Οι χτένες και οι βούρτσες μαλλιών υπάρχουν από την προϊστορική εποχή. «Οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν πάντα ό,τι είχαν στη διάθεσή τους για να φτιάχνουν εργαλεία τόσο για την καθαριότητα όσο και για τον καλλωπισμό. Επομένως, το βούρτσισμα ήταν σημαντικό σε όλο τον κόσμο και σε όλη την ιστορία», εξήγησε στο BBC η Rachael Gibson, ιδρύτρια του The Hair Historian.
Μάλιστα, κατά τη βικτωριανή εποχή, η πρακτική των «100 βουρτσισμάτων σε κάθε χτένισμα), έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής, καθώς οι γυναίκες είχαν πολύ μακριά μαλλιά εκείνη την περίοδο.
«Τα μαλλιά θεωρούνταν η κορωνίδα τους και αναπόσπαστο κομμάτι της θηλυκότητας και της αξίας τους. Η ρουτίνα περιποίησης συνήθως περιλάμβανε πέρασμα των μαλλιών με χτένα για να ξεμπερδευτούν, αφαίρεση υπολειμμάτων, βρομιάς και ψειρών, και στη συνέχεια βούρτσισμα με βούρτσα με φυσικές τρίχες, συνήθως από τρίχα αγριόχοιρου, ώστε τα μαλλιά να λειανθούν, να περιποιηθούν και να κατανεμηθούν τα φυσικά τους έλαια», πρόσθεσε η Gibson.
Οι αριστοκράτισσες της βικτωριανής εποχής είχαν επίσης κομψές κάπες για να προστατεύουν τα ρούχα τους από τις τρίχες που αφαιρούσαν, καθώς και ένα δοχείο όπου τις μάζευαν για αργότερα. Τις χρησιμοποιούσαν για να δίνουν έξτρα δομή και όγκο στα χτενίσματα.
Το 1898, η Lyda Newman, Αφροαμερικανή κομμώτρια από το Οχάιο των ΗΠΑ, εφηύρε την πρώτη βούρτσα μαλλιών με συνθετικές τρίχες. Η εφεύρεση αυτή άλλαξε τον κλάδο, επειδή έκανε τις βούρτσες πιο οικονομικές και πιο εύκολες στην παραγωγή. Έτσι, το βούρτσισμα των μαλλιών έγινε συνολικά πιο διαδεδομένο. Σύντομα, όμως, συνοδεύτηκε και από αρκετή παραπληροφόρηση.
Πώς το χτένισμα επηρεάζει τα μαλλιά
Ας πάρουμε, για παράδειγμα, την ιδέα ότι το συχνό βούρτσισμα αυξάνει την ανάπτυξη των μαλλιών. Πάνω από το 46% των συμμετεχόντων σε έρευνα του 2025 εξακολουθούσε να πιστεύει αυτόν τον ισχυρισμό. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Nikki Corzine, ιδιοκτήτρια κομμωτηρίου στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, πρόκειται για μύθο. Δεν μπορείτε να κάνετε τα μαλλιά σας να μακρύνουν πιο γρήγορα απλώς βουρτσίζοντάς τα περισσότερο, ανέφερε η Corzine.
Μάλιστα, οι επιστήμονες που έχουν αναπτύξει τύπους για να εξετάσουν με ακρίβεια την επίδραση της περιποίησης στη φθορά της τρίχας υποστηρίζουν ότι το υπερβολικό βούρτσισμα μπορεί ακόμη και να προκαλέσει φθορά και τριχόπτωση.
Μια ομάδα ερευνητών δημιούργησε ένα τεστ για να μιμηθεί αυτό που συμβαίνει όταν δύο τρίχες μπλέκονται μεταξύ τους, σχηματίζουν κόμπο και στη συνέχεια τραβιούνται για να ξεμπερδευτούν. Το πιο έντονο χτένισμα προκάλεσε ρωγμές στην τρίχα από το εσωτερικό, τουλάχιστον στις τρίχες που ήταν επιρρεπείς στην ψαλίδα. Τα πιο υγιή μαλλιά άντεξαν καλύτερα, αλλά μετά από επαναλαμβανόμενη πίεση άρχισαν και αυτά να σχίζονται, με ρωγμές που ξεκινούσαν από έξω προς τα μέσα.
«Πιστεύουμε ότι αυτός είναι ο βασικός λόγος για την ψαλίδα, επειδή σε αυτή την περίπτωση η τρίχα, καθώς λυγίζει πολύ, δέχεται πολύ μεγαλύτερη καταπόνηση από ό,τι θα δεχόταν διαφορετικά», ανέφερε ο David Taylor, συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής μηχανικής στο Trinity College Dublin στην Ιρλανδία. «Πράγματι, όσο περισσότερο τη βουρτσίζουμε, τόσο πιο πιθανό είναι να φθαρεί. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν μετρά τόσο ο αριθμός των περασμάτων με τη βούρτσα όσο η δύναμη που ασκείτε όταν βουρτσίζετε τα μαλλιά σας».
Σε διάφορες στατιστικές αναλύσεις για το σπάσιμο της τρίχας, ο Trefor Evans από τον οργανισμό έρευνας μαλλιών TRI Princeton έδειξε επίσης ότι η επαναλαμβανόμενη περιποίηση προκαλεί «σωρευτική φθορά κόπωσης».
Ωστόσο, σημείωσε ότι τα εργαστηριακά ευρήματα από τόσο κοντινή παρατήρηση δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε πραγματικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα. Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι επιδράσεις του βουρτσίσματος «θα είναι απειροελάχιστες» σε σύγκριση με τις χημικές θεραπείες και τη θερμότητα, ανέφερε ο Evans. Η φθορά από το βούρτσισμα και το χτένισμα «είναι ουσιαστικά αμελητέα για τους περισσότερους» και αντιστοιχεί απλώς σε «σταγόνες στον ωκεανό της φθοράς».
Τα οφέλη του χτενίσματος
«Το απαλό, συνειδητό βούρτσισμα δεν είναι ο εχθρός», ανέφερε η Corzine. «Το πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το βούρτσισμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο βουρτσίζετε τα μαλλιά σας».
Το τακτικό βούρτσισμα βοηθά να μην δημιουργούνται με τον καιρό μεγάλοι και δύσκολοι κόμποι, έντονο μπέρδεμα και τσουβάλιασμα της τρίχας. Έτσι, αποφεύγετε το απότομο χτένισμα, την ένταση στην τρίχα και το σπάσιμο όταν τελικά ασχοληθείτε με τα μαλλιά σας. «Υπάρχει πολύ λιγότερη φθορά όταν τα χτενίζετε τακτικά, μία ή δύο φορές την ημέρα, σε σχέση με το να περιμένετε μία εβδομάδα και μετά να προσπαθήσετε να τα ξεμπερδέψετε έντονα», ανέφερε ο Jared Reynolds, βιοχημικός που έχει επίσης δημιουργήσει εταιρεία προϊόντων περιποίησης μαλλιών. Τόνισε, ωστόσο, ότι οι δοκιμές στην τρίχα στο εργαστήριο δεν μπορούν να αναπαραγάγουν τις φυσικές διαδικασίες της καθημερινής ζωής.
Το τακτικό χτένισμα βοηθά επίσης να απομακρύνονται τρίχες που έχουν πέσει, νεκρά κύτταρα του δέρματος και υπολείμματα που έχουν παγιδευτεί στο τριχωτό της κεφαλής και στα μαλλιά. Αν αυτά συσσωρευτούν, μπορούν να δημιουργήσουν ένα μικροπεριβάλλον που ερεθίζει το τριχωτό της κεφαλής.
Πώς να χτενίζετε τα μαλλιά σας
«Η καλύτερη τεχνική εξαρτάται από τον τύπο των μαλλιών σας. Για τους περισσότερους ανθρώπους με ίσια ή σπαστά μαλλιά, που δεν είναι πολύ σγουρά ή σπειροειδή, ο στόχος είναι το χτένισμα τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα», ανέφερε η Nichola Lynch, ιδιοκτήτρια κομμωτηρίου στο Μαϊάμι των ΗΠΑ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να φτάνει έως και τις δύο φορές την ημέρα. Ο Reynolds και η Corzine πρότειναν επίσης βούρτσισμα μία έως δύο φορές την ημέρα.
«Όσοι έχουν ίσια ή σπαστά μαλλιά καλό είναι να αποφεύγουν το βούρτσισμα όταν τα μαλλιά είναι βρεγμένα. Τα βρεγμένα μαλλιά μπορεί να φαίνονται πιο δυνατά και πιο παχιά, στην πραγματικότητα όμως είναι πιο αδύναμα», τόνισε η Lynch.
Ο λόγος είναι η δομή της τρίχας. Κάθε τρίχα αποτελείται από τον φλοιό, δηλαδή το κεντρικό της τμήμα, και την επιδερμίδα της τρίχας, η οποία αποτελείται από μικρές πλάκες κερατίνης. Πρόκειται για το ίδιο υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένα τα νύχια σας. Οι πλάκες αυτές είναι πιεσμένες η μία δίπλα στην άλλη, όπως οι σχιστόπλακες σε μια στέγη. Όταν τα ίσια ή σπαστά μαλλιά βρέχονται, οι άκρες αυτών των πλακών ανασηκώνονται και ανοίγουν. Έτσι, η τρίχα γίνεται πιο ελαστική, αλλά και πιο ευάλωτη στο σπάσιμο και στη φθορά.
Για όσους έχουν πολύ σγουρά ή σπειροειδή μαλλιά, η συμβουλή είναι ακριβώς η αντίθετη: αποφύγετε να τα βουρτσίζετε στεγνά και ξεμπερδεύετέ τα μόνο όταν τα λούζετε.
Τα σγουρά και σπειροειδή μαλλιά έχουν πολύ διαφορετικές φυσικές ιδιότητες από τα ίσια και τα σπαστά. Σύμφωνα με τη Michelle Gaines, καθηγήτρια χημείας και βιοχημείας στο Spelman College στην Τζόρτζια των ΗΠΑ, η οποία μελετά τη χημεία των μαλλιών με υφή, αυτές οι ιδιότητες έχουν αγνοηθεί για μεγάλο διάστημα τόσο στην επιστημονική βιβλιογραφία όσο και στη βιομηχανία περιποίησης μαλλιών. Η ίδια έχει αναπτύξει μια μέθοδο για την επιστημονική κατηγοριοποίηση των τύπων σγουρών μαλλιών και διαπίστωσε ότι η παρουσία ορισμένων χημικών δεσμών αλλάζει όσο οι ίνες της τρίχας γίνονται πιο σγουρές, πιο πυκνές ή πιο σπειροειδείς. Αυτό επηρεάζει τη φυσική συμπεριφορά των ινών της τρίχας, όπως την αντοχή τους και το πόσο επιρρεπείς είναι στο σπάσιμο.
Τα προκαταρκτικά πειράματα της Gaines δείχνουν επίσης ότι στα σγουρά και σπειροειδή μαλλιά τα στρώματα της επιδερμίδας της τρίχας είναι μικρότερα, βρίσκονται πιο κοντά μεταξύ τους και έχουν πιο τραχιές άκρες σε σχέση με τα σπαστά μαλλιά. Αυτό σημαίνει ότι δεν συγκρατούν την υγρασία το ίδιο καλά και μπορούν να φθαρούν και να μπερδευτούν πιο εύκολα. Ωστόσο, χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί αυτό.
Επιπλέον, οι κοινωνικές τάσεις στο styling έχουν συχνά απαιτήσει έντονη επεξεργασία των μαλλιών, όπως χτένισμα και βούρτσισμα, ίσιωμα, χημική χαλάρωση της τρίχας και πλεξούδες με πρόσθετα μαλλιά, προκαλώντας ακόμη μεγαλύτερη φθορά, ανέφερε η Gaines.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με τη Gaines, είναι σημαντικό να τα προστατεύετε χρησιμοποιώντας προϊόντα για το ξεμπέρδεμα, ώστε η χτένα και η βούρτσα να γλιστρούν πιο εύκολα μέσα από τα μαλλιά.
Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό: ανεξάρτητα από τον τύπο των μαλλιών σας, πρέπει πάντα να χρησιμοποιείτε τη σωστή χτένα.
«Αν έχετε σγουρά, πολύ πυκνά ή σπειροειδή μαλλιά, ή αν έχετε ίσια ή σπαστά μαλλιά και θέλετε να τα βουρτσίσετε όσο είναι βρεγμένα, χρησιμοποιήστε μια μαλακή, εύκαμπτη βούρτσα για ξεμπέρδεμα, αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «βούρτσα για βρεγμένα μαλλιά», και όχι μια σκληρή χτένα», επισήμανε η Lynch.
Για στεγνά μαλλιά, χρησιμοποιήστε μια βούρτσα φιλική προς το τριχωτό της κεφαλής, με μαλακές τρίχες, ώστε να κατανέμετε τα φυσικά έλαια κατά μήκος της τρίχας.
