Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές στρέφουν το ενδιαφέρον τους στο πώς τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του διαβήτη μπορούν να επηρεάσουν και τον καρκίνο.
Αν και ο ίδιος ο διαβήτης συνδέεται εδώ και καιρό με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον αν τα αντιδιαβητικά φάρμακα παίζουν ρόλο πέρα από τον έλεγχο του σακχάρου και του σωματικού βάρους. Πρόσφατη ανασκόπηση εξετάζει πώς ευρέως χρησιμοποιούμενες θεραπείες, όπως η μετφορμίνη, οι αναστολείς SGLT2 και οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1, μπορεί να επηρεάζουν την ανάπτυξη του καρκίνου μέσω αλλαγών στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και στη φλεγμονή. Τα ευρήματα ανοίγουν νέους δρόμους για πιθανές θεραπευτικές στρατηγικές, αλλά ταυτόχρονα δείχνουν πόσα παραμένουν ακόμη ασαφή.
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 έχει συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αρκετών μορφών καρκίνου, όπως ο καρκίνος του ήπατος, του παχέος εντέρου και του μαστού. Η καλή ρύθμιση του σακχάρου και του σωματικού βάρους παραμένει θεμελιώδης για τα άτομα με διαβήτη
Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι αυτοί οι παράγοντες δεν αρκούν από μόνοι τους για να εξηγήσουν τον αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Αυτό έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να εξετάσουν αν τα ίδια τα αντιδιαβητικά φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου, είτε μειώνοντάς τον είτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, προκαλώντας ανεπιθύμητες επιδράσεις. Η κατανόηση αυτής της σχέσης θα μπορούσε να αποσαφηνίσει τον ρόλο των θεραπειών του διαβήτη στην πρόληψη και τη διαχείριση του καρκίνου, αν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να γίνουν κατανοητοί οι υποκείμενοι μηχανισμοί.
Τι δείχνουν τα δεδομένα για συγκεκριμένα φάρμακα
Η ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025 στο Precision Clinical Medicine, αξιολογεί τόσο εργαστηριακές όσο και κλινικές μελέτες που διερευνούν τη σχέση μεταξύ αντιδιαβητικών φαρμάκων και καρκίνου. Η μετφορμίνη, ένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα για τον διαβήτη, φαίνεται να επηρεάζει τον καρκίνο μέσω πολλών μηχανισμών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ενίσχυση της αντικαρκινικής ανοσολογικής απόκρισης και η επιβράδυνση της ανάπτυξης των όγκων μέσω αλλαγών στο μικροπεριβάλλον του όγκου. Παράλληλα, επηρεάζει βασικές κυτταρικές οδούς όπως οι AMPK, mTOR και PI3K/AKT, που ρυθμίζουν την κυτταρική ανάπτυξη, τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο και τον σχηματισμό νέων αιμοφόρων αγγείων.
Και άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα φαίνεται να έχουν δυνητικές επιδράσεις. Οι αναστολείς SGLT2 και οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 έχουν συσχετιστεί με αλλαγές στην ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων, μείωση της φλεγμονής και αύξηση της απόπτωσης.
Ωστόσο, οι επιδράσεις αυτές δεν είναι ίδιες σε όλους τους τύπους καρκίνου ούτε σε όλα τα φάρμακα. Για παράδειγμα, η μετφορμίνη έχει συνδεθεί με ενθαρρυντικά αποτελέσματα ως προς τη μείωση του κινδύνου για καρκίνο του παχέος εντέρου και του ήπατος, ενώ ο ρόλος της στον καρκίνο του μαστού παραμένει ασαφής. Η ανασκόπηση τονίζει ότι κάθε φάρμακο δρα με διαφορετικό τρόπο και ότι απαιτούνται περισσότερες κλινικές μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα και να αποσαφηνιστεί ο ρόλος τους στη θεραπεία του καρκίνου.
«Παρότι τα αντιδιαβητικά φάρμακα είναι απαραίτητα για τη διαχείριση του διαβήτη, οι ευρύτερες επιδράσεις τους στον καρκίνο δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί πλήρως. Η ανασκόπηση αυτή φωτίζει τους σύνθετους μηχανισμούς μέσω των οποίων τα φάρμακα αυτά μπορεί να επηρεάζουν την εξέλιξη του καρκίνου. Ωστόσο, τα δεδομένα δεν είναι ομοιόμορφα και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους σε ασθενείς με καρκίνο, καθώς και για το ενδεχόμενο ανάπτυξης πιο στοχευμένων θεραπειών».
Το μέλλον της έρευνας πάνω στις επιδράσεις των φαρμάκων κατά του διαβήτη στον καρκίνο
Η ανασκόπηση αναδεικνύει τη σημασία της εξατομικευμένης ιατρικής για τα άτομα που ζουν τόσο με διαβήτη όσο και με καρκίνο. Η καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο συγκεκριμένα αντιδιαβητικά φάρμακα επηρεάζουν τον καρκίνο θα μπορούσε να βοηθήσει τους γιατρούς να προσαρμόζουν τις θεραπείες πιο αποτελεσματικά, βελτιώνοντας τόσο τις στρατηγικές πρόληψης όσο και τα αποτελέσματα για τους ασθενείς.
Παράλληλα, τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη για νέες κλινικές δοκιμές που θα εξετάσουν αν υπάρχοντα φάρμακα για τον διαβήτη μπορούν να αξιοποιηθούν ή να προσαρμοστούν για αντικαρκινική χρήση, είτε μόνα τους είτε σε συνδυασμό με καθιερωμένες θεραπείες. Οι γνώσεις γύρω από φάρμακα όπως η μετφορμίνη θα μπορούσαν επίσης να καθοδηγήσουν παρεμβάσεις δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα σε πληθυσμούς με αυξημένο κίνδυνο τόσο για διαβήτη όσο και για καρκίνο.
