Γιατί κάποια όνειρα είναι έντονα και μοιάζουν αληθινά, ενώ άλλα είναι μπερδεμένα ή δύσκολο να τα θυμηθείτε; Νέα έρευνα από το IMT School for Advanced Studies Lucca δείχνει ότι η απάντηση βρίσκεται σε έναν συνδυασμό προσωπικών χαρακτηριστικών και κοινών εμπειριών ζωής, που επηρεάζουν τόσο το τι βλέπετε όσο και το τι νιώθετε στον ύπνο σας.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Communications Psychology, εξέτασε περισσότερες από 3.700 αναφορές που περιέγραφαν τόσο όνειρα όσο και εμπειρίες κατά την εγρήγορση από 287 συμμετέχοντες ηλικίας 18 έως 70 ετών. Για δύο εβδομάδες, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν καθημερινά τις εμπειρίες τους. Παράλληλα, οι ερευνητές συνέλεξαν αναλυτικά δεδομένα για τις συνήθειες ύπνου, τις γνωστικές δεξιότητες, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας και το ψυχολογικό προφίλ τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη αποκαλύπτει τη δομή των ονείρων
Για να αναλύσουν αυτόν τον μεγάλο όγκο δεδομένων, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν προηγμένα εργαλεία επεξεργασίας φυσικής γλώσσας (NLP). Οι μέθοδοι αυτές τους επέτρεψαν να μελετήσουν συστηματικά το νόημα και τη δομή των περιγραφών των ονείρων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα όνειρα δεν είναι τυχαία ή χαοτικά. Αντίθετα, προκύπτουν από μια σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα σε ατομικά χαρακτηριστικά, όπως η τάση για «περιπλάνηση» του νου, το ενδιαφέρον για τα όνειρα και η ποιότητα του ύπνου, και εξωτερικούς παράγοντες, όπως μεγάλα κοινωνικά γεγονότα, για παράδειγμα η COVID-19.
Συγκρίνοντας τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες περιέγραφαν τις καθημερινές τους εμπειρίες και τα όνειρά τους, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος δεν αναπαράγει απλώς τη ζωή της εγρήγορσης κατά τον ύπνο. Αντίθετα, την αναδιαμορφώνει. Οικεία περιβάλλοντα, όπως χώροι εργασίας, νοσοκομεία ή σχολεία, δεν εμφανίζονται αυτούσια. Μετατρέπονται σε ζωντανές και καθηλωτικές σκηνές που συχνά συνδυάζουν διαφορετικά στοιχεία και αλλάζουν οπτική με απρόβλεπτους τρόπους.
Η διαδικασία αυτή δείχνει ότι τα όνειρα δεν λειτουργούν παθητικά ως «καθρέφτης» της πραγματικότητας, αλλά την αναδομούν ενεργά. Ο εγκέφαλος συνδυάζει αναμνήσεις με φανταστικά ή πιθανά μελλοντικά γεγονότα, δημιουργώντας νέα και συχνά σουρεαλιστικά σενάρια.
Η προσωπικότητα και τα βιώματα επηρεάζουν τα όνειρα
Δεν ονειρεύονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Άτομα με μεγαλύτερη τάση για περιπλάνηση του νου ανέφεραν πιο αποσπασματικά όνειρα που αλλάζουν συνεχώς. Αντίθετα, όσοι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στα όνειρα και πιστεύουν ότι έχουν νόημα, τείνουν να βιώνουν πιο πλούσια και καθηλωτικά ονειρικά περιβάλλοντα.
Η μελέτη εξέτασε επίσης πώς μεγάλης κλίμακας γεγονότα επηρεάζουν τα όνειρα. Δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια του lockdown της COVID-19 από ερευνητές του Sapienza University of Rome και συγκρίθηκαν αργότερα με τα ευρήματα της ομάδας του IMT έδειξαν ότι τα όνειρα εκείνη την περίοδο ήταν πιο έντονα συναισθηματικά και περιλάμβαναν συχνότερα θέματα περιορισμού. Με την πάροδο του χρόνου και καθώς οι άνθρωποι προσαρμόζονταν, αυτά τα μοτίβα σταδιακά υποχωρούσαν. Αυτό δείχνει ότι το περιεχόμενο των ονείρων εξελίσσεται παράλληλα με την ψυχολογική προσαρμογή σε μεγάλες αλλαγές της ζωής.
Τα όνειρα είναι μια δυναμική νοητική διαδικασία
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι τα όνειρα δεν είναι απλώς αντανάκλαση των παρελθοντικών εμπειριών, αλλά μια δυναμική διαδικασία που διαμορφώνεται από το ποιοι είστε και από όσα βιώνετε», εξήγησε η Valentina Elce, ερευνήτρια στο IMT School και εκ των συγγραφέων της μελέτης. «Συνδυάζοντας δεδομένα μεγάλης κλίμακας με υπολογιστικές μεθόδους, καταφέραμε να εντοπίσουμε μοτίβα στο περιεχόμενο των ονείρων που μέχρι τώρα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν».
