Όσο μεγαλώνουμε, θέλουμε να παραμένουμε υγιείς και δραστήριοι για όσο το δυνατόν περισσότερο, όμως δε γερνούν όλοι οι οργανισμοί με τον ίδιο ρυθμό. Γι’ αυτό οι επιστήμονες μελετούν τη «βιολογική ηλικία»: μια εκτίμηση της κατάστασης του οργανισμού μας, η οποία μπορεί να διαφέρει από την ηλικία που γράφει η ταυτότητά μας.
Ένας τρόπος να εκτιμηθεί η βιολογική ηλικία είναι τα λεγόμενα «επιγενετικά ρολόγια». Πρόκειται για δείκτες που μετρώνται στο αίμα και βασίζονται σε χημικές ομάδες, τις μεθυλομάδες, οι οποίες προσκολλώνται στο DNA. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι αυτές οι αλλαγές στο DNA μεταβάλλονται καθώς μεγαλώνουμε.
Μια νέα μελέτη εξέτασε αν παρεμβάσεις στη διατροφή, στον τρόπο ζωής και στη φαρμακευτική αγωγή επηρεάζουν αυτούς τους δείκτες. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ορισμένες παρεμβάσεις μπορεί να αλλάζουν τα μοτίβα μεθυλίωσης του DNA και, μαζί τους, την εκτίμηση για το πόσο γρήγορα γερνά ο οργανισμός.
Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, η μεσογειακή διατροφή, η τακτική άσκηση, ορισμένα φάρμακα για τον διαβήτη και τον έλεγχο του βάρους, καθώς και κάποιες αντιφλεγμονώδεις θεραπείες, ενδέχεται να συνδέονται με βραδύτερη γήρανση.
Η Şebnem Ünlüişler, γενετική μηχανικός και επικεφαλής για θέματα μακροζωίας στο London Regenerative Institute, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, εξήγησε στο Medical News Today:
«Το σημαντικό σε αυτή τη μελέτη είναι το μέγεθός της και το ότι οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την ίδια μέθοδο για να αναλύσουν όλα τα δεδομένα. Συγκέντρωσαν στοιχεία από 51 μελέτες που παρακολούθησαν την επίδραση διαφόρων παρεμβάσεων σε βάθος χρόνου και εξέτασαν σε όλες τις περιπτώσεις τα ίδια 16 επιγενετικά ρολόγια και 94 ακόμη δείκτες μεθυλίωσης του DNA. Έτσι, μπόρεσαν να συγκρίνουν πιο συστηματικά πώς ανταποκρίνονται οι διαφορετικοί δείκτες σε κάθε παρέμβαση. Η μελέτη δείχνει επίσης ότι νεότεροι δείκτες, όπως οι DunedinPACE και PCGrimAge, που έχουν σχεδιαστεί για να προβλέπουν τον κίνδυνο θανάτου ή τον ρυθμό γήρανσης, ίσως είναι πιο ευαίσθητοι στις αλλαγές από τα ρολόγια που υπολογίζουν κυρίως τη χρονολογική ηλικία».
Ο Raghav Sehgal, ερευνητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Yale και ένας από τους υπεύθυνους της μελέτης, διευκρίνισε ότι τα ευρήματα έχουν ενδιαφέρον, αλλά δεν αποδεικνύουν πως οι παρεμβάσεις αυτές επιβραδύνουν πραγματικά τη γήρανση.
«Οι βιοδείκτες είναι χρήσιμοι, γιατί μπορεί να μας δείξουν βιολογικές αλλαγές μέσα σε λίγους μήνες ή χρόνια, χωρίς να χρειαστεί να περιμένουμε δεκαετίες για να δούμε αν κάποιος θα νοσήσει ή θα πεθάνει. Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν τις μακροχρόνιες μελέτες. Πρέπει ακόμη να αποδείξουμε ότι οι αλλαγές σε αυτές τις μετρήσεις σημαίνουν πως οι άνθρωποι παραμένουν πράγματι υγιέστεροι, λειτουργούν καλύτερα στην καθημερινότητά τους ή ζουν περισσότερο», δήλωσε στο Medical News Today.
Φάρμακα και αλλαγές στον τρόπο ζωής είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση στους δείκτες γήρανσης
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν δεδομένα από 51 μελέτες παρεμβάσεων κατά της γήρανσης και εξέτασαν περισσότερους από 110 δείκτες μεθυλίωσης του DNA που σχετίζονται με αυτήν. Στη συνέχεια συνέκριναν την επίδραση της διατροφής, της άσκησης, ορισμένων φαρμάκων και συμπληρωμάτων που πωλούνται χωρίς συνταγή.
Δύο αλλαγές στον τρόπο ζωής συνδέθηκαν με μείωση της επιγενετικής ηλικίας, όπως αυτή υπολογίστηκε από τους δείκτες: η υγιεινή διατροφή (μεσογειακή ή με περιορισμένους απλούς υδατάνθρακες ή κορεσμένα λιπαρά) και η τακτική άσκηση.
Η μεγαλύτερη επίδραση παρατηρήθηκε με ορισμένα φάρμακα. Η μετφορμίνη, που αποτελεί θεραπεία πρώτης επιλογής για τον διαβήτη τύπου 2, η σεμαγλουτίδη, φάρμακο της κατηγορίας GLP-1 που χορηγείται για τον διαβήτη τύπου 2 και τον έλεγχο του βάρους, και οι θεραπείες anti-TNF, που χρησιμοποιούνται για τη μείωση της φλεγμονής, συνδέθηκαν με σημαντική μείωση της εκτιμώμενης ηλικίας και στα 16 επιγενετικά ρολόγια.
«Τα φάρμακα είχαν κατά μέσο όρο τη μεγαλύτερη επίδραση. Οι αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής, όμως, έδιναν πιο σταθερά αποτελέσματα όταν εξετάζονταν διαφορετικοί βιοδείκτες», ανέφερε η Ünlüişler.
Αντίθετα, οι ερευνητές βρήκαν ελάχιστα στοιχεία που να στηρίζουν την αντιγηραντική δράση των συμπληρωμάτων. «Τα δεδομένα για τα συμπληρώματα ήταν περιορισμένα και δεν έδειχναν σταθερά αποτελέσματα», είπε ο Sehgal.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συμπληρώματα είναι άχρηστα. Μπορεί να ωφελήσουν ανθρώπους που έχουν συγκεκριμένες ελλείψεις ή ιατρικές ανάγκες. Για τους ανθρώπους που είναι γενικά υγιείς, όμως, πολλοί ισχυρισμοί περί αντιγήρανσης δεν στηρίζονται ακόμη επαρκώς από τα δεδομένα. Έχει περισσότερο νόημα να δίνετε πρώτα βάρος στη διατροφή, την άσκηση, τον ύπνο και την πρόληψη και, αν σκέφτεστε να πάρετε κάποιο συμπλήρωμα, να το συζητήσετε με τον γιατρό σας», πρόσθεσε.
Η επίδραση των φαρμάκων μπορεί να οφείλεται και στη βελτίωση μιας υπάρχουσας νόσου
Η Ünlüişler προειδοποίησε, πάντως, ότι τα ευρήματα δεν αποτελούν λόγο για να παίρνουν υγιείς άνθρωποι αυτά τα φάρμακα με στόχο να επιβραδύνουν τη γήρανση:
«Τα αποτελέσματα για τη μετφορμίνη, τη σεμαγλουτίδη και τις θεραπείες anti-TNF έχουν επιστημονικό ενδιαφέρον. Δεν αποτελούν όμως απόδειξη ότι οι υγιείς άνθρωποι πρέπει να παίρνουν αυτά τα φάρμακα για να γερνούν πιο αργά».
«Ορισμένες μελέτες έγιναν σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών. Επομένως, οι αλλαγές που είδαμε μπορεί να οφείλονται εν μέρει στο ότι βελτιώθηκε η ασθένειά τους, μειώθηκε η φλεγμονή ή καλυτέρευσε η μεταβολική τους υγεία, και όχι στο ότι αντιστράφηκε άμεσα η γήρανση», εξήγησε.
Οι βιοδείκτες δεν μπορούν από μόνοι τους να προβλέψουν πόσα χρόνια θα ζήσουμε με καλή υγεία
Η Ünlüişler σημείωσε ότι, παρότι η μελέτη μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα αυτούς τους δείκτες, αναδεικνύει και τους περιορισμούς τους:
«Το επόμενο ουσιαστικό βήμα είναι να διαπιστώσουμε αν οι αλλαγές στους βιοδείκτες προβλέπουν αξιόπιστα όσα έχουν πραγματική σημασία: αν οι άνθρωποι διατηρούν τη σωματική και τη νοητική τους λειτουργία, αν αρρωσταίνουν λιγότερο και αν ζουν περισσότερα χρόνια με καλή υγεία».
«Μέχρι να έχουμε αυτές τις απαντήσεις, τα επιγενετικά ρολόγια πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πολλά υποσχόμενα ερευνητικά εργαλεία, όχι ως οριστική μέτρηση της υγείας ενός ανθρώπου ή ως κλινικό αποτέλεσμα που αρκεί από μόνο του», πρόσθεσε.
Τι μπορείτε να κάνετε για να γεράσετε με καλή υγεία;
«Δεν υπάρχει ακόμη κάποια μεμονωμένη παρέμβαση που να έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνει συνολικά τη γήρανση στους ανθρώπους», είπε ο Sehgal. «Οι πρακτικές για τις οποίες έχουμε τα ισχυρότερα στοιχεία είναι μάλλον οι λιγότερο εντυπωσιακές: να μην καπνίζετε, να ασκείστε τακτικά, να τρώτε σωστά, να κοιμάστε αρκετά και να ελέγχετε την πίεση, τη χοληστερόλη και τον διαβήτη».
Η Ünlüişler συμφώνησε: «Η τακτική αερόβια άσκηση και η προπόνηση με αντιστάσεις, μια ισορροπημένη διατροφή μεσογειακού τύπου, η διατήρηση υγιούς βάρους, η αποφυγή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και ο επαρκής ύπνος σε σταθερό ωράριο βοηθούν μακροπρόθεσμα την καρδιά, τον μεταβολισμό και τη νοητική υγεία».
«Είναι εξίσου σημαντικό να παρακολουθείτε και να αντιμετωπίζετε σωστά την υψηλή πίεση, την υψηλή χοληστερόλη και τον διαβήτη. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε την ηλικία μας, μπορούμε όμως να επηρεάσουμε πολλές από τις βιολογικές διεργασίες που καθορίζουν πώς γερνάμε. Αυτή τη στιγμή, τα στοιχεία υπέρ αυτών των καθιερωμένων συνηθειών είναι πολύ ισχυρότερα από τα στοιχεία υπέρ οποιουδήποτε μεμονωμένου συμπληρώματος ή λεγόμενης αντιγηραντικής θεραπείας», κατέληξε η ίδια.
