Σε αντίθεση με όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, οι ωοθήκες δεν σταματούν να λειτουργούν μετά την εμμηνόπαυση. Σε μια νέα μελέτη, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Northwestern και το Ινστιτούτο Buck για την Έρευνα της Γήρανσης εξέτασαν ωοθήκες από 28 γυναίκες και διαπίστωσαν ότι παραμένουν βιολογικά ενεργές ακόμη και για δεκαετίες μετά την εμμηνόπαυση.

Μάλιστα, συνεχίζουν να αλλάζουν με την ηλικία, παρουσιάζοντας αυξημένη φλεγμονή και μεταβολές στη δομή των ιστών τους. Η μελέτη εντόπισε επιπλέον μια σύνδεση σε μοριακό επίπεδο μεταξύ της γήρανσης των ωοθηκών και του καρκίνου.

«Όσον αφορά τη γονιμότητα, οι ωοθήκες φτάνουν σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή, όταν πλέον δεν παράγουν ωάρια. Θα έλεγα ότι οι περισσότεροι θεωρούν πως από εκεί και πέρα οι ωοθήκες απλώς υπάρχουν στο σώμα χωρίς να κάνουν τίποτα, περίπου όπως η σκωληκοειδής απόφυση», εξήγησε η Francesca Duncan, εκ των συγγραφέων της μελέτης και αναπληρώτρια καθηγήτρια αναπαραγωγικής επιστήμης στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Πανεπιστημίου Northwestern. «Αυτό ακριβώς όμως είναι που κάνει τη συγκεκριμένη μελέτη τόσο διαφορετική».

Τα ευρήματα αμφισβητούν την αντίληψη ότι οι ωοθήκες δεν έχουν πλέον κάποιον ουσιαστικό ρόλο μετά το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου. Παράλληλα, δημιουργούν νέα ερωτήματα σχετικά με το εάν συμμετέχουν πιο ενεργά στη διαδικασία της γήρανσης και στην εμφάνιση χρόνιων ασθενειών στις γυναίκες.

«Οι ωοθήκες δεν είναι απλώς αναπαραγωγικά όργανα», ανέφερε η Birgit Schilling, εκ των συγγραφέων της μελέτης, καθηγήτρια και διευθύντρια του Κέντρου Φασματομετρίας Μάζας στο Ινστιτούτο Buck. «Επηρεάζουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο γερνά ο οργανισμός, επειδή επικοινωνούν με άλλα όργανα, όπως ο εγκέφαλος, αλλά και με τα οστά. Άλλωστε, οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση αντιμετωπίζουν συχνά πολλά προβλήματα με τα οστά τους. Γι' αυτό πιστεύουμε ότι όλα αυτά τα όργανα συνδέονται μεταξύ τους».

Σήμερα, οι γυναίκες ζουν για πολλές δεκαετίες μετά την εμμηνόπαυση. Επομένως, είναι όλο και πιο σημαντικό να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει στις ωοθήκες κατά τη διάρκεια αυτής της μεγάλης περιόδου που ακολουθεί το τέλος της αναπαραγωγικής ηλικίας, επισήμανε η Duncan.

«Μήπως οι ωοθήκες μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι για την υγεία των γυναικών;», αναρωτήθηκε η Duncan. «Θα μπορούσε η γήρανση των ωοθηκών να πυροδοτεί μια σειρά από αλλαγές που επηρεάζουν ολόκληρο το σώμα καθώς οι γυναίκες μεγαλώνουν;».

Είναι οι αλλαγές στις ωοθήκες επιβλαβείς ή ωφέλιμες;

Η ερευνητική ομάδα της Duncan είχε βρει στο παρελθόν παρόμοιες ενδείξεις ότι οι ωοθήκες συνεχίζουν να αλλάζουν ακόμη και μετά το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου σε ποντίκια. Όπως επισήμανε, όταν ξεκίνησε εκείνη την έρευνα, αλλά και τη σημερινή μελέτη σε ανθρώπους, περίμενε ότι οι ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση θα παρουσίαζαν ελάχιστη δραστηριότητα.

«Περίμενα ότι αν εξετάζαμε τις ωοθήκες μιας γυναίκας 50 ετών, μιας γυναίκας 60 ετών, μιας γυναίκας 70 ετών και μιας γυναίκας 80 ετών, θα ήταν όλες ακριβώς ίδιες, χωρίς ωάρια και ουσιαστικά χωρίς καμία λειτουργία», ανέφερε η Duncan. «Το γεγονός ότι παρατηρούμε το ίδιο φαινόμενο σε διαφορετικά είδη μάς κάνει να πιστεύουμε ότι δεν πρόκειται για κάτι τυχαίο, αλλά ότι συμβαίνει κάτι πραγματικά σημαντικό από βιολογική άποψη».

Αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη και θα χρειαστεί πολύ περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί είναι τι ακριβώς κάνουν οι ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση και εάν οι αλλαγές που παρουσιάζουν ωφελούν ή βλάπτουν τον οργανισμό καθώς οι γυναίκες μεγαλώνουν, τόνισε η ειδικός.

«Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι οι ωοθήκες παρουσιάζουν σταδιακά σημάδια γήρανσης, φαίνεται να χάνουν την αρχική τους ταυτότητα και τελικά να αναλαμβάνουν κάποιον διαφορετικό ρόλο», πρόσθεσε η ίδια. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν υπάρχει κάποια στιγμή στη ζωή μιας γυναίκας κατά την οποία αυτό το όργανο παύει να είναι ωφέλιμο και γίνεται επιβλαβές. Τα αποτελέσματα δείχνουν ξεκάθαρα ότι πρέπει να διερευνήσουμε αυτό το ενδεχόμενο».

Η λειτουργία των ωοθηκών δεν περιορίζεται στις ορμόνες

Για να καταλάβουν τι ακριβώς αλλάζει στις ωοθήκες, οι επιστήμονες δεν περιορίστηκαν στη μελέτη των ορμονών τους, αλλά εξέτασαν αναλυτικά τη σύσταση των ιστών τους. Η ομάδα της Schilling, με επικεφαλής τον Mark Watson, ερευνητή του Ινστιτούτου Buck και μέλος του εργαστηρίου της, χρησιμοποίησε προηγμένες τεχνολογίες ανάλυσης πρωτεϊνών, οι οποίες επιτρέπουν στους επιστήμονες να αναγνωρίζουν και να μετρούν χιλιάδες πρωτεΐνες ταυτόχρονα. Με αυτόν τον τρόπο, ανέλυσαν 5.812 ομάδες πρωτεϊνών σε φυσιολογικό ιστό ωοθηκών από γυναίκες ηλικίας 50 έως 75 ετών που είχαν περάσει την εμμηνόπαυση.

Όπως εξήγησε η Duncan, είναι δύσκολο να εξασφαλιστούν δείγματα ανθρώπινου ιστού από ωοθήκες, γεγονός που καθιστά τις 28 ωοθήκες που εξετάστηκαν ιδιαίτερα πολύτιμες για την έρευνα. Αντί να συγκρίνουν ωοθήκες νεαρών και ηλικιωμένων γυναικών, καλύπτοντας ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν σε γυναίκες που είχαν περάσει την εμμηνόπαυση και ανήκαν σε ένα σχετικά περιορισμένο ηλικιακό εύρος 25 ετών. Έτσι, μπόρεσαν να μελετήσουν πιο συγκεκριμένα τις αλλαγές που συνεχίζουν να συμβαίνουν σε μοριακό επίπεδο κατά τα χρόνια μετά την εμμηνόπαυση.

Η τεχνολογία αυτή επέτρεψε επίσης στους ερευνητές να εξετάσουν χιλιάδες πρωτεΐνες σε κάθε δείγμα και να εντοπίσουν κοινά μοτίβα, χρησιμοποιώντας διαφορετικές στατιστικές μεθόδους.

Όλες οι αναλύσεις οδήγησαν στο ίδιο συμπέρασμα: Οι ωοθήκες συνεχίζουν να αλλάζουν πολύ μετά το τέλος της αναπαραγωγικής τους λειτουργίας.

Στις ωοθήκες των νεότερων γυναικών μετά την εμμηνόπαυση εντοπίστηκαν περισσότερες πρωτεΐνες που συμβάλλουν στη διατήρηση των κυττάρων και της δομής των ιστών. Αντίθετα, στις ωοθήκες των μεγαλύτερων σε ηλικία γυναικών υπήρχαν περισσότερες πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη φλεγμονή, τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και τη συνεχή διάσπαση και αναδόμηση των ιστών που περιβάλλουν τα κύτταρα. Οι μεγαλύτερες διαφορές παρατηρήθηκαν ανάμεσα στις ωοθήκες γυναικών ηλικίας 50 έως 59 ετών και εκείνων ηλικίας 70 ετών και άνω.

«Όταν αναλύσαμε τα δεδομένα χρησιμοποιώντας διαφορετικές στατιστικές μεθόδους, έγινε σαφές ότι οι ωοθήκες δεν παρέμεναν αμετάβλητες», υπογράμμισε η Schilling. «Αντίθετα, παρατηρήσαμε αρκετά μεγάλες διαφορές στη διάρκεια των δεκαετιών. Τα επίπεδα ορισμένων πρωτεϊνών αυξάνονταν με την ηλικία, ενώ άλλων μειώνονταν. Αυτό μας δείχνει ότι πρόκειται για ένα όργανο που συνεχίζει να παρουσιάζει έντονη δραστηριότητα και αλλαγές».

Οι ωοθήκες που γερνούσαν παρουσίαζαν παράλληλα ορισμένα από τα μοριακά χαρακτηριστικά της κυτταρικής γήρανσης. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία τα γερασμένα ή κατεστραμμένα κύτταρα σταματούν να πολλαπλασιάζονται, αλλά παραμένουν βιολογικά ενεργά και μπορούν να στέλνουν σήματα που επηρεάζουν τους γύρω ιστούς.

Πώς συνδέεται η γήρανση των ωοθηκών με τον καρκίνο

Τα νέα ευρήματα έρχονται να συμπληρώσουν μια ανακάλυψη που είχε κάνει το εργαστήριο της Duncan πριν από μια δεκαετία. Το 2016, η ερευνητική ομάδα της ήταν η πρώτη που διαπίστωσε ότι όσο οι ωοθήκες γερνούν, τόσο αυξάνονται η φλεγμονή, η ίνωση και η σκληρότητα των ιστών τους, με τρόπο που θυμίζει τον σχηματισμό ουλών σε άλλα σημεία του σώματος. Επειδή τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να αναπτύσσονται ευκολότερα σε σκληρούς ιστούς με υψηλή περιεκτικότητα σε κολλαγόνο, οι επιστήμονες προσπαθούν να διαπιστώσουν εάν αυτές οι αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία δημιουργούν στις ωοθήκες συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη του καρκίνου.

Η νέα μελέτη δείχνει τι συμβαίνει σε μοριακό επίπεδο κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, σε μεγαλύτερες ηλικίες. Όσο οι ωοθήκες γερνούσαν μετά την εμμηνόπαυση, τόσο μειώνονταν οι πρωτεΐνες που συμβάλλουν στη διατήρηση της δομής των ιστών, ενώ αυξάνονταν εκείνες που σχετίζονται με τη φλεγμονή και τις αλλαγές στο περιβάλλον των ιστών.

Παρότι όλοι οι ιστοί των ωοθηκών που εξετάστηκαν στη μελέτη ήταν φαινομενικά φυσιολογικοί και δεν παρουσίαζαν καρκίνο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένες πρωτεΐνες που έχουν συνδεθεί στο παρελθόν με τον καρκίνο των ωοθηκών υπήρχαν σε μεγαλύτερες ποσότητες στις ωοθήκες των μεγαλύτερων σε ηλικία γυναικών. Η πιο έντονη συσχέτιση παρατηρήθηκε στις γυναίκες ηλικίας 60 έως 69 ετών. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ωοθήκες ήταν καρκινικές ή προκαρκινικές, αλλά υποδηλώνει ότι η φυσιολογική γήρανση των ωοθηκών και ο καρκίνος των ωοθηκών έχουν ορισμένους κοινούς βιολογικούς μηχανισμούς.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση θα εμφανίσουν καρκίνο των ωοθηκών. Γνωρίζουμε όμως ότι ένα περιβάλλον με ίνωση και φλεγμονή είναι ακριβώς το είδος του περιβάλλοντος στο οποίο τα καρκινικά κύτταρα προτιμούν να εγκαθίστανται», είπε η Duncan.

«Όλα αυτά ενισχύουν την ιδέα ότι η γήρανση των ωοθηκών μπορεί να αποτελεί έναν τρίτο παράγοντα που συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου των ωοθηκών, με τον πρώτο να είναι τα γονίδια και τον δεύτερο οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να παρέμβουμε θεραπευτικά στις ωοθήκες που γερνούν, ώστε να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών; Ή θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε νέους βιοδείκτες για τον συγκεκριμένο καρκίνο;».

Θα πρέπει κάποια στιγμή να αφαιρούνται ακόμη και οι υγιείς ωοθήκες;

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι τα ευρήματα της μελέτης δεν απαντούν στο ερώτημα εάν θα πρέπει κάποια στιγμή να αφαιρούνται οι υγιείς ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση. Αν και η νέα μελέτη εντόπισε μια πιθανή σύνδεση μεταξύ της γήρανσης των ωοθηκών και του καρκίνου, αυτό δεν σημαίνει ότι η αφαίρεσή τους μετά την εμμηνόπαυση αποτελεί απαραίτητα μια καλύτερη επιλογή για την υγεία των γυναικών. Αντίθετα, τα ευρήματα δημιουργούν νέα ερωτήματα σχετικά με το πώς η βιολογική δραστηριότητα των ωοθηκών μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάζει την υγεία ολόκληρου του οργανισμού και εάν οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν συμβάλλουν στην εμφάνιση ασθενειών ή αποτελούν απλώς μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας της γήρανσης.

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι ωοθήκες συνεχίζουν να παράγουν ορμόνες μετά την εμμηνόπαυση. Παράλληλα, η αφαίρεσή τους, ιδιαίτερα πριν από τη φυσική εμμηνόπαυση, έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, οστεοπόρωσης, γνωστικών προβλημάτων και θνησιμότητας. Ωστόσο, τα οφέλη της διατήρησης των ωοθηκών φαίνεται να μειώνονται με την ηλικία και δεν είναι εξίσου σαφή στις μεγαλύτερες γυναίκες.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι πολλοί καρκίνοι που χαρακτηρίζονται ως καρκίνοι των ωοθηκών φαίνεται να ξεκινούν από τις σάλπιγγες. Για τον λόγο αυτό, οι νεότερες οδηγίες του Αμερικανικού Κολεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG), που δημοσιεύθηκαν τον Οκτώβριο του 2026, συστήνουν την αφαίρεση και των δύο σαλπίγγων κατά την υστερεκτομή, καθώς και σε άλλες γυναικολογικές επεμβάσεις που πραγματοποιούνται στην κοιλιακή κοιλότητα, εφόσον η γυναίκα δεν επιθυμεί μελλοντική εγκυμοσύνη. Η συγκεκριμένη πρακτική μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών, χωρίς να απαιτείται η αφαίρεσή τους. Δεν εξαλείφει, ωστόσο, πλήρως τον κίνδυνο.

Οι οδηγίες διευκρινίζουν επίσης ότι, για τις γυναίκες με συνηθισμένο κίνδυνο καρκίνου, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα ώστε να συστήνεται η αφαίρεση των σαλπίγγων ως ξεχωριστή προληπτική επέμβαση σε όλες τις περιπτώσεις. Διαφορετική είναι η προσέγγιση για γυναίκες με υψηλό κληρονομικό κίνδυνο, όπως εκείνες που φέρουν παθογόνες μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 ή BRCA2, στις οποίες μπορεί να συστήνεται η προληπτική αφαίρεση τόσο των σαλπίγγων όσο και των ωοθηκών.