνα.
- Συζητήστε για την επικαιρότητα και για θέματα που προβάλλονται στα μέσα ενημέρωσης. Εξετάστε μαζί πώς επηρεάζουν διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και πώς μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές οπτικές.
- Πηγαίνετε μαζί σε νέα μέρη, ακόμη και για μια απλή βόλτα στη φύση ή σε μια κοντινή πόλη. Τέτοιες εμπειρίες ενισχύουν την παρατηρητικότητα.
- Συμμετέχετε σε δράσεις εθελοντισμού ως οικογένεια, δείχνοντάς τους στην πράξη πώς μπορούν να συμβάλουν θετικά στην κοινότητα.
- Καθιερώστε μικρές οικογενειακές ρουτίνες επικοινωνίας, όπως μια καθημερινή συζήτηση στο τραπέζι, όπου κάθε μέλος μοιράζεται πώς κύλησε η ημέρα του.
Ευελιξία
Η καθημερινότητα συχνά ανατρέπεται από απρόβλεπτα γεγονότα και οι έφηβοι χρειάζεται να μάθουν να προσαρμόζονται.
- Μην επιμένετε σε ένα άκαμπτο πρόγραμμα. Βοηθήστε τους να ιεραρχούν και να αναγνωρίζουν ποιες υποχρεώσεις μπορούν να μετατεθούν όταν προκύπτει κάτι απρόοπτο.
- Ενθαρρύνετε έναν βαθμό αυθορμητισμού, ώστε να μάθουν να μην εγκλωβίζονται σε ρουτίνες.
- Λειτουργήστε ως παράδειγμα. Αν τα σχέδια αλλάξουν, προσαρμοστείτε χωρίς υπερβολικές αντιδράσεις και οργανώστε νέα.
Κάθε φορά που επιτρέπετε στον έφηβο να αναλάβει κάτι μόνος του, υπάρχει πιθανότητα να αποτύχει. Μην σπεύδετε να παρέμβετε. Παρότι η στήριξή σας είναι απαραίτητη, η αποτυχία αποτελεί συχνά βασικό εργαλείο μάθησης. Δώστε του τον χρόνο να δοκιμάσει, να διορθώσει και να ξαναπροσπαθήσει πριν προσφέρετε βοήθεια. Συχνά, θα διαπιστώσετε ότι μπορεί περισσότερα από όσα νομίζετε.
