Συνήθως, οι άνθρωποι ονειρεύονται για περισσότερες από δύο ώρες κάθε βράδυ, με ορισμένα από τα όνειρα αυτά να περιλαμβάνουν δυσάρεστες εικόνες ή μια ιστορία με άσχημη κατάληξη, χωρίς όμως να σάς ξυπνούν ή να επηρεάζουν τη διάθεσή σας την επόμενη ημέρα. Οι εφιάλτες, από την άλλη πλευρά, μπορούν να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα φόβου, άγχους ή ακόμη και τρόμου. Μπορεί να σας προκαλέσουν εφίδρωση, ταχυκαρδία ή γρήγορη αναπνοή.
Όταν εμφανίζεται ένας εφιάλτης, συνήθως εκδηλώνεται στις τελευταίες περιόδους του ύπνου REM. Συχνά ξυπνάτε διατηρώντας μια αρκετά σαφή γενική ανάμνηση των εικόνων και του περιεχομένου του. Ορισμένοι ερευνητές αποκαλούν αυτά τα όνειρα «πρόβες αντιμετώπισης απειλών», κατά τις οποίες εξασκείστε στο πώς θα αντιδρούσατε σε απειλές που μπορεί να συναντήσετε στην πραγματική ζωή. Άλλοι ειδικοί πιστεύουν ότι οι εφιάλτες αποτελούν έναν τρόπο επεξεργασίας των στρεσογόνων ή δυσάρεστων γεγονότων της ημέρας.
Για όσους αντιμετωπίζουν την κατάσταση που είναι γνωστή ως διαταραχή εφιαλτών, αυτές οι στρεσογόνες νυχτερινές εμπειρίες ενδέχεται να εμφανίζονται ακόμη και κάθε βράδυ, επηρεάζοντας με διάφορους τρόπους την καθημερινότητα και την ψυχική τους υγεία.
Τι μπορεί να προκαλέσει τους εφιάλτες
Το άγχος και το στρες είναι οι βασικές αιτίες των συνηθισμένων εφιαλτών, ενώ και οι τραυματικές εμπειρίες μπορούν να τους προκαλέσουν. Σύμφωνα με την 5η έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών, άλλες αιτίες περιλαμβάνουν τις σημαντικές αλλαγές στο πρόγραμμα ύπνου, τη στέρηση ύπνου, το τζετ λαγκ, την ασθένεια και τον πυρετό. Η υπνική άπνοια είνσι πιθσνόν σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλέσει εφιάλτες, όπως και άλλες διαταραχές ύπνου, μεταξύ των οποίων η ναρκοληψία.
Οι εφιάλτες μπορούν επίσης να εμφανιστούν ως παρενέργεια ορισμένων συνταγογραφούμενων φαρμάκων, ναρκωτικών ουσιών, ηρεμιστικών ή υπνωτικών. Μπορούν ακόμη να προκληθούν από τη διακοπή ουσιών ή φαρμάκων. Η κακή διατροφή γενικότερα μπορεί να αποτελεί αιτία εφιαλτών, όπως και η κατανάλωση φαγητού, αλκοόλ, καφεΐνης ή άλλων διεγερτικών λίγο πριν από τον ύπνο.
Πώς θα καταλάβετε εάν πρέπει να πάτε στο γιατρό
Οι περιστασιακοί εφιάλτες δεν απαιτούν θεραπεία. Όμως, όταν γίνονται τόσο συχνοί ώστε να δυσκολεύουν τη λειτουργικότητά σας στην εργασία, στο σχολείο ή στο σπίτι, ενδέχεται να αντιμετωπίζετε διαταραχή εφιαλτών, η οποία παλαιότερα ονομαζόταν διαταραχή ονειρικού άγχους, και θα πρέπει να αναζητήσετε βοήθεια.
Σύμφωνα με την 5η έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών, τα συμπτώματα της διαταραχής περιλαμβάνουν:
Επαναλαμβανόμενα, παρατεταμένα και εξαιρετικά δυσάρεστα όνειρα, τα οποία το άτομο θυμάται καλά. Συνήθως περιλαμβάνουν προσπάθειες αποφυγής απειλών για την επιβίωση, την ασφάλεια ή τη σωματική ακεραιότητα και εμφανίζονται γενικά στο δεύτερο μισό της κύριας περιόδου ύπνου.
Όταν ξυπνά από τα δυσάρεστα όνειρα, το άτομο ανακτά γρήγορα τον προσανατολισμό του και βρίσκεται σε εγρήγορση.
Η διαταραχή του ύπνου προκαλεί κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση της λειτουργικότητας στον κοινωνικό, στον επαγγελματικό ή σε άλλους σημαντικούς τομείς της ζωής.
Αν έχετε συχνούς εφιάλτες ή διαταραχή εφιαλτών, είναι πιθανόν να αναπτύξετε αϋπνία, καθώς ενδέχεται να προσπαθείτε να αποφύγετε τον ύπνο από φόβο μήπως επαναληφθούν, κάτι που συχνά οδηγεί σε υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, δυσκολία συγκέντρωσης, κατάθλιψη, άγχος ή ευερεθιστότητα.
Εάν επηρεάζεστε από τα παραπάνω, καλό είναι να μιλήσετε στο γιατρό σας.
Η διαταραχή εφιαλτών θεωρείται μέτριας βαρύτητας όταν τα δυσάρεστα όνειρα εμφανίζονται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, αλλά όχι κάθε βράδυ. Χαρακτηρίζεται σοβαρή όταν τα επεισόδια εμφανίζονται κάθε βράδυ. Σύμφωνα με το ίδιο εγχειρίδιο, τα άτομα με συχνούς εφιάλτες ή διαταραχή εφιαλτών διατρέχουν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονικού ιδεασμού και απόπειρας αυτοκτονίας.
Πώς μπορεί να σχετίζονται οι εφιάλτες με την πραγματική ζωή
Οι εφιάλτες ενδέχεται να συνδέονται με τα γεγονότα της καθημερινότητάς σας, αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Η σύνδεση είναι συχνότερη όταν υπάρχει διαταραχή μετατραυματικού στρες, ένα συνηθισμένο σύμπτωμα της οποίας είναι η «αναβίωση» του τραυματικού γεγονότος, δηλαδή οι αναδρομές στο βίωμά του. Αυτές οι ακούσιες αναμνήσεις εμφανίζονται συχνά με τη μορφή εφιαλτών και τείνουν να είναι ιδιαίτερα στρεσογόνες. Ωστόσο, είτε υπάρχει διαταραχή μετατραυματικού στρες είτε όχι, οι εφιάλτες μπορούν να διατηρούν μια ισχυρή έμμεση ή συμβολική σύνδεση με μια δυσάρεστη εμπειρία, ακόμη και όταν δεν αναπαράγουν πιστά τις λεπτομέρειές της.
Πώς αντιμετωπίζονται οι εφιάλτες
Για την αντιμετώπιση των εφιαλτών χρειάζεται να αντιμετωπιστούν οι υποκείμενες αιτίες τους, κάτι που συνήθως σημαίνει διερεύνηση των επιπέδων άγχους και στρες. Όταν το περιεχόμενο των εφιαλτών φαίνεται να συνδέεται με το στρες της καθημερινότητάς σας ή όταν γίνονται συχνότεροι μετά από ένα τραυματικό γεγονός ή μια αλλαγή στη ζωή σας, μπορεί να βοηθήσει η υποστήριξη φίλων και συγγενών με τους οποίους έχετε τη δυνατότητα να μοιραστείτε ανοιχτά τα συναισθήματά σας.
Αν η αναστάτωση επιμένει, ιδιαίτερα μετά από ένα ψυχικό τραύμα, συνιστάται να συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Ένας ειδικός μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε καλύτερα τραυματικά ή στρεσογόνα γεγονότα και εμπειρίες.
Αν αντιμετωπίζετε συχνούς εφιάλτες ή διαταραχή εφιαλτών, είναι πιθανό να σας ωφελήσει ένας υγιεινός τρόπος ζωής με τακτική άσκηση και ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Ειδικότερα η σωματική δραστηριότητα, συχνά σάς βοηθά να αποκοιμηθείτε γρηγορότερα και να κοιμηθείτε πιο βαθιά.
Καθώς τα φάρμακα αποτελούν συχνά αιτία διαταραχών ύπνου και εφιαλτών, ενδέχεται να χρειαστεί να συζητήσετε με τον γιατρό σας μια πιθανή αλλαγή της δοσολογίας ή τη δοκιμή εναλλακτικών επιλογών.
Αν υπάρχει κατάχρηση ουσιών ή αλκοόλ, αυτή μπορεί να αποτελεί βασική υποκείμενη αιτία της διαταραχής. Σε αυτή την περίπτωση, χρειάζεται να αντιμετωπιστεί μέσω θεραπείας ή μιας ομάδας υποστήριξης.
Πηγή: Psychology Today
