Η υπνοβασία είναι μια κατάσταση κατά την οποία κάποιος σηκώνεται από το κρεβάτι και περπατά ενώ κοιμάται. Είναι συχνότερη στα παιδιά από ό,τι στους ενήλικες και συνήθως υποχωρεί μέχρι την εφηβεία. Όταν συμβαίνει περιστασιακά, κατά κανόνα δεν αποτελεί σοβαρό πρόβλημα και δεν χρειάζεται θεραπεία. Αν όμως τα επεισόδια είναι συχνά, μπορεί να κρύβεται κάποια διαταραχή ύπνου.

Στους ενήλικες, η υπνοβασία είναι πιθανότερο να συγχέεται με άλλες διαταραχές ύπνου ή να αποτελεί εκδήλωσή τους. Μπορεί επίσης να οφείλεται σε ορισμένες παθήσεις.

Αν κάποιος στο σπίτι σας υπνοβατεί, είναι σημαντικό να λάβετε μέτρα για να τον προστατεύσετε από πιθανούς τραυματισμούς, σύμφωνα με τη Mayo Clinic.

Τι συμβαίνει όταν κάποιος υπνοβατεί

Η υπνοβασία συνήθως εκδηλώνεται τις πρώτες ώρες της νύχτας, συχνά μία έως δύο ώρες μετά την έναρξη του ύπνου. Είναι λιγότερο πιθανό να συμβεί κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού ύπνου, χωρίς όμως να αποκλείεται. Τα επεισόδια μπορεί να είναι σπάνια ή συχνά. Συνήθως διαρκούν μερικά λεπτά, αλλά ορισμένες φορές μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο.

Ένα άτομο που υπνοβατεί μπορεί:

• Να σηκωθεί από το κρεβάτι και να περπατήσει.

• Να ανασηκωθεί στο κρεβάτι και να ανοίξει τα μάτια του.

• Να έχει απλανές και ανέκφραστο βλέμμα.

• Να μην ανταποκρίνεται ή να μη μιλά στους άλλους.

• Να ξυπνά δύσκολα.

• Να βρίσκεται σε σύγχυση για λίγη ώρα μετά το ξύπνημα.

• Να μη θυμάται το επόμενο πρωί ότι υπνοβάτησε.

• Να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της ημέρας εξαιτίας του διαταραγμένου ύπνου.

• Να εμφανίζει επίσης νυχτερινούς τρόμους, με κραυγές και απότομες κινήσεις των χεριών και των ποδιών.

Μερικές φορές, ένα άτομο που υπνοβατεί μπορεί:

• Να κάνει συνηθισμένες δραστηριότητες, όπως να ντύνεται, να μιλά ή να τρώει.

• Να βγει από το σπίτι.

• Να οδηγήσει αυτοκίνητο.

• Να εκδηλώσει ασυνήθιστη συμπεριφορά, όπως να ουρήσει μέσα σε μια ντουλάπα.

• Να προχωρήσει σε σεξουαλική δραστηριότητα χωρίς να έχει επίγνωση των πράξεών του.

• Να τραυματιστεί, για παράδειγμα πέφτοντας από τις σκάλες ή πηδώντας από ένα παράθυρο.

• Να εκδηλώσει βίαιη συμπεριφορά ενώ βρίσκεται προσωρινά σε σύγχυση μετά το ξύπνημα ή, σπανιότερα, κατά τη διάρκεια της υπνοβασίας.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε γιατρό

Τα περιστασιακά επεισόδια υπνοβασίας συνήθως δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας και συχνά υποχωρούν από μόνα τους. Μπορείτε απλώς να τα αναφέρετε στον γιατρό σας κατά τη διάρκεια μιας τακτικής εξέτασης ή του προληπτικού ελέγχου του παιδιού σας.

Απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας αν τα επεισόδια υπνοβασίας:

• Συμβαίνουν συχνά, για παράδειγμα περισσότερες από μία έως δύο φορές την εβδομάδα ή αρκετές φορές μέσα στην ίδια νύχτα.

• Οδηγούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές ή προκαλούν τραυματισμούς στο άτομο που υπνοβατεί ή σε άλλους.

• Διαταράσσουν τον ύπνο του ατόμου που υπνοβατεί ή των υπόλοιπων μελών του νοικοκυριού.

• Προκαλούν έντονη κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας ή δυσκολίες στην καθημερινότητα, για παράδειγμα στο σχολείο ή στην εργασία.

• Συνεχίζονται κατά την εφηβεία του παιδιού σας ή εμφανίζονται για πρώτη φορά στην ενήλικη ζωή.

Η υπνοβασία ανήκει στις παραϋπνίες, δηλαδή στις ανεπιθύμητες συμπεριφορές ή στα ανεπιθύμητα περιστατικά που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Πρόκειται για διαταραχή αφύπνισης, καθώς εμφανίζεται στο στάδιο N3, το βαθύτερο στάδιο του ύπνου χωρίς ταχείες κινήσεις των ματιών, γνωστού ως ύπνος NREM. Στις διαταραχές του ύπνου NREM ανήκουν και οι νυχτερινοί τρόμοι, οι οποίοι μπορεί να εμφανίζονται μαζί με την υπνοβασία.

Πολλοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν υπνοβασία, όπως:

• Η έλλειψη ύπνου.

• Το στρες.

• Ο πυρετός.

• Οι αλλαγές στο πρόγραμμα ύπνου, τα ταξίδια και οι συχνές διακοπές του ύπνου.

Η υπνοβασία μπορεί επίσης να οφείλεται σε καταστάσεις που επηρεάζουν τον ύπνο, όπως:

• Οι διαταραχές της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου. Πρόκειται για μια ομάδα διαταραχών που χαρακτηρίζονται από ασυνήθιστα μοτίβα αναπνοής, όπως η αποφρακτική υπνική άπνοια.

• Η λήψη ορισμένων φαρμάκων, όπως υπνωτικών, ηρεμιστικών ή κάποιων φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση προβλημάτων ψυχικής υγείας.

• Η κατανάλωση ουσιών, όπως το αλκοόλ.

• Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών.

• Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Ποιοι άνθρωποι είναι πιθανότερο να υπνοβατούν

Οι παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο υπνοβασίας περιλαμβάνουν:

• Γονίδια: Η υπνοβασία φαίνεται να εμφανίζεται συχνότερα σε ορισμένες οικογένειες. Είναι πιο συχνή όταν ο ένας γονέας έχει ιστορικό υπνοβασίας και πολύ συχνότερη όταν έχουν και οι δύο γονείς.

• Ηλικία: Η υπνοβασία είναι συχνότερη στα παιδιά από ό,τι στους ενήλικες. Όταν εμφανίζεται για πρώτη φορά στην ενήλικη ζωή, είναι πιθανότερο να συνδέεται με κάποια υποκείμενη πάθηση.