Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κάπνισμα έχει σοβαρές συνέπειες για την υγεία. Το μεγάλο ερώτημα, όμως, είναι το πόσο μεγάλο είναι το μέγεθος της ζημιάς και πώς η ζημιά αυτή θα μπορούσε να μεταφραστεί σε χρόνια υγιούς ζωής.
Τα στοιχεία είναι αρκετά σκληρά. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο καπνός σκοτώνει έως και τους μισούς χρήστες που δεν διακόπτουν το κάπνισμα. Προκαλεί περισσότερους από 7 εκατ. θανάτους κάθε χρόνο, μεταξύ αυτών και περίπου 1,6 εκατ. θανάτους μη καπνιστών που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα.
Παλαιότερα στοιχεία ανέφεραν ότι ένας καπνιστής 30 ετών μπορεί να περιμένει ότι θα ζήσει περίπου 35 ακόμη χρόνια, ενώ ένας μη καπνιστής της ίδιας ηλικίας μπορεί να περιμένει ότι θα ζήσει άλλα 53 χρόνια. Επιπλέον, τα παιδιά γονέων που καπνίζουν μπορεί να εκτίθενται σε κινδύνους που συνδέονται με τη βλάβη στα γονίδια του γονέα πριν από τη σύλληψη, λόγω του προηγούμενου καπνίσματος, με τις άμεσες επιδράσεις όσο βρίσκονται στη μήτρα, αλλά και λόγω παθητικού καπνίσματος μετά τη γέννησή τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι θάνατοι που συνδέονται με το κάπνισμα δεν αφορούν μόνο τις πολύ μεγάλες ηλικίες. Παλαιότερες εκτιμήσεις ανέφεραν ότι οι θάνατοι από αιτίες που σχετίζονται με το κάπνισμα αρχίζουν να καταγράφονται ήδη από περίπου τα 35 έτη. Επίσης, περίπου οι μισοί από όσους πεθαίνουν από αιτίες που σχετίζονται με το κάπνισμα πεθαίνουν στη μέση ηλικία, χάνοντας ο καθένας περίπου 25 χρόνια προσδόκιμου ζωής, σύμφωνα με το βιβλίο Dying to Quit της Janet Brigham.
Πόσο μειώνεται το προσδόκιμο ζωής των καπνιστών
Μεγάλες μελέτες έχουν δείξει ότι οι μακροχρόνιοι καπνιστές ζουν κατά μέσο όρο περίπου 10 χρόνια λιγότερο σε σύγκριση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ. Σε νεότερη ανάλυση, η απώλεια ζωής υπολογίστηκε σε 12 χρόνια για τις γυναίκες και 13 χρόνια για τους άνδρες που κάπνιζαν, σε σύγκριση με τους μη καπνιστές.
Νεότερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2024 στο NEJM Evidence, επιβεβαίωσε τα παραπάνω συμπεράσματα. Οι ερευνητές, που ανέλυσαν δεδομένα από 1,5 εκατ. ενήλικες στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και τη Νορβηγία, διαπίστωσαν ότι οι καπνιστές ηλικίας 40 έως 79 ετών είχαν σχεδόν τριπλάσιο κίνδυνο θανάτου σε σχέση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ. Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες που κάπνιζαν έχαναν 12 χρόνια ζωής και οι άνδρες 13 χρόνια.
Πόσα χρόνια ζωής «κόβει» το κάθε τσιγάρο
Παλαιότερη εκτίμηση από το University of California, ανέφερε ότι κάθε τσιγάρο που καπνίζει ένας άνδρας μειώνει τη ζωή του κατά 11 λεπτά. Με βάση αυτή την εκτίμηση, κάθε κούτα τσιγάρων αντιστοιχεί σε μιάμιση ημέρα χαμένης ζωής, ενώ κάθε χρόνος κατά τον οποίο ένας άνδρας καπνίζει ένα πακέτο την ημέρα μειώνει τη ζωή του κατά σχεδόν δύο μήνες.
Νεότερη ανάλυση, όμως, ανεβάζει την εκτίμηση. Ερευνητές του University College London υπολόγισαν ότι κάθε τσιγάρο αφαιρεί κατά μέσο όρο περίπου 20 λεπτά ζωής. Αυτό σημαίνει ότι ένα πακέτο 20 τσιγάρων μπορεί να αντιστοιχεί σε σχεδόν 7 ώρες χαμένης ζωής. Μακροπρόθεσμα, εάν κάποιος καπνίζει 1 πακέτο τσιγάρα την ημέρα για 60 χρόνια, αυτό αντιστοιχεί σχεδόν σε 20 χρόνια ζωής (συγκεκριμένα 16 με 17 χρόνια). Η εκτίμηση αυτή είναι μέσος όρος και δεν σημαίνει ότι η επίδραση είναι ίδια σε κάθε άτομο, καθώς ο κίνδυνος εξαρτάται από τη διάρκεια του καπνίσματος, την ποσότητα, την ηλικία έναρξης, την ηλικία διακοπής και τη συνολική κατάσταση υγείας.
Τι ισχύει για όσους καπνίζουν λίγο
Σημαντικό είναι και το ότι δεν φαίνεται να υπάρχει ασφαλές επίπεδο καπνίσματος. Μελέτη στο JAMA Internal Medicine έδειξε ότι ακόμη και η χαμηλή κατανάλωση τσιγάρων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.
Ειδικότερα, όσοι κάπνιζαν σταθερά λιγότερο από ένα τσιγάρο την ημέρα είχαν 64% υψηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου σε σχέση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ, ενώ όσοι κάπνιζαν 1 έως 10 τσιγάρα την ημέρα είχαν 87% υψηλότερο κίνδυνο.
Πόσα χρόνια ζωής θα κερδίσετε εάν κόψετε το κάπνισμα
Μια μεγάλη μελέτη, που παρακολούθησε τους συμμετέχοντες για 50 χρόνια και δημοσιεύθηκε στο BMJ, έδειξε ότι οι άνδρες που συνέχισαν να καπνίζουν πέθαναν κατά μέσο όρο περίπου 10 χρόνια νωρίτερα από όσους δεν κάπνισαν ποτέ. Η ίδια μελέτη έδειξε ότι η διακοπή του καπνίσματος στα 60, 50, 40 ή 30 έτη συνδέθηκε με κέρδος περίπου 3, 6, 9 ή 10 ετών ζωής, αντίστοιχα.
Παρόμοια εικόνα έδωσε και μελέτη που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, οι ενεργοί καπνιστές ζούσαν πάνω από 10 χρόνια λιγότερο σε σχέση με όσους δεν είχαν καπνίσει ποτέ. Η διακοπή του καπνίσματος σε ηλικία 25 έως 34 ετών συνδέθηκε με ανάκτηση περίπου 10 ετών ζωής, ενώ η διακοπή στα 35 έως 44 και στα 45 έως 54 έτη συνδέθηκε με κέρδος περίπου 9 και 6 ετών, αντίστοιχα.
Τα στοιχεία δείχνουν, επίσης, ότι η διακοπή του καπνίσματος έχει σημαντικό όφελος ακόμη και όταν δεν γίνεται σε πολύ νεαρή ηλικία. Στη μελέτη του 2024 που αναφέραμε στην προηγούμενη ενότητα, όσοι διέκοψαν το κάπνισμα πλησίασαν την επιβίωση των μη καπνιστών περίπου 10 χρόνια μετά τη διακοπή, ενώ σημαντικό μέρος του οφέλους φάνηκε ήδη μέσα στα πρώτα χρόνια.
