Οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να κατανοήσουν γιατί οι άνθρωποι και τα άλλα ζώα έχουν ανάγκη ύπνο. Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες υποστηρίζει ότι ο ύπνος είναι απαραίτητος για την αποκατάσταση της ισορροπίας στις συνάψεις του εγκεφάλου. Οι συνάψεις, δηλαδή τα σημεία επικοινωνίας μεταξύ των νευρικών κυττάρων, ενισχύονται όσο παραμένουμε ξύπνιοι.
Η διαδικασία αυτή αυξάνει τις ενεργειακές ανάγκες του εγκεφάλου και οδηγεί στη συσσώρευση πρωτεϊνών. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο ύπνος επαναφέρει αυτές τις αλλαγές, μειώνοντας τη συναπτική δραστηριότητα και αποκαθιστώντας την ομοιόσταση του εγκεφάλου. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, τα στοιχεία που υποστήριζαν αυτή τη θεωρία προέρχονταν κυρίως από μελέτες σε ζώα.
Ερευνητές από το Forschungszentrum Jülich Institute of Neuroscience and Medicine της Γερμανίας πραγματοποίησαν σχετική μελέτη, με σκοπό να εξετάσουν αν η υπόθεση της συναπτικής ομοιόστασης ισχύει και στους ανθρώπους. Η μελέτη αυτή δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «PLOS Biology».
Πώς ακόμα και μία νύχτα αϋπνίας επηρεάζει τον εγκέφαλο
Για να, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) και αναζήτησαν δείκτες της πρωτεΐνης SV2A, η οποία χρησιμοποιείται ως δείκτης της πυκνότητας των συνάψεων στον εγκέφαλο. Στη μελέτη συμμετείχαν 40 άτομα, εκ των οποίων οι μισοί είχαν μείνει ξύπνιοι για μία ολόκληρη νύχτα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, μετά από 28 ώρες συνεχούς εγρήγορσης, τα άτομα που είχαν στερηθεί τον ύπνο εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα SV2A σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου, όπως ο ιππόκαμπος, που είναι σημαντικός για τη μνήμη, και ο θάλαμος, ο οποίος λειτουργεί ως βασικός σταθμός μεταβίβασης πληροφοριών στον εγκέφαλο.
Όταν οι συμμετέχοντες που είχαν στερηθεί τον ύπνο κοιμήθηκαν για δύο ώρες, τα υψηλότερα επίπεδα SV2A συνδέθηκαν με αυξημένη δραστηριότητα βραδέων κυμάτων κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η δραστηριότητα αυτή αποτελεί δείκτη βαθύ ύπνου και αυξημένης ανάγκης για ξεκούραση.
Αν και η SV2A αποτελεί έμμεσο μόνο δείκτη των συνδέσεων μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων και οι αυξήσεις που παρατηρήθηκαν ήταν σχετικά μικρές, τα ευρήματα ενισχύουν τη θεωρία της συναπτικής ομοιόστασης και υποδηλώνουν ότι υπάρχει βιολογική σύνδεση μεταξύ της ανάγκης για ύπνο και της συσσώρευσης συναπτικών συνδέσεων στον εγκέφαλο.
«Κατά τη διάρκεια της στέρησης ύπνου, ο εγκέφαλος παραμένει ξύπνιος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και συνεχίζει να επεξεργάζεται ερεθίσματα και πληροφορίες», ανέφεραν οι ερευνητές.
«Η μελέτη μας έδειξε ότι μετά από περίπου 28,5 ώρες εγρήγορσης αυξάνεται ένας δείκτης που σχετίζεται με την πυκνότητα των συνάψεων σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου. Αυτό υποδηλώνει ότι η έλλειψη ύπνου δεν προκαλεί μόνο κόπωση, αλλά συνοδεύεται και από μετρήσιμες αλλαγές στις νευρωνικές συνδέσεις».
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι περισσότερες συνδέσεις είναι από μόνες τους κάτι αρνητικό. Οι συνάψεις είναι ο τρόπος με τον οποίο τα νευρικά κύτταρα επικοινωνούν μεταξύ τους και είναι απαραίτητες για λειτουργίες όπως η μνήμη και η μάθηση. Το πρόβλημα είναι ότι μετά από πολλές ώρες χωρίς ύπνο ο εγκέφαλος φαίνεται να παραμένει σε κατάσταση αυξημένης δραστηριότητας, χωρίς να έχει προλάβει να «ρυθμίσει» ξανά αυτές τις συνδέσεις. Σύμφωνα με τη θεωρία της συναπτικής ομοιόστασης, ο ύπνος βοηθά να μειωθεί αυτό το επιπλέον φορτίο και να αποκατασταθεί η ισορροπία στον εγκέφαλο.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι μία νύχτα χωρίς ύπνο δεν επηρεάζει μόνο το πόσο κουρασμένοι νιώθετε την επόμενη μέρα. Σύμφωνα με τη μελέτη, η στέρηση ύπνου συνοδεύεται από μετρήσιμες αλλαγές στις συνδέσεις των εγκεφαλικών κυττάρων. Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι ο ύπνος λειτουργεί σαν μηχανισμός «επαναφοράς» για τον εγκέφαλο, βοηθώντας τον να αποκαταστήσει την ισορροπία του μετά από πολλές ώρες εγρήγορσης.
Σαν να έχετε καταναλώσει αλκοόλ
Σύμφωνα με το Health Line, να παραμείνετε ξύπνιοι για 24 ώρες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λαθών και ατυχημάτων σε καθημερινές δραστηριότητες. Αυτό συμβαίνει επειδή μειώνει:
- την εγρήγορση
- τη διάρκεια συγκέντρωσης
- την εκτελεστική λειτουργία
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, η παραμονή σε κατάσταση εγρήγορσης για 24 ώρες είναι παρόμοια με συγκέντρωση αλκοόλ στο αίμα 0,10%.
Στην Ελλάδα, το νόμιμο όριο μέθης για την οδήγηση είναι 0,05% (0,5 γρ. ανά λίτρο).
