Υπάρχουν φορές που είναι απολύτως αναμενόμενο να ξυπνήσετε κουρασμένοι. Μπορεί να έχετε μια πολύ πρωινή πτήση και ο φόβος μήπως δεν ακούσετε το ξυπνητήρι να μη σας αφήνει να κοιμηθείτε. Μπορεί να ξενυχτήσατε γιορτάζοντας με φίλους και να ήπιατε λίγο παραπάνω. Ή μπορεί ένα παιδί ή ένα κατοικίδιο να σας ξύπνησε πολλές φορές μέσα στη νύχτα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να σηκωθείτε από το κρεβάτι ήδη κουρασμένοι, τουλάχιστον όμως γνωρίζετε τον λόγο.

Πιο εκνευριστικό είναι να ξυπνάτε κουρασμένοι χωρίς να ξέρετε το γιατί. Ίσως μάλιστα προσπαθείτε να ακολουθείτε όλες τις συμβουλές για καλό ύπνο που γνωρίζετε ότι έχουν σημασία, όπως να αποφεύγετε τις οθόνες πριν πέσετε για ύπνο, να διατηρείτε το υπνοδωμάτιό σας δροσερό και σκοτεινό και να μην πίνετε αλκοόλ το βράδυ.

«Το να ξυπνάτε κουρασμένοι δεν είναι κάτι που θα πρέπει απλώς να αποδέχεστε ως φυσιολογικό», εξήγησε στο Parade ο Pedram Navab, νευρολόγος εξειδικευμένος στην ιατρική του ύπνου που έχει εκπαιδευτεί στο πανεπιστήμιο του Stanford.

Τι πρέπει να ξέρετε εάν ξυπνάτε κουρασμένοι

Η διατροφή, τα επίπεδα στρες, υποκείμενα προβλήματα υγείας, τα φάρμακα και τα συμπληρώματα, αλλά και το περιβάλλον στο οποίο κοιμάστε, μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα του ύπνου. Από πού ξεκινά λοιπόν ο Navab όταν ένας ασθενής του λέει ότι ξυπνά κουρασμένος;

«Η πρώτη ερώτηση που κάνω είναι: 'Κοιμάστε αρκετά;'. Πολλοί άνθρωποι ξυπνούν κουρασμένοι απλώς επειδή δεν αφήνουν στον εαυτό τους αρκετό χρόνο για ύπνο. Πριν εξετάσουμε το ενδεχόμενο κάποιας διαταραχής ύπνου ή κακής ποιότητας ύπνου, πρέπει πρώτα να διαπιστώσουμε αν κοιμούνται αρκετά», ανέφερε ο ίδιος στο Parade.

Μπορεί να ακούγεται αυτονόητο, όμως για πολλούς δεν είναι. Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσαν τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ, ένας στους 3 ενήλικες δεν κοιμάται τις συνιστώμενες 7 ώρες τη νύχτα. Πολλοί πιστεύουν ότι κοιμούνται αρκετά, ενώ στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει αυτό.

Για να εντοπίσει την αιτία που κάνει κάποιον να ξυπνά κουρασμένος, ο Navab είπε ότι ρωτά για το ωράριο και την ποιότητα του ύπνου, για τυχόν ροχαλητό ή προβλήματα αναπνοής, για τα φάρμακα που λαμβάνει και για τον τρόπο ζωής του. Παράλληλα, εξετάζει αν μπορεί να υπάρχει κάποια διαταραχή ύπνου ή άλλη υποκείμενη πάθηση.

Φυσικά, δεν γνωρίζουν όλοι τις απαντήσεις σε όλες αυτές τις ερωτήσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις, όπως τεστ υπνικής άπνοιας, μελέτη ύπνου ή δοκιμασία πολλαπλών λανθανόντων χρόνων ύπνου. Πρόκειται για εξέταση που πραγματοποιείται στη διάρκεια της ημέρας και περιλαμβάνει σύντομους ύπνους, ώστε να μετρηθεί πόσο γρήγορα αποκοιμιέται κάποιος σε ένα ήσυχο περιβάλλον. Χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της υπνηλίας κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Οι πιο συχνοί λόγοι για τους οποίους ξυπνάτε κουρασμένοι

Υπάρχουν ορισμένοι λόγοι που εμφανίζονται συχνότερα όταν κάποιος ξυπνά εξαντλημένος. Σύμφωνα με τον Navab, ένας από τους βασικότερους είναι η κακή ποιότητα ύπνου. Η ποιότητα του ύπνου δεν είναι το ίδιο με τη διάρκειά του. Η διάρκεια δείχνει πόσες ώρες κοιμάστε, ενώ η ποιότητα αφορά το πόσο καλά κοιμάστε.

Πολλοί παράγοντες μπορούν να επιβαρύνουν την ποιότητα του ύπνου, όπως η κατανάλωση καφεΐνης αργά μέσα στην ημέρα, το αλκοόλ, το άγχος ή η κατάθλιψη, αλλά και μια διαταραχή ύπνου που δεν έχει διαγνωστεί.

Οι διαταραχές ύπνου, όπως η υπνική άπνοια και η αϋπνία, αποτελούν επίσης σημαντικές αιτίες για τις οποίες κάποιος μπορεί να ξυπνά κουρασμένος. Πολλοί μάλιστα δεν γνωρίζουν ότι έχουν κάποια διαταραχή ύπνου. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ιατρική Ένωση, το 80% των ατόμων με υπνική άπνοια δεν γνωρίζει ότι πάσχει από αυτή. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Navab συχνά παραπέμπει για εξετάσεις ύπνου ασθενείς που ξυπνούν εξαντλημένοι.

Το ασταθές πρόγραμμα ύπνου μπορεί επίσης να επηρεάσει την ποιότητά του. Αν για παράδειγμα ξυπνάτε πολύ αργά τα Σαββατοκύριακα, μπορεί να δυσκολευτείτε να αποκοιμηθείτε το βράδυ και τελικά να ξυπνήσετε κουρασμένοι την επόμενη ημέρα.

Τέλος, υπάρχουν και ορισμένα φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν τον ύπνο. Αν υποψιάζεστε ότι κάποιο φάρμακο που λαμβάνετε επιβαρύνει τον ύπνο σας, είναι σημαντικό να το συζητήσετε με τον γιατρό σας. Μπορεί να σας προτείνει άλλο φάρμακο ή να αλλάξει την ώρα της ημέρας που το λαμβάνετε.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό ύπνου

Αξίζει να επαναληφθεί ότι δεν είναι φυσιολογικό να ξυπνάτε συστηματικά κουρασμένοι. «Αν ξυπνάτε σταθερά κουρασμένοι, ξεκινήστε φροντίζοντας να κοιμάστε αρκετά, να έχετε σταθερό πρόγραμμα ύπνου και να ακολουθείτε καλές συνήθειες ύπνου», είπε ο Navab.

Τόνισε επίσης ότι είναι σημαντικό να έχετε μια σταθερή βραδινή ρουτίνα που θα βοηθά το σώμα και το μυαλό σας να περάσουν σταδιακά από την εγρήγορση στον ύπνο.

«Μια πλευρά του ύπνου που συχνά παραβλέπουμε είναι ότι το να αποκοιμηθούμε δεν είναι απλώς μια βιολογική διαδικασία. Είναι και μια διαδικασία κατά την οποία αφήνουμε τον έλεγχο. Σε όλη τη διάρκεια της ημέρας κατευθύνουμε συνεχώς την προσοχή μας, λύνουμε προβλήματα, παίρνουμε αποφάσεις και προσπαθούμε να ελέγξουμε το περιβάλλον μας. Ο ύπνος απαιτεί το αντίθετο: να αφήσουμε τον έλεγχο και να επιτρέψουμε στη συνείδησή μας να μεταβεί από μόνη της σε άλλη κατάσταση», ανέφερε ο Navab.

Όπως εξήγησε, το σκοτάδι, η ησυχία, η μουσική, οι ασκήσεις αναπνοής, οι νοητικές εικόνες ή ακόμη και μια γνώριμη μυρωδιά μπορούν να λειτουργήσουν ως σήματα που δείχνουν στον εγκέφαλο ότι η ημέρα έχει τελειώσει. «Αντί να αντιμετωπίζουμε τον ύπνο σαν ακόμη μία υποχρέωση που πρέπει να φέρουμε εις πέρας, μπορούμε απλώς να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες και στη συνέχεια να αφήσουμε τον ύπνο να έρθει φυσικά», ανέφερε.

Αν περάσουν μερικές εβδομάδες και εξακολουθείτε να ξυπνάτε κουρασμένοι, εξετάστε το ενδεχόμενο να κλείσετε ραντεβού με έναν ειδικό ύπνου.

«Η κόπωση και η υπνηλία είναι διαφορετικά πράγματα, επομένως είναι σημαντικό να περιγράφετε με ακρίβεια τα συμπτώματά σας και να ξεκαθαρίζετε αν νιώθετε υπνηλία ή απλώς κόπωση. Αυτή η διάκριση είναι πολύ σημαντική», συμπλήρωσε ο νευρολόγος.

Ποια είναι η διαφορά; Η υπνηλία σημαίνει ότι δυσκολεύεστε να μείνετε ξύπνιοι. Το κεφάλι μπορεί να αρχίζει να γέρνει και τα βλέφαρα να βαραίνουν. Η κόπωση, αντίθετα, σημαίνει ότι έχετε χαμηλά επίπεδα σωματικής ή πνευματικής ενέργειας.

«Αν ξυπνάτε σταθερά κουρασμένοι παρότι κοιμάστε αρκετά, δηλαδή από 6,5 έως 8 ώρες, ιδιαίτερα αν αυτό επηρεάζει τη λειτουργικότητά σας μέσα στην ημέρα ή συνοδεύεται από ροχαλητό, παύσεις στην αναπνοή ή έντονη υπνηλία, αξίζει να απευθυνθείτε σε ειδικό ύπνου για περαιτέρω διερεύνηση», κατέληξε ο Navab.