Για ορισμένους ανθρώπους, η συνεχής κούραση έχει γίνει τόσο συνηθισμένη, ώστε την έχουν αποδεχτεί ως κάτι φυσιολογικό. Όμως δεν είναι. Υπάρχουν, βέβαια, περίοδοι στη ζωή κατά τις οποίες η κόπωση είναι αναμενόμενη, όπως μετά τη γέννηση ενός παιδιού ή κατά τη διάρκεια της εξεταστικής. Ωστόσο, το να παλεύει κάποιος καθημερινά με την εξάντληση δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογικό σε βάθος χρόνου.

Η συνεχής εξάντληση δεν σας εμποδίζει μόνο να απολαμβάνετε τις καθημερινές σας δραστηριότητες. Συχνά αποτελεί και ένδειξη ενός υποκείμενου προβλήματος υγείας που δεν πρέπει να αγνοηθεί. Ο Michael Billington, επιστημονικός διευθυντής της PrimaryMD, εξήγησε στο Parade ότι, όταν ένας ασθενής απευθύνεται σε εκείνον λόγω κόπωσης, αρχικά αποκλείει τα σοβαρότερα πιθανά αίτια.

«Όποιος παρουσιάζει ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετό ή νυχτερινές εφιδρώσεις, δύσπνοια, πόνο στο στήθος, ασυνήθιστη αιμορραγία, όπως πολύ έντονη έμμηνο ρύση ή αίμα στα κόπρανα, ή πρόσφατη διόγκωση των λεμφαδένων, πρέπει να εξετάζεται χωρίς καθυστέρηση», ανέφερε.

Η σύνδεση μεταξύ της βιταμίνης Β12 και της κούρασης

«Η κούραση μπορεί να αποτελεί ένδειξη σχεδόν οποιουδήποτε προβλήματος και γι’ αυτό δεν καταλήγω αμέσως σε κάποιο συμπέρασμα», τόνισε ο Alexander Acosta, γιατρός πρωτοβάθμιας περίθαλψης στη SonderCare. Μία από τις πρώτες ερωτήσεις που κάνει στους ασθενείς που νιώθουν κούραση αφορά τον ύπνο τους. Άλλωστε, η έλλειψη επαρκούς ύπνου είναι μία από τις πιο προφανείς αιτίες της κόπωσης. Εκτός από τον ύπνο, ο Acosta ρωτά τους ασθενείς και για τη διατροφή τους και τα επίπεδα του στρες, δύο ακόμη παράγοντες που συνδέονται στενά με τα επίπεδα ενέργειας.

Και οι 3 γιατροί πρωτοβάθμιας περίθαλψης με τους οποίους μίλησε το Parade ανέφεραν ότι οι βασικές εξετάσεις αίματος για τη λειτουργία του μεταβολισμού και ο έλεγχος των επιπέδων των θρεπτικών συστατικών αποτελούν σημαντικά βήματα για να εντοπιστεί η αιτία της κόπωσης. Όπως εξήγησαν, η εξάντληση συχνά οφείλεται σε ανεπάρκεια σιδήρου ή βιταμίνης Β12.

«Πολύ συχνές είναι οι ανεπάρκειες σιδήρου, βιταμίνης D, βιταμίνης Β12, φυλλικού οξέος και μαγνησίου», επισήμανε η Alexa Mieses Malchuk, οικογενειακή γιατρός στο Geisinger. Πρόσθεσε ότι οι ανεπάρκειες σιδήρου και βιταμίνης Β12 εμφανίζονται συχνότερα σε όσους ακολουθούν κυρίως φυτική διατροφή, ενώ οι γυναίκες που έχουν έμμηνο ρύση διατρέχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπάρκειας σιδήρου.

Ο Acosta συμπλήρωσε ότι αρκετοί άνθρωποι έχουν ταυτόχρονα ανεπάρκεια σιδήρου, βιταμίνης Β12 και βιταμίνης D, κάτι που μπορεί ασφαλώς να προκαλέσει κούραση.

«Η Β12 είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τα οποία μεταφέρουν οξυγόνο σε όλους τους ιστούς του σώματος. Εάν τα επίπεδα της Β12 είναι πολύ χαμηλά, οι ιστοί δέχονται λιγότερο οξυγόνο, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει εξάντληση, νοητική θολούρα και μυϊκή αδυναμία. Η Β12 είναι επίσης απαραίτητη για να διατηρείται υγιές το περίβλημα μυελίνης γύρω από τα νεύρα. Εάν τα επίπεδά της παραμείνουν χαμηλά για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα συμπτώματα δεν περιορίζονται πλέον στην κόπωση και αρχίζουν να επηρεάζουν το νευρικό σύστημα», υπογράμμισε.

Σύμφωνα με επιστημονικό άρθρο του 2022, ακόμη και επίπεδα βιταμίνης Β12 που βρίσκονται στο κατώτερο φυσιολογικό εύρος μπορεί να προκαλέσουν κούραση και εξάντληση. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι η ανεπάρκεια σιδήρου μπορεί να προκαλέσει κόπωση και δυσκολία στη συγκέντρωση.

Πώς θα προσλάβετε περισσότερο σίδηρο και βιταμίνη Β12

Εάν ο γιατρός σας σάς ενημερώσει ότι έχετε χαμηλά επίπεδα σιδήρου ή βιταμίνης Β12, τότε έχετε εντοπίσει μία πιθανή αιτία της κόπωσής σας. Το επόμενο ερώτημα είναι πώς μπορείτε να αυξήσετε την πρόσληψη αυτών των θρεπτικών συστατικών. «Η βιταμίνη Β12 παράγεται μόνο από βακτήρια. Δεν την παράγουν ούτε τα φυτά ούτε οι μύκητες ούτε τα ζώα, γι’ αυτό και την προσλαμβάνουμε σχεδόν αποκλειστικά από τρόφιμα ζωικής προέλευσης», είπε ο Billington.

Για να προσλάβετε περισσότερο σίδηρο και βιταμίνη Β12, συνέστησε να καταναλώνετε περισσότερα αυγά, οστρακοειδή, όπως αχιβάδες, μύδια και στρείδια, καθώς και λιπαρά ψάρια, όπως σολομό, σκουμπρί και σαρδέλες. Πρόσθεσε ότι το μοσχαρίσιο κρέας αποτελεί επίσης καλή πηγή αυτών των θρεπτικών συστατικών.

«Για όσους ακολουθούν χορτοφαγική (vegetarian) ή αυστηρά χορτοφαγική (vegan) διατροφή, τα εμπλουτισμένα τρόφιμα είναι απαραίτητα», ανέφερε ο Billington. Για να αυξήσετε την πρόσληψη σιδήρου ενώ ακολουθείτε φυτική διατροφή, καταναλώστε περισσότερα σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά, φασόλια, φακές και ντομάτες.

Πότε πρέπει να εξετάσετε το ενδεχόμενο λήψης συμπληρώματος

«Ορισμένες φορές, όταν τα επίπεδα είναι ήδη χαμηλά, η διατροφή από μόνη της δεν αρκεί για να τα επαναφέρει σε φυσιολογικές τιμές. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα συμπληρώματα μπορούν να αποτελέσουν έναν πιο εύκολο τρόπο για να καλυφθεί η ανεπάρκεια», τόνισε ο Acosta.

Ο Billington πρόσθεσε ότι, εάν κάποιος έχει ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 επειδή ο οργανισμός του δεν μπορεί να την απορροφήσει και όχι επειδή δεν την προσλαμβάνει μέσω της διατροφής, καμία αλλαγή στις διατροφικές του συνήθειες δεν θα διορθώσει το πρόβλημα. Όπως εξήγησε, αυτό μπορεί να συμβαίνει σε άτομα που έχουν υποβληθεί σε επέμβαση γαστρικής παράκαμψης ή έχουν κάποιο αυτοάνοσο νόσημα.

Και οι 3 γιατροί ανέφεραν ότι όσοι ακολουθούν χορτοφαγική ή αυστηρά χορτοφαγική διατροφή θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο λήψης συμπληρωμάτων σιδήρου και βιταμίνης Β12, εφόσον οι εξετάσεις αίματος δείξουν ανεπάρκεια, καθώς μπορεί να είναι δύσκολο να προσλάβουν επαρκείς ποσότητες αυτών των θρεπτικών συστατικών χωρίς να καταναλώνουν κρέας.

«Όποιος λαμβάνει μετφορμίνη για μεγάλο χρονικό διάστημα ή χρησιμοποιεί για χρόνια αναστολέα αντλίας πρωτονίων ή αναστολέα Η2, θα πρέπει να ελέγχει τα επίπεδα αυτών των θρεπτικών συστατικών», ανέφερε ο Billington. Εξήγησε ότι αρκετά ακόμη φάρμακα συνδέονται με χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης Β12 ή σιδήρου, όπως η κολχικίνη, η χολεστυραμίνη και τα αντισυλληπτικά χάπια. «Οι ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα GLP 1 διατρέχουν επίσης κίνδυνο ανεπάρκειας, επειδή τα φάρμακα αυτά μειώνουν την όρεξη», πρόσθεσε.

Ο Acosta είπε στο Parade ότι και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες μπορεί να χρειάζεται να εξετάσουν το ενδεχόμενο λήψης συμπληρώματος. «Μετά την ηλικία των 50 ετών, μειώνονται η ποσότητα του γαστρικού οξέος και τα επίπεδα του ενδογενούς παράγοντα, τα οποία είναι απαραίτητα για την απορρόφηση της Β12 από τις τροφές. Έτσι, ακόμη και άτομα που καταναλώνουν τακτικά ζωικά προϊόντα μπορεί να παρουσιάσουν ανεπάρκεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα υπογλώσσια δισκία ή οι ενέσεις Β12 είναι αποτελεσματικότερα, καθώς δεν εξαρτώνται στον ίδιο βαθμό από την απορρόφηση της βιταμίνης στο έντερο», ανέφερε.

Εάν δεν έχετε ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, η λήψη συμπληρώματος δεν θα σας δώσει περισσότερη ενέργεια, σύμφωνα με τον Billington. Επισήμανε ότι μόνο όσοι έχουν πράγματι ανεπάρκεια θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο λήψης συμπληρώματος.

Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμάστε είναι ότι δεν είναι φυσιολογικό να νιώθετε εξαντλημένοι κάθε μέρα. «Οι ασθενείς θεωρούν την κούραση φυσιολογική για μήνες ή ακόμη και χρόνια προτού κάνουν εξετάσεις. Πιστεύουν ότι οφείλεται στο στρες ή στο ότι μεγαλώνουν και δεν σκέφτονται καν να ελέγξουν τα επίπεδα των θρεπτικών συστατικών τους. Είναι σημαντικό να γίνεται πρώτα εξέταση αίματος, καθώς μπορεί να υπάρχουν άλλα προβλήματα που χρειάζονται αντιμετώπιση και τα συμπληρώματα ενδέχεται να τα συγκαλύψουν», υπογράμμισε ο Acosta.

Για να αποκτήσετε περισσότερη ενέργεια, ίσως χρειάζεται απλώς να αλλάξετε κάτι στη διατροφή σας. Επομένως, εάν νιώθετε συχνά εξαντλημένοι, αξίζει να ελέγξετε τα επίπεδα των θρεπτικών συστατικών στον οργανισμό σας.