Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κερδίζουν ολοένα και περισσότερο έδαφος στην διατροφή εκατομμυρίων ανθρώπων. Στις ΗΠΑ, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αντιστοιχούν πλέον σχεδόν στο 60% των θερμίδων που καταναλώνουν οι ενήλικες και περίπου στο 70% των θερμίδων που καταναλώνουν τα παιδιά. Αν και δεν υπάρχουν αντίστοιχα στοιχεία για τη χώρα μας, είναι γεγονός ότι και στην Ελλάδα το μεσογειακό διατροφικό πρότυπο σταδιακά υποχωρεί τα τελευταία χρόνια, με το δυτικό πρότυπο διατροφής -πλούσιο σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα- να παίρνει τη θέση του.

Στην κατηγορία των υπερεπεξεργασμένων προϊόντων ανήκουν πολλά από τα προϊόντα που παράγονται βιομηχανικά, όπως τα αναψυκτικά, τα συσκευασμένα δημητριακά και γλυκά, τα τσιπς, τα επιδόρπια γιαουρτιού και τα αλλαντικά. Συνήθως παρασκευάζονται με επεξεργασμένα λιπαρά, έλαια, σάκχαρα, άμυλα, αλάτι και άλλα πρόσθετα που βελτιώνουν τη γεύση, την υφή και τη διάρκεια ζωής τους, συχνά εις βάρος της διατροφικής τους αξίας.

Όλο και περισσότερες έρευνες συνδέουν την υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με διάφορα προβλήματα υγείας. Οι επιστήμονες έχουν προτείνει αρκετούς πιθανούς μηχανισμούς μέσω των οποίων αυτά τα τρόφιμα θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη καρκίνου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι διαταραχές στον μεταβολισμό, η αυξημένη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες, καθώς και οι αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, υπήρχαν σχετικά λίγα στοιχεία για το κατά πόσο η υψηλή κατανάλωσή τους συνδέεται ειδικά με τον καρκίνο του προστάτη.

Η υψηλότερη κατανάλωση συνδέθηκε με τον καρκίνο του προστάτη

Νέα έρευνα από το Charles E. Schmidt College of Medicine του Florida Atlantic University δείχνει ότι οι άνδρες που καταναλώνουν περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερα διαγνωσμένος καρκίνος στους άνδρες και η 3η συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο, μετά τον καρκίνο του πνεύμονα και του παχέος εντέρου.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The American Journal of Medicine, βασίστηκε σε εθνικά αντιπροσωπευτικά δεδομένα από 17.024 άνδρες στις ΗΠΑ, ηλικίας 18 ετών και άνω, οι οποίοι συμμετείχαν στην Εθνική Έρευνα Εξέτασης Υγείας και Διατροφής από το 2003 έως το 2023.

Για να υπολογίσουν την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, οι ερευνητές ανέλυσαν δύο καταγραφές της διατροφής του προηγούμενου 24ώρου για κάθε συμμετέχοντα και υπολόγισαν το ποσοστό των ημερήσιων θερμίδων του που προερχόταν από αυτά τα τρόφιμα. Στη συνέχεια, χώρισαν τους συμμετέχοντες σε 4 ομάδες. Στην πρώτη ομάδα ανήκαν όσοι λάμβαναν λιγότερο από περίπου το 20% των θερμίδων τους από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ενώ στην τελευταία όσοι λάμβαναν περισσότερο από το 44%.

Ο κίνδυνος καρκίνου του προστάτη αυξήθηκε κατά περίπου 30%

Σε σύγκριση με τους άνδρες που κατανάλωναν τα λιγότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, όσοι ανήκαν στις 3 ομάδες με την υψηλότερη κατανάλωση είχαν 29% μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Στις δύο ομάδες με την υψηλότερη κατανάλωση, ο κίνδυνος ήταν αυξημένος κατά 30%.

Η συσχέτιση παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν παράγοντες όπως η ηλικία, η φυλετική και εθνοτική καταγωγή, το κάπνισμα και η οικονομική κατάσταση. Μετά από αυτές τις προσαρμογές, η αύξηση του κινδύνου κυμαινόταν από 24% έως 31%.

«Στο εθνικά αντιπροσωπευτικό αυτό δείγμα ενήλικων ανδρών, όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων είχαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν στη συνέχεια καρκίνο του προστάτη», τόνισε ο Charles H. Hennekens, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Ιατρικής και Προληπτικής Ιατρικής στα Τμήματα Ιατρικής και Πληθυσμιακής Υγείας του Κολλεγίου Ιατρικής του Florida Atlantic University. «Τα ευρήματα αυτά προστίθενται στα νεότερα στοιχεία που δείχνουν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και υπογραμμίζουν την ανάγκη να πραγματοποιηθούν μεγάλες μελέτες παρατήρησης και τυχαιοποιημένες δοκιμές, ώστε να ελεγχθεί επαρκώς αυτή η υπόθεση».

Εντείνονται οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στην υγεία

Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει την υψηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με αυξημένο κίνδυνο υπερβολικού βάρους και παχυσαρκίας, μεταβολικών παθήσεων, αυξημένων δεικτών φλεγμονής, καρδιαγγειακών παθήσεων, ιδίως εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων, καθώς και πρόωρου θανάτου.

Οι συγγραφείς θεωρούν ότι τα νέα ευρήματα προσθέτουν ακόμη ένα στοιχείο στον ευρύτερο διάλογο για τη δημόσια υγεία. Όπως υποστηρίζουν, οι προτεραιότητες της βιομηχανίας τροφίμων μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με τις ανάγκες του πληθυσμού των ΗΠΑ. Μάλιστα, συγκρίνουν την κατάσταση με όσα συνέβησαν στην περίπτωση του καπνού. Τα στοιχεία για τους κινδύνους του τσιγάρου άρχισαν να συσσωρεύονται στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, αλλά χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες μέχρι το σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων και οι προσπάθειες διορατικών αξιωματούχων της δημόσιας υγείας να οδηγήσουν στη λήψη μέτρων για τη μείωση του καπνίσματος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ενδέχεται να ακολουθήσουν παρόμοια πορεία.

«Η μείωση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων αποτελεί σύνθετη πρόκληση για τη δημόσια υγεία, κυρίως επειδή τα προϊόντα αυτά είναι εξαιρετικά διαδεδομένα και εύκολα προσβάσιμα», δήλωσε ο Timothy De Ver Dye, εκ των συγγραφέων της μελέτης, καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Πληθυσμιακής Υγείας του Florida Atlantic University. «Οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να αναγνωρίζουν ότι πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να βρουν ή να αντέξουν οικονομικά πιο υγιεινές επιλογές τροφίμων. Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων χρειάζονται παρεμβάσεις που δεν περιορίζονται στις ατομικές επιλογές, αλλά διευκολύνουν την πρόσβαση σε θρεπτικά τρόφιμα που έχουν υποστεί ελάχιστη επεξεργασία».

Σημαντική η επιβάρυνση από τον καρκίνο παγκοσμίως

Ο καρκίνος του προστάτη εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα υγείας παγκοσμίως. Ειδικότερα, σχεδόν 1,5 εκατομμύριο άνδρες διαγνώστηκαν με καρκίνο του προστάτη το 2022, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο. Σχεδόν 400.000 άνδρες πέθαναν από τη νόσο την ίδια χρονιά.

«Όλοι οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους ασθενείς να υιοθετούν έναν υγιεινό τρόπο ζωής και θεραπείες που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, βοηθώντας τους παράλληλα να μειώσουν την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων», κατέληξε ο Hennekens. «Οι ασθενείς και οι επαγγελματίες υγείας που τους παρακολουθούν θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αυτό το εύρημα στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας για πιο υγιεινές διατροφικές επιλογές».